Μάρτιος 1811, Άρνολντ της Αγγλίας. Μια ομάδα εργατών εισβάλλει σε ένα κατάστημα πλεκτών. Δεν ψάχνουν λεφτά. Δεν ψάχνουν λάφυρα. Σπάνε μηχανές. Και χωρίς να το ξέρουν, γράφουν την πρώτη σελίδα ενός κινήματος που θα στοιχειώσει τη συζήτηση για την τεχνολογία μέχρι σήμερα.
Ποιοι ήταν οι Λουδίτες
Οι Λουδίτες ήταν ειδικευμένοι τεχνίτες της κλωστοϋφαντουργίας που είδαν τη δουλειά τους να απειλείται από τις νέες μηχανές. Δεν ήταν «επαναστάτες της προόδου», ούτε όμως και «εχθροί της τεχνολογίας». Ήταν άνθρωποι που προσπαθούσαν να επιβιώσουν σε μια εποχή που άλλαζε πιο γρήγορα από όσο μπορούσαν να αντέξουν.
Ο «Βασιλιάς Λουντ» ήταν περισσότερο θρύλος παρά ιστορικό πρόσωπο. Ένα σύμβολο που έδωσε συνοχή σε μια διάσπαρτη εργατική οργή.
Όχι ένας Ρομπέν των Δασών, αλλά μια χρήσιμη μυθολογία για ανθρώπους που ένιωθαν ότι χάνουν τον κόσμο τους.
Γιατί εξεγέρθηκαν
Οι νέες μηχανές της Βιομηχανικής Επανάστασης δεν εμφανίστηκαν ως ουδέτερα σύμβολα προόδου. Για τους τεχνίτες της εποχής, ήταν εργαλεία που έριχναν μισθούς, αντικαθιστούσαν ειδικευμένους εργάτες με φθηνά – συχνά παιδικά – χέρια, μετέτρεπαν την τέχνη σε απρόσωπη εργασία-γραμμή παραγωγής και συγκέντρωναν την εξουσία στα χέρια των εργοστασιαρχών.
Οι Λουδίτες δεν διαμαρτύρονταν για την ύπαρξη των μηχανών καθαυτήν· διαμαρτύρονταν για τον τρόπο με τον οποίο αυτές χρησιμοποιούνταν, για το πώς άλλαζαν τις ισορροπίες της εργασίας και της καθημερινής ζωής.
Και όλα αυτά συνέβαιναν σε μια εποχή ήδη φορτισμένη. Οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι είχαν προκαλέσει ελλείψεις τροφίμων, υψηλούς φόρους και γενικευμένη ανασφάλεια.
Η ανεργία αυξανόταν, οι κοινότητες δοκιμάζονταν και η τεχνολογία έγινε η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι -όχι η αιτία όλων των δεινών, αλλά ο καταλύτης που αποκάλυψε πόσο εύθραυστο ήταν το σύστημα.
Τι έκαναν πραγματικά
Παρά τον μύθο που τους ακολουθεί, οι Λουδίτες δεν ήταν απλώς «σπαστήρες μηχανών». Πριν φτάσουν στη βία, προσπάθησαν να διαπραγματευτούν, να στείλουν επιστολές στους εργοστασιάρχες, να εξηγήσουν δημόσια τις θέσεις τους και να βρουν έναν τρόπο να προστατεύσουν την εργασία τους χωρίς να συγκρουστούν.
Όταν όλες αυτές οι προσπάθειες απέτυχαν, πέρασαν στη δράση.
Οι νυχτερινές επιθέσεις τους ήταν πράγματι οργανωμένες και μυστικές, αλλά δεν είχαν τίποτα το ρομαντικό. Ήταν πράξεις απελπισίας, κινήσεις ανθρώπων που ένιωθαν ότι δεν είχαν άλλη επιλογή. Και συχνά έθεταν σε κίνδυνο όχι μόνο τα μηχανήματα, αλλά και τους ίδιους ή όσους βρίσκονταν στα εργοστάσια.
Η απάντηση του κράτους
Η βρετανική κυβέρνηση αντιμετώπισε τους Λουδίτες σαν απειλή για την εθνική ασφάλεια. Ανέπτυξε περίπου 12.000 στρατιώτες στις περιοχές όπου δρούσαν, δημιούργησε ένα εκτεταμένο δίκτυο πληροφοριοδοτών και ποινικοποίησε τη φθορά μηχανών με τη θανατική ποινή.
Το 1813, δεκαεπτά Λουδίτες απαγχονίστηκαν και άλλοι εξορίστηκαν. Μέσα σε λίγα χρόνια, το κίνημα είχε ουσιαστικά καταρρεύσει.
Μετά την καταστολή, το κράτος και ο Τύπος φρόντισαν να διαμορφώσουν μια συγκεκριμένη εικόνα: οι Λουδίτες παρουσιάστηκαν ως «ανόητοι που μισούν την τεχνολογία», ως εμπόδιο στην πρόοδο.
Ήταν ένας εύκολος τρόπος να δικαιολογηθεί η βία που ασκήθηκε εναντίον τους και να απονομιμοποιηθεί κάθε μορφή εργατικής αντίστασης. Έτσι, η λέξη «λουδίτης» έγινε βρισιά - και παραμένει έτσι μέχρι σήμερα.
Ο Λόρδος Βύρωνας υπερασπίστηκε δημόσια τους Λουδίτες στη Βουλή των Λόρδων και έγραψε το «Τραγούδι για τους Λουδίτες».
Η παρέμβασή του έδωσε στο κίνημα μια ρομαντική διάσταση, αλλά δεν πρέπει να ξεγελιόμαστε: πίσω από την ποίηση υπήρχε αίμα, φόβος και απώλειες.
Η εξέγερση δεν ήταν μια ηρωική ιστορία αντίστασης, αλλά μια σκληρή σύγκρουση ανάμεσα σε εργάτες και ένα σύστημα που άλλαζε αμείλικτα.
Νεολουδιτισμός: Μπορεί να υπάρξει σήμερα;
Ο σύγχρονος «νεολουδιτισμός» δεν έχει σχέση με ανθρώπους που κλείνουν τα smartphones τους για ένα Σαββατοκύριακο ή επιλέγουν μια πιο «αναλογική» ζωή.
Οι Λουδίτες ήταν ένα εργατικό κίνημα, όχι μια lifestyle επιλογή. Το πραγματικό ερώτημα σήμερα δεν είναι αν πρέπει να είμαστε Λουδίτες, αλλά αν μπορούμε να είμαστε.
Ζούμε μέσα σε μια τεχνολογική τάξη που δεν μπορούμε να αποφύγουμε. Δεν μπορούμε να «σπάσουμε» την τεχνολογία, αλλά μπορούμε να εξετάσουμε ποιος αποφασίζει για αυτήν, ποιος ωφελείται και ποιος πληρώνει το κόστος.
Οι μαθητές, οι εργαζόμενοι, οι χρήστες - όλοι έχουν πλέον λόγο στη συζήτηση. Και ίσως αυτό είναι το πιο λουδιτικό στοιχείο της εποχής μας: η κριτική σκέψη απέναντι στην τεχνολογία.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
