Υπάρχουν πόλεμοι που αλλάζουν τον κόσμο. Υπάρχουν πόλεμοι που διαρκούν χρόνια, αφήνοντας πίσω τους ερείπια, τραύματα και νέες γεωπολιτικές ισορροπίες.
Και υπάρχει κι ένας πόλεμος που τελείωσε πριν καν προλάβουν να φτιάξουν στρατηγικές : ο Αγγλο‑Ζανζιβαρινός Πόλεμος του 1896. Διήρκησε μόλις 38 λεπτά.
Μισή ώρα που όμως συμπυκνώνει τη βία, την αλαζονεία και την οικονομική απληστία της αποικιοκρατίας.
Αν κάτι αποδεικνύει αυτή η σύγκρουση, είναι πως ακόμη και οι πιο «ασήμαντοι» πόλεμοι δεν είναι ποτέ πραγματικά ασήμαντοι. Πίσω τους κρύβονται συμφέροντα, επιβολή και άνθρωποι που πληρώνουν το τίμημα.
Πώς φτάσαμε στη σύγκρουση: H Αφρική ως σκακιέρα των αυτοκρατοριών
Για να καταλάβουμε τι συνέβη στον micro-πόλεμο, πρέπει να επιστρέψουμε λίγα χρόνια πίσω, στη Συνθήκη Ελιγολάνδης‑Ζανζιβάρης του 1890.
Μια συνθήκη που δεν ρώτησε ποτέ τους λαούς της Ανατολικής Αφρικής, αλλά μοίρασε τις ζωές τους σαν να ήταν τετράγωνα σε χάρτη. Η Βρετανία πήρε τη Ζανζιβάρη. Η Γερμανία πήρε την ηπειρωτική Τανζανία.
Και οι δύο πήραν αυτό που πραγματικά ήθελαν: έλεγχο των εμπορικών δρόμων, πρόσβαση σε πόρους και στρατηγική κυριαρχία στον Ινδικό Ωκεανό.
Η Ζανζιβάρη, πλούσια, κομβική και βαθιά μπλεγμένη στο δουλεμπόριο, έγινε προτεκτοράτο της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
Ο σουλτάνος που τοποθετήθηκε – ο Χαμάντ μπιν Θουγουαϊνί – ήταν ο «κατάλληλος άνθρωπος» για τους Βρετανούς. Υπάκουος, προβλέψιμος, χρήσιμος.
Αυτή είναι η αποικιοκρατία στην πιο καθαρή της μορφή: επιβολή εξουσίας με το προσωπείο της «σταθερότητας».
Ένας θάνατος, μια διαδοχή και μια αυτοκρατορία
Τον Αύγουστο του 1896, ο φιλοβρετανός σουλτάνος πεθαίνει – πιθανότατα δηλητηριασμένος από τον ξάδερφό του, Χαλίντ ιμπν Μπαργκάς. Ο Χαλίντ ανεβαίνει στον θρόνο χωρίς την έγκριση της Βρετανίας. Για τους Βρετανούς, ήταν απειλή αυτή η αλλαγή, γιατί ο Χαλίντ θεωρούνταν πιο κοντά στη Γερμανία, άρα λιγότερο ελέγξιμος.
Και μια αυτοκρατορία σαν την Βρετανική την εποχή του 1890, δεν ανέχεται να χάνει τον έλεγχο – ούτε για λεπτό.
Έτσι, η Βρετανία απαιτεί την παραίτησή του. Ο Χαλίντ αρνείται. Οχυρώνει το παλάτι, συγκεντρώνει περίπου 2.800 υποστηρικτές, πυροβολικό και πολυβόλα. Πιστεύει ότι μπορεί να αντέξει την πίεση μιας αυτοκρατορίας.
Στις 9:02 το πρωί, τα βρετανικά πολεμικά πλοία ανοίγουν πυρ. Ο βομβαρδισμός είναι άμεσος και συντριπτικός. Το παλάτι καταρρέει μέσα σε λίγα λεπτά, ενώ το μοναδικό πλοίο της Ζανζιβάρης βυθίζεται σχεδόν αμέσως, χωρίς καμία δυνατότητα αντίδρασης.
38 λεπτά για να έρθει το χάος. Περίπου 500 Ζανζιβαρινοί νεκροί ή τραυματίες. Οι Βρετανοί καταγράφουν μόνο ένα τραυματισμένο μέλος πληρώματος.
Αν αυτό δεν αποτελεί την πιο ακραία μορφή ανισορροπίας ισχύος, δύσκολα μπορεί να βρεθεί καλύτερο παράδειγμα.
Ο Χαλίντ διαφεύγει στο γερμανικό προξενείο, αναζητώντας άσυλο. Η Βρετανία εγκαθιστά αμέσως τον εκλεκτό της, τον Χαμούντ μπιν Μοχάμεντ, αποκαθιστώντας την αποικιοκρατική τάξη πραγμάτων που θεωρούσε δεδομένη.
Τι σημαίνει ένας πόλεμος 38 λεπτών
Ο Αγγλο‑Ζανζιβαρινός Πόλεμος μπορεί να υπήρξε εξαιρετικά σύντομος, όμως σε καμία περίπτωση δεν ήταν «μικρός». Αποτέλεσε μια απροκάλυπτη επίδειξη ισχύος και ένα σαφές μήνυμα προς κάθε τοπικό ηγεμόνα της Ανατολικής Αφρικής: η αυτοκρατορία δεν άφηνε περιθώρια αμφισβήτησης.
Πίσω από αυτή τη σύγκρουση βρίσκονταν τα ίδια συμφέροντα που εξακολουθούν να καθορίζουν τις διεθνείς σχέσεις μέχρι σήμερα: η επιδίωξη οικονομικού κέρδους, ο έλεγχος του εμπορίου, η στρατηγική κυριαρχία και, φυσικά, η συστηματική εκμετάλλευση ανθρώπων και πόρων.
Η Βρετανία δεν βομβάρδισε τη Ζανζιβάρη για λόγους αρχής ούτε για να υπερασπιστεί κάποια ηθική τάξη. Ενέργησε για να διασφαλίσει ότι τίποτα δεν θα απειλήσει την εμπορική της αυτοκρατορία και για να διατηρήσει τον έλεγχο μιας περιοχής που επί αιώνες λειτουργούσε ως κρίσιμος κόμβος δουλεμπορίου - μιας βιομηχανίας που οι ευρωπαϊκές δυνάμεις πρώτα αξιοποίησαν και στη συνέχεια «κατήργησαν», παρουσιάζοντας τον εαυτό τους ως απελευθερωτή.
Η Ζανζιβάρη παρέμεινε υπό βρετανικό έλεγχο μέχρι το 1963. Μισό αιώνα μετά τον πόλεμο, η αυτοκρατορία εξακολουθούσε να καθορίζει ποιος κυβερνά, ποιος υπακούει και ποιος τελικά επωμίζεται το κόστος της κυριαρχίας της..
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
