Πώς ήταν «ο Ανδρέας μέσα από τα μάτια των παιδιών του». Πώς ήταν η ζωή μέσα σε μια οικογένεια που αγαπούσε όλη η Ελλάδα, εντός και εκτός των συνόρων της; Πώς μοιάζει μια συγκέντρωση φίλων ενός πολιτικού κόμματος τους πρώτους μήνες του 2026, σε μια πολύ περίεργη και δύσκολη κοινωνική, πολιτική και γεωπολιτική συγκυρία; Αυτά ήταν μερικά από τα πιο σημαντικά ερωτήματα που στριφογύριζαν στο μυαλό μου, λίγο πριν βρεθώ στο κινηματοθέατρο «Γιάννης Ρίτσος» στην Αγλία Βαρβάρα.
Η πρόσκληση της εκδήλωση έγραφε τα παρακάτω:
«...ένα ταξίδι στον χρόνο και μαζί στην πολυδιάστατη προσωπικότητα του Ανδρέα Παπανδρέου, που καθόρισε με την παρουσία του τη σύγχρονη ιστορία του τόπου, θα έχουν την ευκαιρία να συμμετέχουν όσοι βρεθούν στην εκδήλωση με θέμα «Ο Ανδρέας μέσα από τα μάτια των παιδιών του», που διοργανώνει το Ίδρυμα Ανδρέα Παπανδρέου σε συνεργασία με την Δ.Ο. ΠΑΣΟΚ Αγίας Βαρβάρας και υπό την αιγίδα του Δήμου Αγίας Βαρβάρας, την Κυριακή 22 Μαρτίου, στις 18:00».
Η εκδήλωση
Το κινηματοθέατρο της Αγίας Βαρβάρας είναι ένας αξιοζήλευτός χώρος εκδηλώσεων, που ξεχωρίζει απέναντι και σε άλλους πιο "mainstream" χώρους που έχουν υπερ-διαφημιστεί από τα αθηναϊκά media. Αναρωτήθηκα πόσοι θα ανταποκρίνονταν στο κάλεσμα, σε ένα χειμωνιάτικο απόγευμα Κυριακής, γεμάτο από αθλητική επικαιρότητα και με τα αθηναϊκά σινεμά και θέατρα να απολαμβάνουν την αίγλη των αλλεπάλληλων sold-out. Κι όμως, το «Γιάννης Ρίτσος» γέμισε.
Στην πρώτη σειρά βρίσκονταν οι επίσημοι: δηλαδή, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, ο δήμαρχος Αθηνών, Χάρης Δούκας, η Άννα Διαμαντοπούλου, ο δήμαρχος Αγίας Βαρβάρας, Λάμπρος Μίχος (δείτε το video που κάναμε για την ενότητα «24 Ώρες στην Πόλη σου» και μετά ίσως να θέλετε να αλλάξετε πόλη) και πολλοί βουλευτές και στελέχη του ΠΑΣΟΚ και της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Εγώ τι έκανα εκεί;
Στόχος μου ήταν όχι να κάνω κάποιο μικροπολιτικό ρεπορτάζ (αν και όποιος ήθελε τέτοιες πληροφορίες, έβρισκε μπόλικες), αλλά να ακούσω τις ιστορίες των δύο εκ των τριών γιών του Ανδρέα Παπανδρέου, να διαπιστώσω αν ήταν πρόθυμοι να μας βάλουν από κάποιο μυστικό παράθυρο στην καθημερινότητα της οικογένειας ενός των σημαντικότερων πολιτικών προσωπικοτήτων της Ελλάδας και της Ευρώπης του 20ου αιώνα. Επίσης, τι γίνεται σε μια τέτοια εκδήλωση, ποιοί πάνε, πόσο προσέχουν τι συμβαίνει και πόσο τους νικάει η διάσπαση προσοχής και τα social media. Υπάρχει περιθώριο μια τέτοια εκδήλωση να εξελιχθεί σε πολιτική συγκέντρωση;
Οι ομιλίες
Παρακολουθήσαμε ένα φιλμάκι με εικόνες που είχε τραβήξει μέλος της οικογένειας Παπανδρέου, με στιγμές της οικογένειας από τις δεκαετίες του 1960 και 1970. Το κινηματογραφικό παραβάν ανέβηκε (ενώ στο κοινό ξέσπασαν χειροκροτήματα και η μοναδική σημαία με το έμβλημα του ΠΑΣΟΚ ανέμισε ξαφνικά) και εμφανίστηκαν τα αδέλφια Νίκος και Γιώργος Παπανδρέου, μαζί με τον συντονιστή, τον δημοσιογράφο Αντώνη Φωτεινό.
Στον χαιρετισμό της εκδήλωσης, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης αναφέρθηκε στις στιγμές που ο Ανδρέας Παπανδρέου τον ενέπνευσε, σε μια ομιλία στην Κρήτη του 1985, στον θάνατο του, τον 1996 και στις προσπάθειες του, ώστε να πάρει το όνομα του μια αίθουσα της Κομισιόν, στο Στρασβούργο. Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Νίκος Ανδρουλάκης, παρατήρησε τον ελέφαντα στο δωμάτιο, την έλλειψη φίλων του ΠΑΣΟΚ από νεότερες ηλικίες. Θα επανέλθουμε σε αυτό.
Οι συζητήσεις των Παπανδρέου
Κοινό στοιχείο και των δύο η ευγένεια, με τον Νίκο να εστιάζει και σε ιστορίες της οικογένειας με πινελιές χιούμορ, ενώ ο Γιώργος αρκετά φορές έδειξε εμφανώς συγκινημένος. Οι ιστορίες τους ήταν πολλές και η αφήγηση τους γινόταν με ρυθμό πολυβόλου. Κρατήσαμε ορισμένα αποσπάσματα.
Ο Γιώργος Παπανδρέου χρησιμοποιήσει μια φράση για να περιγράψει την ζωή της οικογένειας του, αφού ο πατέρας του πήρε την απόφαση να ξεκινήσει την ανάπτυξη ενός κινήματος, που έγινε ο πυρήνας του ΠΑΣΟΚ: «οικογένεια μας ήταν όλη η Ελλάδα. Η οικογένεια μας ανήκε στο κίνημα».
Το μικρόφωνο στον Νίκο
«Με έχουν ρωτήσει, πές μου μια μνήμη με τον πατέρα σου, απ' όταν ήσουν μικρός;
εγώ έλεγα ναι, είχαμε πάει στην Πάτρα, στην Κόρινθο..
όχι, όχι οι δυο σας! επιμένουν όσοι με ρωτάνε.
Από τα 12 και πριν όμως, δεν θυμόμουν τίποτα. Όταν άρχισα να γράφω το βιβλίο μου (10 Μύθοι και Μια Ιστορία) θυμάμαι είχα πάρει τηλέφωνο τον Αντρίκο στην Αμερική, τον είχα ρώτησα κι αυτόν. Μου είχε απαντήσει ναι,θυμάμαι μια φορά στον Καναδά, που του πέταξα μια μπάλα μπείζμπολ και μετά γύρισε στο γραφείο»
Κι άλλες ιστορίες
(Νίκος Παπανδρέου, σχολιάζοντας το φιλμάκι που μόλις έχουμε δει) «σε αυτό το φιλμ στον Καναδά, που λέει μια μέρα στο King City, είναι ο Τρίτσης, εγώ, ο Αντρέας και ο Άκης Παπαμαντέλλος, ο οποίος παντρεύτηκε την γραμματέα του Αντρέα τη Λίνα Χρυσικοπούλου, την μητέρα της Αλεξίας. Οπότε, γνώρισα τον πατριό της όταν ήμουν 13! Ερχόταν στο Καστρί η Λίνα, την έβλεπα όταν ήμουν 18 ετών, μαζί της και η Αλεξία, 2 ετών. Πού να ξέρω ότι αργότερα αυτό το παιδάκι θα γίνει η γυναίκα μου. Αυτά είναι τα παιχνίδια της μοίρας (γελάει)».
Ο Γιώργος Παπανδρέου, συγκινημένος
«...ήμουνα μικρός, 13, 14 ετών. Ήθελα να μαθαίνω όμως τι γινόταν, από τον πατέρα μου, από τον παππού μου. Πήγαινα στο σαλόνι του σπιτιού και άκουγα τον πατέρα μου, ο οποίος συνήθως μίλαγε με τον Πεπονή, με τον Μαρούδα, με τον Λιάνη και συζητάγαν για το τι θα γίνει στη χώρα, τι θα γίνει στις εκλογές του Μαίου του 1967. Είχαν όλοι την συναίσθηση ότι θα γίνει πραξικόπημα. Μια εβδομάδα πριν το πραξικόπημα της Χούντας, κάποιες κυρίες που έμεναν κοντά μας, είχαν έρθει σε επαφή με τον Δημητρακόπουλο, έναν Έλληνα δημοσιογράφο που ζούσε και εργαζόταν στις ΗΠΑ. Ο Δημητρακόπουλος τους είχε καλέσει για να τους πεί ότι είχε πληροφορίες από την CIA, ότι θα γίνει πραξικόπημα στην Ελλάδα. Μας χτύπησαν την πόρτα, άνοιξα εγώ, μου λένε πες στον πατέρα σου να προσέχει, γιατί θα γίνει πραξικόπημα. Και όντως, ο Αντρέας εκείνη την εβδομάδα δεν γύρισε κανένα βράδυ στο σπίτι, κοιμόταν σε άγνωστες διευθύνσεις.
Όμως τον κάλεσε ο Αρναούτης, ο υπασπιστής του Βασιλιά και είχαν δώσει ραντεβού πρωινό. Περίμενε λοιπόν, πως είχε κάτι σημαντικό να του πει ο Βασιλιάς, άρα δεν υπήρχε κίνδυνος. Εμείς πάντως είχαμε προετοιμαστεί, είχαμε πάρει και κάποια όπλα. Τελικά τα ξημερώματα μας χτύπησαν την πόρτα οι στρατιώτες. Απάντησε θυμάμαι, ο πατέρας της μητέρας μου, της Μαργαρίτας, βετεράνος του Α`Παγκοσμίου. Όταν κατάλαβε ποιοί ήταν, τους έκλεισε την πόρτα στα μούτρα. Ανέβηκε πάνω, μας ξύπνησε, πήραμε τα όπλα, κράτησα κι εγώ ένα δίκανο και ανεβήκαμε στην ταράτσα. Είπαμε να κρύψουμε τον πατέρα μου στο δώμα. Τον κρύψαμε κι εγώ κατέβηκα κάτω. Είχαν μπει μέσα, φώναζαν, έβριζαν, φώναζαν πού είναι ο Αντρέας; και μάλιστα έψαχναν ακόμα και τα ντουλάπια (τότε τους είπε η αδελφή μου δεν θα τον βρείτε στα ντουλάπια, δεν χωράει).
Εμφανίστηκε ένας αξιωματικός και πήγε προς το μέρος μου και μου έβαλε το όπλο στον κρόταφο, φωνάζοντας που είναι ο Αντρέας, που είναι ο Αντρέας, θα σε σκοτώσω. Εγώ δεν τρόμαξα πολύ, ίσως γιατί ήταν πολύ κοντός (γελάει) και του είπα, με τον παππού μου είναι, μιλάνε μαζί. Προσπάθησε να κάνει τότε μια επαφή με τα τηλέφωνα για να το εξακριβώσει και εμφανίστηκε ο πατέρας μου. Τους λέει «εδώ είμαι μην σκοτώσετε το παιδί μου». Τον χτύπησαν και τον συνέλαβαν. Θυμάμαι ότι τον πήραν από το σπίτι με αίματα να τρέχουν από το γόνατο του».
Οι απορίες του Νίκου Παπανδρέου
«...την εποχή που έγινε η Χούντα, διάβαζα το 1984 του Τζορτζ Όργουελ. Έψαχνα ανα την υφήλιο για να δω που υπήρχαν τότε,αυταρχικά καθεστώτα κι επαναστατικές κινήσεις. Ρωσία, Κίνα, Ελλάδα, Πορτογαλία. Εγώ ήμουν στο Παρίσι και ήταν Μάης του 1968 και έλεγα στον πατέρα μου, βλέποντας τις διαδηλώσεις των μαθητών κι εδώ θα γίνει το ίδιο πάλι;»
Με είχαν πιάσει κι εμένα γιατί είχα μακριά μαλλιά και φορούσα χίπικα ρούχα, τους φώναζα κιόλας θυμάμαι, μη με χτυπήσετε, είμαι μαθητής! Έπειτα ταξιδέψαμε οικογενειακώς στον Καναδά, κι εκεί, λίγους μήνες μετά, έγινε τρομοκρατική ενέργεια για την απελευθέρωση του Κεμπέκ, τα μέλη της Front de libération du Québec είχαν δολοφονήσει τον υπουργό Ενέργειας (Πιέρ Λαπόρτ) και ο πρόεδρος του Καναδά είχε κηρύξει στρατιωτικό νόμο. Θυμάμαι να λέω στον πατέρα μου δεν προλαβαίνουμε να πάμε σε μια χώρα κι έρχεται η χούντα!».
Φινάλε
Ολοκληρώθηκε η εκδήλωση, με τον κόσμο να σηκώνεται από τις θέσεις του δημιουργώντας συνωστισμό. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και ο Χάρης Δούκας δέχονταν χειραψίες και προτροπές για να πέσει η κυβέρνηση, ενώ τα αδέλφια Παπανδρέου είχαν μείνει προς τη σκηνή του κινηματοθεάτρου, δεχόμενοι χειραψίες και βγάζοντας φωτογραφίες με τους «ανώνυμους» παρευρισκόμενους.
Κράτησα μεταξύ όσων ειπώθηκαν από τα αδέλφια Παπανδρέου το γεγονός ότι υπάρχει ένα μεγάλο οπτικοακουστικό αρχείο της οικογένειας Παπανδρέου, το οποίο θα μπορούσε να μετατραπεί σε μουσείο, κάτι το οποίο θα γινόταν εύκολα με κυβερνητική πρωτοβουλία, αλλά κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει ακόμα.
Ως προς το κοινό, μου φάνηκε λογικό το ότι μέσος όρος ηλικίας των παρευρισκόμενων ήταν υψηλός. Δύσκολα εύρισκες κάποιον κάτω των 35 ετών και πιστεύω πως κάτι ανάλογο θα συμβαίνει και σε συζητήσεις/συγκεντρώσεις άλλων πολιτικών κομμάτων. Σε μια εποχή που η προσοχή της γενιάς Z αλλά και των millenials είναι σπασμένη σε κομμάτια, μονόλεπτα, δίλεπτα στην καλύτερη, όσο κρατάει ένα Reel στο Instagram, ποιός μπορεί να περιμένει από τους 30άρηδες να παρευρεθούν σε μια πολιτική συγκέντρωση, χωρίς να σκρολάρουν στα κινητά τους κάθε πέντε λεπτά;
Είμαι βέβαιος πως αν μπορούσε να αναστηθεί εκ νεκρών ο Ανδρέας Παπανδρέου, δεν θα επέλεγε την πλατεία Συντάγματος για να μιλήσει στο λαό, αλλά θα έβαζε μπρος ένα Instagram Live που θα δημιουργούσε πρωτοφανές ρεκόρ live attendance στην πλατφόρμα. Δύσκολο να μεταφέρεις επικές αεροφωτογραφίες με πράσινα πανό και την Carmina Burana στη διαπασών και εκατοντάδες χιλιάδες κόσμου, σε ένα live στο Instagram, το ξέρω. Θα γίνει το Α.Ι ο νέος Τάσος Μπιρσίμ; Θα ενδώσουν κάποιοι πολιτικοί στον πειρασμό; Το φοβάμαι.
Έγιναν αναφορές σε σπουδαίο ιστορικό γεγονός των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ που θυμίζει τη σημερινή επικαιρότητα
Ναι, με μια διακριτική μελαγχολία έγιναν αναφορές στην πρωτοβουλία των Έξι (1984). Πρόκειται για ένα ιστορικό γεγονός όπου ηγέτες έξι κρατών (Ελλάδα, Σουηδία, Ινδία, Μεξικό, Αργεντινή, Τανζανία) επιδίωξαν να μειώσουν την ψυχροπολεμική ένταση μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ, διεξάγοντας συνόδους κορυφής, μεταξύ των οποίων και στην Αθήνα. Στα φωτογραφικά ντοκουμέντα που κυκλοφορούν στο Instagram, ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν ξεχωρίζει με την πρώτη: είναι στοιχισμένος συμμετρικά δίπλα σε άλλους πέντε πολιτικούς αρχηγούς, συντάσσεται σε μια ιδέα, χωρίς να έχει τη σκηνή δική του. Υπήρξε κι αυτή η πλευρά του Ανδρέα Παπανδρέου.
Ποιός τραβούσε πλάνα τον Ανδρέα Παπανδρέου και τα παιδιά του, στη δεκαετία του `60;
Στο φινάλε, λίγη συγκίνηση ακόμα, για την κινηματογραφίστρια.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
