Στη δεύτερη σεζόν της σειράς του Netflix «Vikings Valhalla», κατά τη διάρκεια του ταξιδιού των πρωταγωνιστών από το Νόβγκοροντ προς την Κωνσταντινούπολη, έχουν να αντιμετωπίσουν έναν μεγάλο κίνδυνο. Έναν νομαδικό λαό με πολεμιστές που ελέγχει την περιοχή, τους Πετσενέγους. Μέσα από την τηλεοπτική σειρά, παρουσιάζονται ως βάρβαροι που κάνουν κούπες από τα κρανία αντιπάλων τους, ένα είδος «πειρατών» που κυνηγούν εμπορικές κομβόι και ουσιαστικά έχουν αποκλείσει τον δρόμο από τον Βορρά και το κράτος των Ρως, προς το Βυζάντιο και την Κωνσταντινούπολη.
Ποια είναι όμως η αλήθεια, γι' αυτόν τον λαό που ποτέ δεν σχημάτισε κράτος, χρησιμοποιήθηκε από τους Βυζαντινούς και εν τέλει εξοντώθηκε από αυτούς;
Διαβάστε ακόμη: Γιατί οι Βίκινγκς δεν λεηλάτησαν ποτέ την Κωνσταντινούπολη
Οι Πετσενέγοι ήταν ημινομαδικοί εθνοτικοί λαοί -τουρκικής καταγωγής- από την Κεντρική Ασία που μιλούσαν μια εξαφανισμένη πλέον γλώσσα των Πετσενέγκων. Σύμφωνα με τον ιστορικό Omeljan Pritsak, η πατρίδα τους βρισκόταν μεταξύ της Θάλασσας της Αράλης μεταξύ του Καζακστάν και του Ουζμπεκιστάν) και κατά μήκος της διαδρομής του ποταμού της Κεντρικής Ασίας Syr Darya. Στην πορεία μετακινήθηκαν προς τα δυτικά εξαιτίας της πίεσης από άλλες τουρκικές φυλές, όπως οι Χαζάροι και οι Ογούζοι.
Μετανάστευαν συνεχώς και έκαναν τακτικές επιδρομές εναντίον των γειτόνων τους όπου κι αν εγκαταστάθηκαν. Μάλιστα τον 9ο αιώνα συμμάχησαν με τους Βυζαντινούς όταν εκείνοι τους χρησιμοποίησαν για να αποκρούσουν άλλες, μερικές φορές πιο επικίνδυνες φυλές, όπως ήταν οι Ρώς του Κιέβου και οι Μαγυάροι. Πολλές φορές όμως ήταν εχθροί με τους Βυζαντινούς καθώς αποτελούσαν σοβαρή απειλή για τα βόρεια σύνορα της αυτοκρατορίας, και συχνά πραγματοποιούσαν επιδρομές στα βυζαντινά εδάφη. Ο Βασίλειος Β' τους νίκησε σε μάχη το 1018, αλλά παρέμειναν ισχυροί για αρκετές δεκαετίες μετά.
Πώς ζούσαν οι Πετσενέγοι
Οι Πετσενέγοι ήταν οργανωμένοι σε φυλές και υποφυλές, με κάθε φυλή να έχει τον δικό της αρχηγό. Αυτή η δομή τους επέτρεπε να διατηρούν την αυτονομία τους και να λειτουργούν ως ξεχωριστές οντότητες. Ζούσαν κυρίως ως νομάδες, μετακινούμενοι ανάλογα με τις εποχιακές ανάγκες για βόσκηση των κοπαδιών τους. Ως νομαδικός λαός, είχαν την ικανότητα να προσαρμόζονται στις συνθήκες της εποχής τους, διατηρώντας ταυτόχρονα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις παραδόσεις τους.
Διαβάστε ακόμη: Βάραγγοι: Οι Βίκινγκς που έγιναν σωματοφύλακες στο Βυζάντιο και «γέννησαν» τη Ρωσία
Παρότι η κύρια οικονομική δραστηριότητα των Πετσενέγων ήταν η κτηνοτροφία, εμπλέκονταν σε εμπόριο με γειτονικούς λαούς και σε επιδρομές, οι οποίες τους παρείχαν επιπλέον πόρους και λάφυρα.
Ήταν φημισμένοι για τις ικανότητές τους ως ιπποτοξότες, δηλαδή πολεμιστές που πολεμούσαν με τόξο πάνω σε άλογο.
Είχαν μεταβαλλόμενες σχέσεις με άλλους λαούς και αυτοκρατορίες. Κατά καιρούς, ήταν σύμμαχοι και μισθοφόροι των Βυζαντινών, ενώ άλλες φορές ήταν εχθροί. Η παρουσία και οι ενέργειές τους επηρέασαν σημαντικά τις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις στην Ανατολική Ευρώπη και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Οι μάχες με τους Βυζαντινούς
Η δύναμη των Πετσενέγων άρχισε να φθίνει τον 11ο αιώνα λόγω των συγκρούσεων με άλλες τουρκικές και σλαβικές φυλές. Η μάχη που ουσιαστικά σήμανε και την αρχή του τέλους τους, σημειώθηκε το 1091, στο Λεβούνιο στο δέλτα του ποταμού Έβρου, κοντά στην παραλιακή πόλη Αίνος της Ανατολικής Θράκης.
Οι Βυζαντινοί μαζί με του Κουμμάνους σχημάτισαν στρατό που αριθμούσε πάνω από 60.000 μέλη. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το byzantium.gr ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α’ Κομνηνός χρειάστηκε να επιστρατεύσει όλες τις διπλωματικές και στρατιωτικές του ικανότητες για να αντιμετωπίσει τη νέα απειλή και βρήκε πρόθυμους συμμάχους σε σε μια άλλη νομαδική φυλή, τους Κουμάνους, οι οποίοι πληρώθηκαν καλά για να ενώσουν τις δυνάμεις τους με τον στρατό του Αλεξίου.
Διαβάστε ακόμη: Πώς ο Χριστιανισμός «τελείωσε» τους Βίκινγκς: Από τη Βαλχάλα στον Παράδεισο
Στις 28 Απριλίου 1091, ο Αλέξιος και οι σύμμαχοί του έφθασαν στο στρατόπεδο των Πετσενέγων στο Λεβούνιο, κοντά στο Δέλτα του Έβρου ποταμού. Οι Πετσενέγοι φάνηκε ότι αιφνιδιάστηκαν. Η μάχη που έλαβε χώρα την επομένη το πρωί στο Λεβούνιο, ήταν στην ουσία μια σφαγή. Οι Πετσενέγοι είχαν φέρει μαζί τους τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους και ήταν εντελώς απροετοίμαστοι για την βιαιότητα της επιθέσεως που εξαπολύθηκε πάνω τους. Οι Κουμάνοι και οι Βυζαντινοί σάρωσαν το εχθρικό στρατόπεδο σφάζοντας όποιον έβρισκαν μπροστά τους. Οι Πετσενέγοι δεν μπόρεσαν να προβάλουν καμιά ουσιαστική άμυνα και λίγοι από αυτούς επέζησαν.
Το οριστικό τέλος των Πετσενέγων
Λίγα χρόνια αργότερα σημειώθηκε μία ακόμη μάχη ανάμεσα σε Βυζαντινούς και Πετσενέγους που ουσιαστικά εξόντωσε τους δεύτερους. Στα 1122 οι Πετσενέγοι των Ρωσικών στεπών εισέβαλαν ξανά στη Βυζαντινή επικράτεια διασχίζοντας τον Δούναβη που αποτελούσε το σύνορο και η εισβολή αυτή αποτελούσε απειλή για την κυριαρχία των Βυζαντινών στη βόρεια Βαλκανική.
Διαβάστε ακόμη: Τα τρομερά κανόνια και η «προδοσία» του κατασκευαστή που συνέβαλαν στην Άλωση της Κωνσταντινούπολης
Οι Πετσενέγοι είχαν στρατοπεδεύσει σχηματίζοντας έναν κυκλικό οχυρωματικό περίβολο με τις άμαξές τους, κοντά στην πόλη της Βερόης, κοντά στη σημερινή Στάρα Ζαγόρα της Βουλγαρίας. Ο αυτοκράτορας Ιωάννης Β’ Κομνηνός αρχικά τους πρότεινε σύναψη συνθήκης ειρήνης με ευνοϊκούς όρους, το οποίο ωστόσο ήταν μέρος σχεδίου. Εκείνοι παραπλανήθηκαν από αυτήν την τακτική, και ο αιφνιδιασμός ήταν πλήρης όταν οι Βυζαντινοί ξαφνικά εξαπέλυσαν επίθεση στα πρόχειρο στρατόπεδό τους. Στη σκληρή μάχη, πήρε εντολή να συμμετάσχει και η Βαράγγιος Φρουρά που κατάφερε να μπει στο στρατόπεδο των Πετσενέγων. Ακολούθησε σφαγή, με τη νίκη των Βυζαντινών να είναι πλήρης, ενώ όσοι επέζησαν εντάχθηκαν αργότερα στον Βυζαντινό στρατό.
Το 12ο αιώνα, σύμφωνα με το Βυζαντινό ιστορικό Ιωάννη Κίνναμο, οι Πετσενέγοι πολέμησαν ως μισθοφόροι για το Βυζαντινό Αυτοκράτορα Μανουήλ Α΄ Κομνηνό στη νότια Ιταλία κατά του Νορμανδού βασιλιά της Σικελίας Γουλιέλμου του Κακού. Μια ομάδα Πετσενέγων έλαβε μέρος στη μάχη της Άντρια το 1155. Οι Πετσενέγοι αναφέρθηκαν για τελευταία φορά το 1168 ως μέλη της συνομοσπονδίας τουρκικών φυλών, γνωστής στα χρονικά ως "Μαυροκούκουλοι".
Ακόμη και σήμερα, στην νοτιοανατολική Σερβία, υπάρχει ο οικισμός Pečenjevce. Η προέλευση του ονόματος της πόλης αναφέρεται ότι είναι από Τούρκους Πετσενέγους που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή κατά τον Μεσαίωνα, όταν και εκδιώχθηκαν απο τους Βυζαντινούς.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
