Λίγο πριν περάσω την πόρτα του κτιρίου της οδού Τσόχα στους Αμπελόκηπους συναντώ πολυάσχολους επαγγελματίες, τουρίστες που προσπαθούν να κάνουν την κάθε ώρα της διαμονής τους στην Ελλάδα όσο γίνεται πιο πλούσια και ενδιαφέρουσα.
Είναι ένα τυπικό σημείο του κέντρου της Αθήνας, που λούζεται από τον καλοκαιρινό ήλιο. Μπαίνοντας μέσα, τα φώτα λιγοστεύουν, δεν βρισκόμαστε πια στο «λαμπερό» κομμάτι της πόλης, αλλά σε μια ανεξάρτητη αρχή που επιτελεί ένα σημαντικό ρόλο ως προς την έγκυρη και έγκαιρη καταγραφή ουσιών που προκαλούν εθισμό.
Στον προθάλαμο του κτιρίου είναι εγκατεστημένο ένα μικρό μουσείο, που θα έκανε εκείνους που εκτιμούν την βιομηχανική αρχαιολογία να νιώσουν πως βρίσκονται στον παράδεισο. Προχωρώντας προς τον χώρο των γραφείων και των εγκαταστάσεων που γίνονται εργαστηριακές έρευνες, εκεί οι εικόνες αλλάζουν. Παίρνουν απόχρωση του γκρι και αμέσως σου γεννάται η εντύπωση πως μέσα από αυτές τις πόρτες, συχνά ερμητικά κλειστές, διατελείται ένα έργο σημαντικό για την καθημερινότητα του πολίτη. Επιχείρησα να κάνω κάποιες ερωτήσεις στον οικοδεσπότη μου, τον προϊστάμενο Νικήτα Μαντά.
Ποιος είναι ο βασικός ρόλος και οι κύριες αρμοδιότητες του Τμήματος Ναρκωτικών στα πλαίσια του Χημείου του Κράτους;
«Η Γενική Διεύθυνση Γενικού Χημείου του Κράτους (Γ.Δ.ΓΧΚ) της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) σύμφωνα με την αποστολή και τους στρατηγικούς της σκοπούς παρέχει επιστημονική υποστήριξη στις δικαστικές, αστυνομικές και λοιπές κρατικές αρχές. Συγκεκριμένα, ο βασικός ρόλος του Γενικού Χημείου του Κράτους στον τομέα των ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών, αφορά την εργαστηριακή εξέταση ελεγχόμενων ουσιών που διακινούνται παράνομα και κατάσχονται από τις διωκτικές αρχές (τελωνειακές, αστυνομικές ή/και λιμενικές). Επιπλέον, όταν ζητηθεί, συνδράμει τις αρμόδιες αρχές στην αρχική αναγνώριση και τη δειγματοληψία επικίνδυνων ουσιών.
Οι εργαστηριακοί έλεγχοι και οι δειγματοληψίες διενεργούνται από τις τις περιφερειακές Χημικές Υπηρεσίες του ΓΧΚ, ενώ η Κεντρική Υπηρεσία είναι αρμόδια για Α) την παροχή εκπαίδευσης, ενημέρωσης και οδηγιών στα εργαστήρια τη ΓΔ.ΓΧΚ για την ορθή εκτέλεση των εργαστηριακών αναλύσεων για την διερεύνηση δειγμάτων και το χειρισμό υποθέσεων ναρκωτικών, β) τη συμμετοχή σε δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθές και σε επιτροπές ή άλλα συλλογικά όργανα για θέματα εργαστηριακής υποστήριξης και γ) γενικότερα την παροχή τεχνικής και επιστημονικής υποστήριξης στον τομέα των ναρκωτικών, των ψυχότροπων και πρόδρομων ουσιών».
Ποιες αναλυτικές μέθοδοι και τεχνολογίες χρησιμοποιούνται για την ταυτοποίηση και ποιοτική/ποσοτική ανάλυση των ναρκωτικών ουσιών;
«Χρησιμοποιούνται διάφορες αναλυτικές τεχνικές, ανάλογα με τη φύση της ελεγχόμενης ουσίας και τον βαθμό επαλήθευσης της ταυτότητας της προς εξέτασης ουσίας, που επιτυγχάνεται με τη χρήση κάθε τεχνικής.
Συγκεκριμένα χρησιμοποιούνται αναλυτικά όργανα υψηλής ακριβείας όπως είναι η αέρια χρωματογραφία με ανιχνευτή φλόγας (GC-FID), η αέρια χρωματογραφία με φασματόμετρο μάζας (GS-MS), η υγρή χρωματογραφία σε συνδυασμό με ανιχνευτές μάζας υψηλής ευκρίνειας (LC-MS-Q-TOF) αλλά και πιο απλές τεχνικές όπως η χρωματογραφία λεπτής στιβάδας (TLC), οι χρωστικές αντιδράσεις ανίχνευσης συγκεκριμένων ουσιών ακι η χρήση μικροσκόπιου για την παρατηρήση της μικροδομής της ουσίας».
Ποια είναι τα κυριότερα είδη ναρκωτικών που καταγράφονται σε αναλύσεις λυμάτων και στις καταχρήσεις του Λεκανοπεδίου Αττικής και πώς έχουν αλλάξει οι τάσεις κατανάλωσης τους τα τελευταία 5-10 χρόνια;
«Τα δείγματα που εξετάζονται από το Εργαστήριο Ναρκωτικών του ΓΧΚ προέρχονται από τις διωκτικές αρχές (τελωνειακές, αστυνομικές και λιμενικές αρχές) στο πλαίσιο κατάσχεσης τους. Οι διωκτικές αρχές αποστέλλουν τα κατασχεμένα δείγματα στα Εργαστήρια Ναρκωτικών του ΓΧΚ για εξέταση και έκδοση σχετικής γνωμάτευσης αναφορικά με την ανίχνευση ελεγχόμενων ουσιών.
Οι αναλύσεις λυμάτων δεν εμπίπτουν στο πεδίο των δειγμάτων που αναλύει το Εργαστήριο Ναρκωτικών του ΓΧΚ. Σχετικά με τις καταγραφές και τις τάσεις κατανάλωσης στην Ελλάδα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υπάρχουν άλλοι φορείς που ασχολούνται, όπως είναι το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ) του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ)».
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στην εξέλιξη και εφαρμογή νέων πρωτοκόλλων ανίχνευσης παράνομων ουσιών;
«Συνεχώς προκύπτουν νέες ουσίες με εξαρτησιογόνο και ψυχότροπο δράση στον άνθρωπο. Οι ουσίες μπορεί είτε να προέρχονται από κάποια χημική αλλαγή (χημική προσθήκη ή μεταβολή) υπάρχουσας ελεγχόμενης ουσίας με αποτέλεσμα να προκύπτει μια νέα ουσία με ίδια, χαμηλότερη ή υψηλότερη ψυχότροπα δράση, είτε να είναι μια νέα παραχθείσα ουσία.
Τα εργαστήρια του ΓΧΚ συμμετέχουν σε φορείς και δίκτυα που ασχολούνται με ναρκωτικά όπως είναι οι EUDA, ENFSI, UNODC, EKTEΠΝ, ορισμένοι εκ των οποίων διαθέτουν και σύστημα έγκαιρης ειδοποίησης για την κυκλοφορία νέων ναρκωτικών ουσιών. Ενημερώνονται έτσι τακτικά για την εμφάνιση νέων ουσιών, όπως είναι τα συνθετικά και ημισυνθετικά κανναβινοειδή αντίστοιχα. Στη συνέχεια, επειδή κάθε ουσία έχει το δικό της αποτύπωμα, αυτό εισάγεται στη βάση δεδομένων των αναλυτικών οργάνων που διαθέτουν τα εργαστήρια Ναρκωτικών και μπορεί να ανιχνευτεί και από τα Εργαστήρια του ΓΧΚ».
Μπορείτε να μας δώσετε ένα παράδειγμα πρόσφατης υπόθεσης όπου η ανάλυσης σας ήταν κρίσιμη για την επιτυχία των διωκτικών αρχών;
«Οι υπάλληλοι του ΓΧΚ συμμετέχουν συχνά στις επιχειρήσεις των διωκτικών αρχών για την εξάρθρωση παράνομων εργαστηρίων, συνδράμοντας σημαντικά στην αρχική αναγνώριση των επικίνδυνων ουσιών στο χώρο, την δειγματοληψία και την εξέταση των δειγμάτων από τα εργαστήρια. Πρόσφατα είχαμε παραδείγματά τέτοιων επιχειρήσεων στη Θεσσαλονίκη, όταν εντοπίστηκε ιδιωτικός χώρος παρασκευής ναρκωτικών αλλά και στην Αθήνα, όταν βρέθηκε παράνομο εργοστάσιο παραγωγής κοκαΐνης.
Άλλη μια σημαντική περίπτωση συνδρομής των Χημικών του ΓΧΚ είναι το στάδιο εισαγωγής στα αεροδρόμια και τα λιμάνια της χώρας, όπου καλούνται να παραστούν και να αναγνωρίσουν ενδεχόμενες επικίνδυνες ουσίες, μεταξύ αυτών και ναρκωτικές ουσίες, να τις δειγματίσουν και να τις επιστρέψουν στο Εργαστήριο για εξέταση. Παραδείγματα τέτοιων επιχειρήσεων είχαμε κατά την εισαγωγή υγρών αναπλήρωσης ηλεκτρονικών τσιγάρων στο Αεροδρόμιο της Αθήνας το 2024 καθώς και πολλές περιπτώσεις εισαγωγής φορτιών τροφίμων στα οποία περιέχονταν κρυμμένες ναρκωτικές ουσίες».
Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια για αναβάθμιση εργαστηριακών υποδομών, εκπαίδευση προσωπικού, ώστε να ανταποκριθείτε στις εξελισσόμενες ανάγκες της καταπολέμησης των ναρκωτικών;
«Οι χημικοί του ΓΧΚ διαρκώς εκπαιδεύονται και ενημερώνονται για να μπορούν να ανταπεξέλθουν στο έργο τους, αναφορικά με την αναγνώριση και ταυτοποίηση ελεγχόμενων ουσιών.
Στον ετήσιο προγραμματισμό του ΓΧΚ περιλαμβάνεται ο περαιτέρω εξοπλισμός περισσότερων εργαστηρίων του ΓΧΚ με αναλυτικά όργανα υψηλής ακριβείας (αέρια χρωματογραφιά με φασματογράφο μάζας) ώστε να παρέχουν τις υπηρεσίες τους πιο άμεσα στα αιτήματα των διωκτικών, τελωνειακών και λιμενικών αρχών. Επίσης στο πλαίσιο Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων Χρηματοδότησης Οργάνων (CCEI) έχει προβλεφθεί να αποκτηθούν άμεσα νέα μικροαναλυτικά όργανα όπως είναι η φασματογραφία πυρηνικού συντονισμού (ΝMR) όργανα ιδιαίτερα χρήσιμα στην ανίχνευση και ταυτοποίηση νέων και άγνωστων ουσιών.
Εξίσου σημαντικό είναι ο προγραμματισμός της προμήθειας νέων φορητών οργάνων τα οποία αφενός μπορούν να ανιχνεύσουν και να ταυτοποίησουν ουσίες πολύ όργανα (screening test) κάτι το οποίο είναι πολύ χρήσιμο στις επιχειρήσεις πεδίου (αεροδρόμιο, ιδιωτικοί χώροι) αφετέρου διασφαλίζουν την προστασία των χημικών του ΓΧΚ από την έκθεση σε επικίνδυνες ουσίες.
Τέλος σε οργανικό επίπεδο είναι σε εξέλιξη η δημιουργία ενός «Δικτύου» Εργαστηρίων ανάλυσης ναρκωτικών ουσιών ΓΧΚ» από συγκεκριμένες χημικές υπηρεσίες του ΓΧΚ ανά την επικράτεια οι οποίες διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό αλλα και την τεχνογνωσία για την πλήρη εξέταση ναρκωτικών ουσιών. Όλα τα παραπάνω και σε συνδυασμό με το υπό σύσταση δίκτυο, θα συμβάλλουν στην έγκαιρη αντιμετώπιση περιπτώσεων αναγνώρισης ναρκωτικών ουσιών, τόσο αυτών που κυκλοφορούν στην αγορά, όσο και αυτών που μπορεί να εισέλθουν στο μέλλον στη χώρα μας».
Στο τέλος της συνέντευξης μας με τον κύριο Μαντά και καθώς αποχωρούσα από το Χημείο του Κράτους, ένιωσα την αδήριτη ανάγκη να πω χίλια ευχαριστώ στους ανθρώπους που εργάζονται εκεί, για την ευγένεια τους να με φιλοξενήσουν και να μου περιγράψουν το αντικείμενο εργασίας τους καθώς και να με αφήσουν να βγάλω φωτογραφίες. Οι άνθρωποι του Γενικού Χημείου του Κράτους είναι η ενσάρκωση αυτού που λέμε «ανώνυμοι ήρωες», χωρίς διάθεσης χρήσης κλισέ.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
