«Υπήρξε μία νύχτα που ειλικρινά δεν μπορούσα να αποφασίσω αν θα πάω για ποτό ή θα κάτσω στο σπίτι μου να ξεκουραστώ. Έδωσα όλα τα δεδομένα στο Chat-GPT και τελικά ακολούθησα τη συμβουλή του», μου εξομολογείται η κατά τα αλλά αυτοσαρκαζόμενη Ελένη.
Προφανώς, δεν έφτασε σε αυτό το σημείο από το πουθενά. Το Chat-GPT έχει μπει για τα καλά στην καθημερινότητά της. «Το ρωτάω για διάφορα πράγματα…από ζητήματα της δουλειάς μέχρι τη σχέση μου με τον σύντροφό μου. Μέχρι και κάρτες ταρώ το έχω βάλει να μου διαβάσει», μού επισημαίνει. Μοιάζει να τα λέει όλα αυτά με μία επίγνωση της παρανοϊκής συνθήκης.
Η Ελένη δεν είναι προφανώς η μόνη η οποία έχει βάλει τόσο έντονα την τεχνητή νοημοσύνη στη ζωή της. Υπάρχει ένα πλήθος ανθρώπων που επιζητά από το Chat-GPT την παρουσία ενός εξειδικευμένου επί παντός λογισμικού το οποίο μπορεί να έχει απαντήσεις για τα πάντα μέσα στη μέρα.
Από το πώς να ψήσεις τα μπιφτέκια σου, στο ποιος έχει δίκιο στον τσακωμό με τον/τη σύντροφό σου. Και μετά ακόμα παραπέρα: Ψυχανάλυση, ιατρικές γνωματεύσεις, προγραμματα για γρήγορη απώλεια κιλών, προβλήματα με το αυτοκίνητο ακόμα και νομικά έγγραφα. Που σταματάει όμως όλο αυτό;
Το Chat-GPT ως διατροφολόγος
«Τη Δευτέρα του Πάσχα είχα φάει πολύ και με έπιασαν πολλές ενοχές για τα 2-3 κιλά που πήρα. Δεν έχω πάει ποτέ σε διαιτολόγο αλλά ζήτησα από το Chat-GPT να μου δώσει έναν τρόπο να τα χάσω μέσα σε 10 μέρες», μου λέει ο Νίκος. Πιστός βοηθός το Chat-GPT τού έφτιαξε ένα πρόγραμμα. Φυσικά ποτέ δεν το ακολούθησε.
Του έκανε όμως, όπως μου τονίζει, τρομερή εντύπωση ότι το Chat-GPT σε όλα τα υπόλοιπα sessions του μιλούσε στο αρσενικό και, ξαφνικά, σε αυτό που ήταν για απώλεια κιλών του μιλούσε στο θηλυκό. Τα στερεότυπα αφορούν φυσικά και την τεχνητή νοημοσύνη ή τέλος πάντων τα δεδομένα που ρουφάει από το διαδίκτυο.
«Τα τελευταία χρόνια και κυρίως από την παρατήρηση στο διαιτολογικό μου γραφείο 4 στα 10 άτομα θα συμβουλευτούν το Chat-GPT για θέματα που αφορούν τη διατροφή τους», μου τονίζει η Κατερίνα Βάμβουκα, που ειναι κλινική διατροφολόγος-διαιτολόγος.Το θεωρεί μία λογική εξέλιξη, όχι απαραίτητα κακή.
Διαβάστε Επίσης: Ζητήσαμε από το ChatGPT να βρει τους πιο σημαντικούς Έλληνες πολιτικούς - Μια ακραία παράλειψη
«Πιστεύω ότι είναι πολύ καλύτερο αυτό από την απλή αναζήτηση που συνήθως γίνεται στο Google, μιας και εκεί η εγκυρότητα και η αξιοπιστία των πηγών είναι αμφισβητούμενη». Το πρόβλημα κατά βάση είναι ότι αυτό δεν αρκεί.
«Ένας επιστήμονας διαιτολόγος, που σαν σκοπό έχει την εκπαίδευση και τη σωστή καθοδήγηση των διαιτώμενών του, με βάση πάντα το ατομικό ιατρικό και διατροφικό τους ιστορικό, δεν κάνει πράξεις και τυπώνει απλά ένα χαρτί με μια λίστα τροφών».
Αντιθέτως, «λαμβάνει υπόψη του τις ανάγκες και την καθημερινότητα του ατόμου που έχει απέναντι του, και σε συνεργασία χτίζουν και οργανώνουν τα γεύματα που μπορεί να έχει μέσα στη μέρα».
Πέρα, λοιπόν, από ένα πρόγραμμα διατροφής είναι σημαντικό να τεθούν από κοινού στόχοι και να επαναξιολογηθεί συνεχώς η όλη διαδικασία με μία σχέση δυναμική και αμφίδρομη. Αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να το κάνει το Chat-GPT.
Ως κολλητός φίλος
Η Μαριάννα, στα 25 της, πέρασε πρόσφατα έναν χωρισμό. Μέσα στα διάφορα επεισόδια του δράματος που γεννάει ένας χωρισμός στα 25, το Chat-GPT στάθηκε ένας απρόσμενος βοηθός. «Να είμαι ειλικρινής…θεωρούσα τελείως γελοίο να κάνω προσωπικές ερωτήσεις στο Chat-GPT. Kατάλαβα όμως ότι συνδυάζει έρευνες που έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο και ταυτόχρονα η διεπίδραση μαζί του έχει αναπτυχθεί πάρα πολύ το NLP».
Σε αυτό το σημείο, η Μαριάννα βάζει στη συζήτηση ένα πολύ σημαντικό ζήτημα, αυτό της διαρκούς διαθεσιμότητας. «Προφανώς και θα προτιμούσα να λέω τα προβλήματά μου σε έναν φίλο ή μία φίλη. Προφανώς επίσης μία αγκαλιά ή ένας καλός λόγος είναι πολύ πιο βοηθητικά από ένα λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης».
«Ωστόσο, ήταν αργά, δεν μπορούσα να κοιμηθώ. Χώριζα και δεν ήθελα να ενοχλήσω κανέναν που μπορεί να κοιμόταν ή να περνούσε προσωπικό χρόνο. Το Chat-GPT όμως είναι πάντα εκεί, πάντα διαθέσιμο σε ώρα ανάγκης». Νιώθει ότι το Chat-GPT τη βοήθησε, κυρίως γιατί ήθελε να εκφραστεί κάπου.
Η διαχείριση ενός χωρισμού είναι σίγουρα κάτι πολύ επίπονο. Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι οι οποίοι αντικαθιστούν την ψυχοθεραπεία ή την ψυχανάλυση σε ένα διαρκές session με το Chat-GPT. Σε πρώτο επίπεδο, όλο αυτό μοιάζει φυσιολογικό: Είναι συνεχές, μπορεί να αξιοποιείται κάθε στιγμή της μέρας ή της νύχτας και, φυσικά, είναι τζάμπα.
...ψυχοθεραπευτής
Αν το δούμε σε ένα βαθύτερο επίπεδο, βέβαια, πρόκειται για μία πολύ λάθος τακτική. Η ψυχοθεραπεία δεν είναι απλά ένα πλέγμα συμβουλών. «Η απεύθυνσή μας στο Chat-GPT είναι ουσιαστικά σύμπτωμα της εποχή μας, οπότε το να θεωρείται από κάποιους ένα είδος άσκησης ψυχοθεραπείας ήταν θέμα χρόνου να συμβεί», μου λέει ο ψυχολόγος/ψυχαναλυτής, Δημήτρης Σταράκης.
Σύμφωνα με τον κ. Σταράκη, θα ήταν υποκριτικό να αρνηθούμε τη βοήθεια που μας προσφέρει το Chat-GPT σε πολλές διαστάσεις της ζωής μας. Το ζήτημα της θεραπείας, ωστόσο, είναι κάτι διαφορετικό. Και είναι διαφορετικό, «ακριβώς επειδή έχει να κάνει με μια θέση που το Chat-GPT δεν μπορεί να πάρει αυτή το μέρος που βρίσκεται εκεί για να ακούσει τον θεραπευόμενο, αλλά με το δικό του τρόπο δεν θα απαντήσει στο αίτημα του».
Τι σημαίνει αυτό; «Είναι κρίσιμο το άτομο που βρίσκεται στη θέση του θεραπευόμενου να μπει σε μία διαδικασία όπου θα αναζητήσει το ίδιο τις συνειδητοποιήσεις του, θα κάνει το ίδιο τις συνδέσεις του και στο τέλος θα είναι αυτό που θα έχει έρθει σε επαφή με μία γνώση, την οποία θα κληθεί τότε να δει πώς θα τη διαχειριστεί».
«Το Chat-GPT τύποι δεν μπορεί να έχει αυτή τη θέση καθώς είναι σχεδιασμένο να δίνει απαντήσεις. Η ηθική της θεραπείας δεν είναι να απαντά κάθε ώρα και στιγμή στο αίτημα του θεραπευόμενου. Ο θεραπευόμενος καλείται να «ξεβολευτεί», να αποκτήσει μια συνέπεια στο ραντεβού της συνεδρίας του, να πληρώσει το αντίτιμο αυτής και να ξεκινήσει να προβληματίζεται πάνω στο ξεδίπλωμα αυτών που λέει».
Και μπαίνουμε στο ζήτημα της μόνιμης διαθεσιμότητας που αναφέραμε παραπάνω. «Αυτό δεν μπορεί να συμβεί όταν γνωρίζει ότι οποιαδήποτε ώρα και στιγμή κάποιος θα του απαντήσει στο ερώτημα του και μάλιστα με έναν τρόπο ο οποίος θα είναι προσεκτικά υπολογισμένος στο να του ταιριάζει. Έτσι, αυτή η αλγοριθμική τοποθέτηση απέναντι σε ένα ερώτημα δεν είναι θεραπεία, αλλά κυρίως προσφέρει μία εγκυκλοπαιδική γνώση», καταλήγει ο κ. Σταράκης.
Ένας παντογνώστης χωρίς τρομερή αξιοπιστία
Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτός ο ρόλος παντογνώστη που έχουμε αποδώσει στο συγκεκριμένο λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης είναι αντίθετο με τη βιωμένη πραγματικότητα. Πολλές φορές, σε πολύ απλά πράγματα, το Chat-GPT κάνει βαριά πραγματολογικά λάθη με την επίφαση μάλιστα μίας απόλυτης βεβαιότητας στον τρόπο που έχει προγραμματιστεί να μιλάει.
«Τις προάλλες χρησιμοποίησα το Chat-GPT για ένα ζήτημα που αφορούσε ένα videogame. Σύντομα κατάλαβα ότι αν είχα ακολουθήσει τις συμβουλές του, ο υπολογιστής μου θα είχε εκραγεί», μου έστειλε σε κοινό τσατ ένας φίλος απορώντας ταυτόχρονα που κάποιοι άνθρωποι μπορεί να ζητούν μέχρι και ιατρικές συμβουλές.
Είναι παράξενο αλλά όχι ακριβώς πρωτόγνωρο. Κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι λίγο-πολύ αυτή η συνθήκη υπήρχε και με το google. Υπάρχει όμως ένα σημαντικό διαφοροποιητικό στοιχείο. Στο google έβρισκες μία γιγαντιαία ψηφιακή βιβλιοθήκη από όπου εσύ έπρεπε να επιλέξεις τι πρέπει να διαβάσεις. Τώρα παιρνάμε αυτό το ενδιάμεσο βήμα. Δεν υπάρχουν πηγές αλλά μία κεντρική πληροφορία.
Η ανθρωποποιημένη μορφή διαλόγου που προσφέρει το Chat-GPT ήρθε σε συνέχεια μίας περιόδου απόλυτης κρίσης των καθεστώτων αλήθειας αλλά και της συνεπακόλουθης εξαντλητικής συνθήκης του να μην ξέρει ο σύγχρονος άνθρωπος ποιον να εμπιστευτεί.
Με πιο απλά λόγια, το Chat-GPT μιλάει ως άνθρωπος αλλά δεν είναι άνθρωπος και αυτό, με κάποιον διεστραμμένο τρόπο, του δίνει μία επιπλέον αξιοπιστία. Προφανώς είναι εντυπωσιακή η ικανότητα που έχει να συνοψίζει έναν αμέτρητο όγκο δεδομένων σε λίγα δευτερόλεπτα. Προφανώς επίσης, το φιλτράρισμα μπορεί να το κάνει πιο αξίοπιστο από την google αναζήτηση.
Μία δήθεν ουδέτερη αυθεντία
Είναι εξίσου σημαντικό, ωστόσο, ότι είναι ουδέτερο, θεωρητικά δεν έχει κάποιο συμφέρον (άλλο που είναι προϊόν ενός οικονομικού κολοσσού) και αυτά που λέει δεν είναι μέρος του ενός ή του άλλου discourse. Λειτουργεί δηλαδή ακριβώς ως η αυθεντία που ταιριάζει στον κόσμο που τη γέννησε.
Η αυθεντία αυτή δεν μένει στο επίπεδο του κλειδοκράτορα της γνώσης. Εξάλλου, το Chat-GPT υπερβαίνει τον ρόλο μίας εγκυκλοπαίδειας. Αντιθέτως, λειτουργεί επιτελεστικά και καταλήγει να επηρεάζει ζωές ανθρώπων παριστάνοντας ουσιαστικά τον άνθρωπο.
Και εδώ τίθεται ένα ζήτημα βαθύτερο από αυτό της αξιοπιστίας. Η ψυχανάλυση, η ιατρική γνωμάτευση και η επιλογή της κατάλληλης διατροφής δεν προκύπτει ως αποτέλεσμα ενός παντογνώστη που συμβουλεύει κάποιο που έχει άγνοια. Είναι μία δυναμική σχέση που στο κάτω-κάτω την τελική επιλογή της έχεις εσύ.
Το Chat-GPT όμως δίνει την ψευδαίσθηση της οικουμενικότητας, ότι από όλες τις επιλογές του κόσμου, κάνει σύνοψη τις καλύτερες. Ο χρήστης συχνά την υπακούει σαν να είναι μονόδρομος, έχοντας ταυτόχρονα χωνέψει και όλες τις θεωρίες πως μία μηχανή είναι κατά πολύ ικανότερη από τον ανθρώπινο νου.
Το θέμα εδώ είναι κατά πόσο αυτή η πολύ βολική πράξη, το να αφήνεις ένα μηχάνημα να διαλέγει για σένα βγάζοντάς σου το επίπονο βάρος της ευθύνης, είναι κάτι που μπορεί να λειτουργήσει. Και αν ναι, κατά πόσο αυτό θα λειτουργήσει ως μία άμεση επίπτωση στην ελευθερία μας. Πότε δηλαδή θα αφήσουμε στην τεχνητή νοημοσύνη τον πλήρη έλεγχο της ζωής μας. Όχι επειδή θα μας κυριεύσουν τα ρομπότ αλλά γιατί πολύ απλά αυτό θα είναι το βολικό.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
