Αν ρίξουμε μια ματιά στα site και στα social media, θα δούμε δεκάδες δημοσιεύσεις, αναρτήσεις, σχόλια χρηστών, βίντεο και εικόνες που έχουν στο στόχαστρό τους θηλυκότητες, οι οποίες συνεχώς λοιδορούνται, υποτιμώνται και στοχοποιούνται από χρήστες του διαδικτύου επειδή δεν «πειθαρχούν» στους κανόνες έκφρασης, συμπεριφοράς, σεξουαλικότητας που επιτάσσει η πατριαρχικά δομημένη κοινωνία μας.
Το revenge porn ως σκληρή μορφή έμφυλης βίας
Αυτό είναι μια μικρή γεύση από τη λεγόμενη έμφυλη βία στο διαδίκτυο. Αν το πάμε ένα βήμα παραπέρα, διάφορα chat στο Telegram και site πορνογραφικού περιεχομένου ή βιντεάκια που διακινούνται μεταξύ των χρηστών διαπομπεύουν γυναίκες με τον πιο χυδαίο τρόπο – με τη διαρροή ιδιωτικού σεξουαλικού υλικού, γνωστή και ως revenge porn ή μη συναινετική πορνογραφία.
Δεν είναι απλά ένα φαινόμενο της ψηφιακής εποχής όπως τείνουν να το παρουσιάζουν κάποιοι, αλλά μια πολύ σοβαρή και πολύ σκληρή μορφή σεξουαλικής κακοποίησης και έμφυλης βίας που συνδέεται με το διαδίκτυο. Και μαζί με ένα φάσμα εμφυλοποιημένων, σεξουαλικοποιημένων μορφών κακοποίησης, καταγράφεται υπό τον γενικό τίτλο «σεξουαλική κακοποίηση μέσω εικόνας (image based sexual abuse)».
Με πολύ απλά λόγια, πρόκειται για μια πράξη εκδικητικού χαρακτήρα, όπου ένας άνθρωπος κοινοποιεί ευαίσθητο προσωπικό υλικό με σκοπό να προσβάλει, να εκθέσει ή να χειραγωγήσει το θύμα. Στην Ελλάδα, παρά την ενίσχυση του νομικού πλαισίου τα τελευταία χρόνια, το πρόβλημα παραμένει έντονο, και πολλές φορές τα θύματα μένουν εκτεθειμένα και ανυπεράσπιστα.
Έρευνες καταδεικνύουν ότι το 90% των θυμάτων του revenge porn είναι γυναίκες -μεταξύ των οποίων και ανήλικα κορίτσια- ενώ σημαντικός αριθμός αφορά και ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, με τον συνολικό αριθμό των περιστατικών να αυξάνεται σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ταυτόχρονα μεγεθύνεται και ο αριθμός ιστοσελίδων που επιδίδονται στη διάδοση «εκδικητικού πορνό». Σε αυτές, οι χρήστες μπορούν να υποβάλουν εκτός από το οπτικοακουστικό υλικό και προσωπικές πληροφορίες π.χ. τη διεύθυνση του θύματος, το χώρο εργασίας του, τους λογαριασμούς του στα κοινωνικά δίκτυα.
Όπως αναφέρει το Κέντρο Διοτίμα - μη κερδοσκοπική οργάνωση εξειδικευμένη σε ζητήματα φύλου και ισότητας- τα θύματα συχνά παρουσιάζουν συμπτώματα μετατραυματικού στρες και κατάθλιψης, υφίστανται σοβαρότατες κοινωνικές επιπτώσεις όπως απόλυση από την εργασία τους, στιγματισμό, ενώ συχνά αναγκάζονται να αλλάξουν σχολείο ή ακόμη και το ονοματεπώνυμό τους.
Διαβάστε Επίσης: Revenge porn: Πώς τιμωρείται στην Ελλάδα; Τι ισχύει για τις χώρες της Ευρώπης
Η έμφυλη βία και παρενόχληση μέσω διαδικτύου είναι πλέον πολύ διαδεδομένη. Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ, 73% των γυναικών έχουν βιώσει διαδικτυακή κακοποίηση, εκ των οποίων το 18% σε πολύ σοβαρές μορφές, ενώ εννέα εκατομμύρια κορίτσια στην Ε.Ε. Έχουν βιώσει κάποια μορφή έμφυλης βίας στο διαδίκτυο μέχρι την ηλικία των 15 ετών
Επιπλέον, οι γυναίκες και τα κορίτσια έχουν 27% πιθανότητες να παρενοχληθούν διαδικτυακά, ενώ μία στις δέκα γυναίκες έχει δεχτεί ανεπιθύμητα μηνύματα σεξουαλικού περιεχομένου σε μέσα κοιωνικής δικτύωσης. Το 93% των επιζωσών σεξουαλικής κακοποίησης μέσω εικόνας, αναφέρουν ότι έχουν βιώσει πολύ έντονο συναισθηματικό στρες ή δυσφορία και το 23% των θυμάτων παρενοχλητικής παρακολούθησης αναγκάστηκαν να αλλάξουν ηλεκτρονική διεύθυνση ή αριθμό τηλεφώνου.
Η υπόθεση Παναγιωτόπουλου και η αφύπνιση της κοινής γνώμης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά περιστατικά που συγκλόνισαν την ελληνική κοινωνία ήταν η υπόθεση του πρώην παρουσιαστή του Ράδιο Αρβύλα Στάθη Παναγιωτόπουλου, ο οποίος ανήρτησε χωρίς συναίνεση πρώην συντρόφου του σεξουαλικού περιεχομένου βίντεο σε ιστοσελίδες πορνογραφικού περιεχομένου. Η υπόθεση ήρθε στο φως το 2021 και προκάλεσε κύμα οργής και δημόσιου διαλόγου για το revenge porn. Αν και προφανώς δεν ήταν η πρώτη περίπτωση εκδικητικής πορνογραφίας στην Ελλάδα, αποτέλεσε καμπανάκι για την κοινωνία και τα ΜΜΕ σχετικά με τη σοβαρότητα και την έκταση του προβλήματος.
Η συγκεκριμένη υπόθεση ανέδειξε το νομικό κενό που υπήρχε εκείνη την περίοδο, αλλά και την αναλγησία με την οποία αντιμετωπίζονται πολλές φορές τα θύματα. Η υπόθεση Παναγιωτόπουλου συνέβαλε στην εντατικοποίηση των πιέσεων για τροποποιήσεις στον Ποινικό Κώδικα και επιτάχυνε τη θέσπιση του άρθρου περί μη συναινετικής πορνογραφίας.
Ο πρώην τηλεπαρουσιαστής αντιμετώπιζε την κατηγορία της χρήσης και μετάδοσης σε τρίτα, μη δικαιούμενα πρόσωπα, αρχείων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν τη σεξουαλική ζωή φυσικού προσώπου, με σκοπό να βλάψει άλλον, κατ’ εξακολούθηση.
Μάλιστα με χθεσινή του απόφαση το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο και καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 3 ετών με δικαίωμα έφεσης. Παρόλο που η πράξη αυτή, όπως εισήχθη στο ακροατήριο, διώκεται σε βαθμό κακουργήματος, οι δικαστές αποφάσισαν να τη μετατρέψουν σε πλημμέλημα, κρίνοντας ότι δεν τελέστηκε επί σκοπώ βλάβης, με πολλούς να κάνουν λόγο για μια ευνοϊκή μεταχείριση.
Η νομοθεσία για το revenge porn στην Ελλάδα
Μέχρι πρόσφατα, το ελληνικό νομικό πλαίσιο δεν είχε εξειδικευμένες διατάξεις για τη μη συναινετική πορνογραφία. Ωστόσο, με το άρθρο 346 που προστέθηκε το 2022 στον Ποινικό Κώδικα (Ν. 4947/2022), ενσωματώθηκε ρητά η τιμωρία της εκδικητικής πορνογραφίας.
Συγκεκριμένα, προβλέπεται πως όποιος δημοσιεύει, διανέμει ή αποθηκεύει υλικό σεξουαλικού περιεχομένου χωρίς τη συγκατάθεση του εμφανιζόμενου προσώπου, αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης από 3 έως 5 έτη και χρηματική ποινή. Μάλιστα εάν η διανομή γίνεται με σκοπό οικονομικό όφελος ή ταπείνωση του θύματος, προβλέπεται κάθειρξη μεταξύ 5 και 8 ετών συν χρηματική ποινή. Εάν δε η πράξη τελείται σε βάρος ανηλίκου ή προκαλεί σοβαρή βλάβη στη ζωή ή την ψυχική υγεία του θύματος, η ποινή φτάνει μέχρι και τα 10 χρόνια κάθειρξης.
Επιπλέον, συναφείς ποινικές διατάξεις περιλαμβάνουν την προσβολή προσωπικών δεδομένων, την εξύβριση, την εκβίαση και την προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας. Αυτές οι ρυθμίσεις δημιουργούν ένα πολύπλευρο νομικό πλαίσιο, το οποίο μπορεί να ενεργοποιηθεί εναντίον δραστών που εκμεταλλεύονται το διαδίκτυο για να καταστρέψουν την προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια άλλων ανθρώπων.
Το πρώτο site με revenge porn στην Ελλάδα
Η «εκδικητική πορνογραφία» ή αλλιώς ο «διαδικτυακός βιασμός» είχε κάνει έντονα την εμφάνισή του και στη χώρα μας το 2020, μέσα από μια ιστοσελίδα στην οποία δημοσιεύονταν φωτογραφίες γυναικών από προσωπικές στιγμές, γυμνά καρέ ανήλικων κοριτσιών αλλά και ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων -φυσικά εν αγνοία τους- στοχοποιώντας μάλιστα τα άτομα με τη δημοσίευση του ονοματεπώνυμού τους, του σχολείου που φοιτούσαν ή τις περιοχές που διέμεναν.
Η εμφάνιση της ιστοσελίδας δημιούργησε κύμα οργής στο Twitter, με τους χρήστες να ζητούν το “κατέβασμά” της και με το hashtag #cancelchatpicorg να γίνεται trend, τη στιγμή που η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος λάμβανε συνεχεία καταγγελίες.
Τελικά η ιστοσελίδα «έπεσε» από τους ίδιους τους υπεύθυνους του site στην Αμερική όπου έδρευε μετά από αναφορές και καταγγελίες αλλά και ερωτήσεις που τους απέστειλε η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.
Γιατί συνεχίζει να διακινείται Revenge Porn
Παρά τις αλλαγές και την αυστηροποίηση του νομικού πλαισίου, η διακίνηση revenge porn στην Ελλάδα παραμένει ένα διαδεδομένο φαινόμενο. Υπάρχουν πολλά πρακτικά εμπόδια που καθιστούν δύσκολη την αποτροπή και την τιμωρία του.
Πρώτον, οι δράστες συχνά ενεργούν ανώνυμα, χρησιμοποιώντας ψεύτικα προφίλ ή κρυπτογραφημένες πλατφόρμες, όπως το Telegram.
Δεύτερον, πολλές φορές τα θύματα δεν προχωρούν σε καταγγελία, είτε από αίσθημα ντροπής, είτε επειδή φοβούνται την κοινωνική έκθεση ή την αδράνεια των αρμόδιων αρχών.
Επιπλέον, η απόσυρση του παράνομου υλικού από το διαδίκτυο είναι χρονοβόρα και συχνά ανεπαρκής. Ακόμη και αν διαγραφεί από μία πλατφόρμα, μπορεί να αναρτηθεί ξανά αλλού ή να διαμοιράζεται ιδιωτικά.
Τι πρέπει να κάνει ένα θύμα
Αρχικά, δε θα πρέπει να στέλνουμε προσωπικό υλικό σε άτομα που δεν εμπιστευόμαστε απόλυτα. Παράλληλα θα πρέπει να χρησιμοποιούμε ισχυρούς κωδικούς πρόσβασης και να έχουμε ενεργοποιήσει την επαλήθευση δύο παραγόντων στα social media και στα email μας. Εάν υποψιαστούμε ότι το υλικό έχει διαρρεύσει, θα πρέπει αμέσως να κάνουμε καταγγελία και να ζητήσουμε νομική βοήθεια. Ακόμη και αν έχουμε αρχικά δώσει συναίνεση για τη λήψη του υλικού, η διάδοσή του χωρίς άδεια αποτελεί ποινικό αδίκημα.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου ξεκινά από τη στήριξη του θύματος και την πρόσβασή του σε ενημέρωση και μηχανισμούς προστασίας. Το πρώτο βήμα είναι φυσικά να κάνει καταγγελία και να υποβάλλει μήνυση στο αρμόδιο Αστυνομικό Τμήμα.
Το θύμα θα πρέπει να συγκεντρώσει αποδεικτικό υλικό: φωτογραφίες, βίντεο, συνδέσμους (URLs), και screenshots με όνομα χρήστη, ημερομηνία και ώρα. Εν συνεχεία, μπορεί να απευθυνθεί στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος της ΕΛ.ΑΣ.
Παράλληλα, μπορεί να ζητήσει άμεσα την αφαίρεση του περιεχομένου από τις ίδιες τις πλατφόρμες (Facebook, Instagram, Twitter/X, Google) μέσω των ειδικών φορμών αναφοράς για μη συναινετικό περιεχόμενο.
Εάν δε ο δράστης είναι πρώην σύντροφος ή γνωστός του θύματος, το δικαστήριο μπορεί να εκδώσει απαγόρευση επικοινωνίας και προσέγγισης. Τέλος, το θύμα μπορεί να κάνει αγωγή για ηθική βλάβη και να διεκδικήσει χρηματική αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη.
“The Most Hated Man on the Internet”
Αν κάνει κάποιος μια αναζήτηση στο Google για το revenge porn, ένα από τα ονόματα που θα εμφανιστούν, είναι εκείνο του αμερικάνου Hunter Moore. Πολλοί μπορεί να τον γνωρίζουν από το ντοκιμαντέρ του Netflix “The Most Hated Man on the Internet”. Ο Moore έχει χαρακτηριστεί ως ο μάστερ του revenge porn, καθώς το 2010 δημιούργησε ένα site εκδικητικής πορνογραφίας, το οποίο ξεκίνησε ως αντίδραση σε μία ερωτική απογοήτευση, με τον ίδιο να ποστάρει μια φωτογραφία ενός κοριτσιού που έβγαινε.
Μετά από μια βδομάδα, το site είχε 14.000 hits και γιγαντώθηκε αστραπιαία και εκείνος ξεκίνησε να βγάζει τεράστια χρηματικά ποσά -που έφταναν μέχρι 13.000 δολάρια τον μήνα- από γυμνές φωτογραφίες γυναικών που διέρρεαν στην ιστοσελίδα. Πολλές από αυτές περιλάμβαναν ονοματεπώνυμα, προφίλ στα social media, στοιχεία επικοινωνίας και πόλεις διαμονής των θυμάτων, πράγμα που επέτρεπε στις οικογένειες και τον κοινωνικό τους περίγυρο να μπορούν να τις εντοπίσουν με μία απλή αναζήτηση.
Μερικές υπέστησαν από σεξουαλικές παρενοχλήσεις μέχρι και επιθέσεις. Ο Moore καταδικάστηκε σε δυόμιση χρόνια φυλάκιση και πρόστιμο 2.000 δολαρίων και αποφυλακίστηκε το Σεπτέμβρη του 2017. Ασκήθηκε κριτική ότι η ποινή του ήταν πολύ μικρή για ένα τέτοιο αδίκημα, αφού ο Moore είχε ήδη καταστρέψει δεκάδες ζωές.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
