Η Πατησίων, ένας από τους κυριότερους οδικούς άξονες της Αθήνας, συνδεκτικός κρίκος γειτονιών και κυκλοφοριακή αρτηρία, άρρηκτα συνδεδεμένη με γεγονότα που επηρέασαν την ταυτότητα και διαμόρφωσαν την ιστορία της αθηναϊκής πρωτεύουσας.
Είναι η ψυχή της πόλης, ο δρόμος που πάνω του έχουν γραφτεί όλες οι εποχές και οι κρίσιμες χρονικές περίοδοι. Σε αυτήν, βλέπει κανείς σημαντικά αθηναϊκά τοπόσημα, αλληλουχίες αρχιτεκτονικών ρυθμών, νεοκλασικά, αρ ντεκό και μοντερνιστικά κτίρια του μεσοπολέμου, ιστορικά μαγαζιά.
Η οδός Πατησίων έχει μήκος 4,5 χιλιόμετρα και συνδέει το κέντρο της Αθήνας (Ομόνοια) με τα βόρεια προάστια του Δήμου Αθηναίων (Άνω Πατήσια), διασχίζοντας πυκνοκατοικημένες συνοικίες. Ξεκινά από την Πανεπιστημίου, λίγα μέτρα μακριά από τον σταθμό μετρό Ομόνοια, διέρχεται από το Πολυτεχνείο, περνά πάνω από την πλατεία Βικτωρίας και έξω από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, περνά την Πλατεία Αμερικής και την Πλατεία Κολιάτσου, διασχίζει τα Κάτω και τα Άνω Πατήσια, καταλήγοντας στη συμβολή της με την οδό Αγίας Λαύρας.
Διαβάστε ακόμη: 608, 550 και τρόλεϊ 11: Τα θρυλικά λεωφορεία των αστικών συγκοινωνιών της Αθήνας
Με την έλευση του 20ού αιώνα, τα Πατήσια και η ομώνυμη οδός άρχισαν να πυκνοκατοικούνται. Η ρυμοτόμηση της Πατησίων και η επέκταση του σχεδίου πόλης, σε συνδυασμό με τις αποξηράνσεις ρεμάτων και χειμάρρων, σταδιακά την αστικοποιούν. Από τις χρονιές - ορόσημο στην ιστορία του δρόμου, το έτος 1946, όταν μετά το τέλος της Κατοχής μετονομάστηκε από Πατησίων σε 28ης Οκτωβρίου, για να τιμηθεί η εθνική επέτειος της απελευθέρωσης.
Άνω Πατήσια, ξεχωριστό αλλά αναπόσπαστο κομμάτι του κέντρου
Από τα 1860 κι έπειτα, τα Πατήσια εξελίσσονταν σε προάστιο της Αθήνας και τόπο μόνιμης κατοικίας. Στα 1870, ενσωματώθηκαν στην Αθήνα. Στην απογραφή του 1879, μετρήθηκαν εκεί 847 μόνιμοι κάτοικοι. Λέγεται ότι κάθε Πρωτομαγιά, μαζεύονταν στην περιοχή οι Αθηναίοι για «να πιάσουν τον Μάη». Σήμερα, η περιοχή έχει διαιρεθεί σε Άνω και Κάτω Πατήσια (με κύριο οδικό άξονα την οδό Αχαρνών) και έχει περιληφθεί στο πέμπτο και πιο βόρειο δημοτικό διαμέρισμα του δήμου Αθηναίων.
Για να περπατήσουμε όλη την Πατησίων και να φωτογραφίσουμε τα πιο γνωστά (και όχι) σημεία της, ξεκινήσαμε ανάποδα, με αφετηρία τον σταθμό στα Άνω Πατήσια, που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Αγίας Λαύρας και Χαλκίδος, στην πλατεία Αγίας Βαρβάρας, εκτός του κύριου κορμού του οδικού άξονα της Λεωφόρου Πατησίων. Τα Άνω Πατήσια λειτουργούσαν ιστορικά ως σύνορο, συνδέοντας το κέντρο της πόλης μέσω της οδού Πατησίων, με τα βόρεια προάστια όπου βρίσκονταν οι εξοχικές κατοικίες των Αθηναίων. Σήμερα, θεωρείται ξεχωριστό αλλά αναπόσπαστο κομμάτι του κέντρου.
Μια γειτονιά με περιορισμένο αστικό πράσινο, που όμως είναι σε καλύτερη μοίρα από άλλες γειτονιές της πόλης, με μικρές πλατείες και παρεμβάσεις, όπως τοπικά πάρκα τσέπης. Πυκνοκατοικημένη και πολύβουη, έχει έναν τελείως δικό της χαρακτήρα, μια αλληλουχία αρχιτεκτονικών ρευμάτων και ρυθμών που συνδυάζει τη νοσταλγία που κουβαλούν οι παλιές κατοικίες της περιοχής, με τον πιο σύγχρονο αέρα των καινούργιων πολυκατοικιών.
Στα Άνω Πατήσια θα βρεις μαγαζιά της «παλιάς Αθήνας» που λειτουργούν δεκαετίες. Ταβερνάκια, καφενεία, ζαχαροπλαστεία. Αρχές Αυγούστου και τα συνοικιακά μαγαζιά μετρούν μερικά εικοσιτετράωρα μέχρι να κλείσουν για την ανάπαυλα του Δεκαπενταύγουστου. Δύο συνοικιακά, ιστορικά ζαχαροπλαστεία που μετρούν πάνω από 50 χρόνια ζωής βρίσκονται στην αρχή της Πατησίων.
Η Χαρά από το 1969 και το Τροπικάνα από το 1974, ανέγγιχτα από τον χρόνο, σερβίρουν επί τόπου εκλεκτό παγωτό στους θαμώνες τους, πριν αναχωρήσουν από την πόλη για τις διακοπές τους. Ο κος Δημήτρης Ατσαλής από το Τροπικάνα, σερβίρει καφέ στα γεμάτα τραπεζάκια του. Χαμογελαστός, βλέποντάς μάς κερνάει αφράτα κοκ, το κλασικό γλυκό του ζαχαροπλαστείου του. Είναι η τελευταία μέρα, πριν κλείσει για καλοκαίρι.
«Οι άνθρωποι γερνάνε, μα οι γειτονιές τραγουδάνε»
Τα Άνω Πατήσια είναι μια γειτονιά με ψυχή. Όσο τα διασχίζει κανείς θα δει παρκάκια, κοινόχρηστους δημόσιους χώρους, αρχιτεκτονικά αριστουργήματα που σου τραβάνε το μάτι. Στον δρόμο βλέπεις ανθρώπους όλων των ηλικιών, από παρέες εφήβων μέχρι ζευγάρια ηλικιωμένων που έχουν βγει για τις καθημερινές δουλειές και υποχρεώσεις. Τα πεζοδρόμια γεμάτα κόσμο που περιδιαβαίνει. «Οι άνθρωποι γερνάνε, μα οι γειτονιές τραγουδάνε». Ακούω δυνατά τα Πουλιά του ΛΕΞ, να ακούγονται από τα ηχεία ενός αμαξιού που κατεβαίνει την Πατησίων και έχει κατεβασμένα τα παράθυρα.
Προχωρώντας με κατεύθυνση την Ομόνοια, περνάμε από το πάρκο Δρακοπούλου. Ένας καταπράσινος ελεύθερος, κοινόχρηστος χώρος 4,5 στρεμμάτων χωρίς τσιμέντο. Το πάρκο αναβαθμίστηκε από τον Δήμο Αθηναίων το 2023. Ένας από τους μετρημένους χώρους πρασίνου στην περιοχή των Άνω Πατησίων, που για χρόνια συντηρούταν από πρωτοβουλίες κατοίκων. Από το 2009 στο πάρκο Δρακόπουλου, οι κάτοικοι έχουν φυτέψει δέντρα, έχουν διαμορφώσει τον χώρο και φρόντιζαν το πότισμα, αξιοποιώντας νερό από πηγάδι που βρέθηκε στις εγκαταστάσεις του παλιού εργοστασίου. Παράλληλα, στο πάρκο γίνονται διάφορα φεστιβάλ από την Ανοιχτή Συνέλευση Υπεράσπισης Πάρκου Δρακόπουλου.
Στα Πατήσια βρισκόταν σημαντικός αριθμός εργοστασίων, ιδίως επειδή υπήρχαν εξαιρετικά υπόγεια νερά και πηγάδια (Βεζανή, Ασπρογέρακα, Κλωναρίδη, μετέπειτα Φιξ-Δρακόπουλου, Αντζουλάτου, Εριουργία κ.λπ.).
Όπως διαβάζουμε στο history report κατά τη δεκαετία 1910 - 1920, δημιουργήθηκαν ραγδαία οι συνοικίες Αγάμων, Κολιάτσου, Αγ. Λουκά, Κλωναρίδου, Κυπριάδου, Αλυσίδας, Κάτω Πατησίων. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, οι συνοικίες αυτές γνώρισαν πολύ γοργή ανάπτυξη. Τόσο τα Πατήσια όσο και η Κυψέλη, αποτέλεσαν μέρος που έμειναν πολλοί εσωτερικοί μετανάστες. Στα Πατήσια, όπως και στην Κυψέλη εντοπίζονται πολλοί Κυκλαδίτες.
Η παλαιότερη σωζόμενη πολυκατοικία της Αθήνας
Στη γωνία Πατησίων και Λασκαράτου, βρίσκεται η παλαιότερη πολυκατοικία της Αθήνας η οποία πιθανολογείται ότι χτίστηκε περίπου το 1925, ενώ είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της αρχιτεκτονικής του μεσοπολέμου. Στο εσωτερικό της έχει εφτά διαμερίσματα, οι τοίχοι του κτιρίου είναι από πέτρα, όχι από τούβλα κι έχουν πάχος 70 εκατοστά.
Πιο κάτω, στη συμβολή των οδών Πατησίων και Καυτατζόγλου βρίσκεται η Βίλα Κλωναρίδη και το πάρκο Φιξ - Κλωναρίδη. Η ερυθρά έπαυλη που βρίσκεται στο πάρκο των Πατησίων έκτασης 7.500 τ.μ., έχει χαρακτηριστεί από τον Δήμο Αθηναίων ως διατηρητέα και αποτελεί ένα γνήσιο αθηναϊκό τοπόσημο, με ιστορία που μετρά έναν αιώνα. Το 2022 ξεκίνησαν οι πρώτες εργασίες αναστήλωσης από συνεργεία του Δήμου Αθηναίων και οι διαδικασίες εκπόνησης μελετών για την πλήρη αποκατάσταση του κτιρίου.
Τα Κάτω Πατήσια
Τα Κάτω Πατήσια αποτελούν μια από τις πιο πολυπολιτισμικές γειτονιές της πρωτεύουσας. Οι διαφορετικές γλώσσες, τα μικρά καταστήματα, οι κουζίνες, δημιουργούν ένα μωσαϊκό που αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη Αθήνα. Μια άλλη όψη της Αθήνας, αυθεντική και πολυφωνική.
Στα Κάτω Πατήσια, στη διεύθυνση Πατησίων 279-281, βρίσκεται η ιστορική Φοιτητική Εστία Αθηνών. Ξεκίνησε να οικοδομείται το 1961 και ολοκληρώθηκε το 1967. Ήταν η πρώτη φορά στην Ελλάδα που κτίριο στέγαζε φοιτητές σε μονόκλινα δωμάτια και διέθετε τόσους κοινόχρηστους χώρους. Σήμερα, το κτίριο εξακολουθεί να λειτουργεί φιλοξενώντας φοιτητές, στις μέχρι και σήμερα ετοιμόρροπες υποδομές του.
Ακριβώς απέναντι από τις φοιτητικές εστίες, βρίσκεται ο θερινός κινηματογράφος Ηλέκτρα, ένα από τα τρία θερινά σινεμά της περιοχής των Πατησίων.
Οι επιπλώσεις Αθανασάκη, είναι από τα χαρακτηριστικά σημεία της Πατησίων. Στεγάζονται σε ένα κτίριο του 1900 και πρόκειται για οικογενειακή επιχείρηση που έχει περάσει από γενιά σε γενιά. Εκεί μπορείς να βρεις τα πάντα. Ξεκίνησαν το 1960, ενώ σήμερα έχουν περάσει στα χέρια της Ελένης, η οποία όπως μάς λέει, μεγάλωσε κυριολεκτικά από παιδί στο μαγαζί. Γι' αυτό το έχει διατηρήσει μέχρι σήμερα, αναλλοίωτο και ξεχωριστό.
Παλιά μαγαζιά θα βρει κανείς κατά μήκος ολόκληρης της Πατησίων. Όπως το φωτογραφείο Στεργιάκης, επί της Πατησίων 193, που είναι στο ίδιο σημείο 60 χρόνια.
Η Πλατεία Αμερικής ιστορική και πολυσύχναστη πλατεία της Αθήνας. Αρχικά λεγόταν πλατεία Ανθεστηρίων και έπειτα πλατεία Αγάμων. Μετονομάστηκε το 1927, προς τιμήν των ΗΠΑ. Σήμερα, αποτελεί μια πολυπολιτισμική, ζωντανή γειτονιά.
Στην Πατησίων θα βρει κανείς το μπαρ Au Revoir, από τα πιο παλιά ποτάδικα της πόλης. Το θρυλικό πλέον μπαρ ιδρύθηκε το 1958 από τους αδερφούς Θεόδωρο και Λύσανδρο Παπαθεοδώρου. Λέγεται μάλιστα ότι το 1962 ο διάσημος ερμηνευτής Φρανκ Σινάτρα έφτασε στην Αθήνα για να δώσει δύο συναυλίες με φιλανθρωπικό σκοπό στο Ηρώδειο. Μετά τη λήξη της πρώτης, συνοδευόμενος από έναν Έλληνα φίλο του, βρέθηκε στο θρυλικό μπαρ Au Revoir, στην οδό Πατησίων στην Κυψέλη.
Η Πατησίων είναι ένας ένας δρόμος με μνημεία, μουσεία, θέατρα και σπουδαία αρχιτεκτονικά κτίρια, αποτελώντας διαχρονικά έναν ζωντανό πυρήνα πολιτισμού και τέχνης της πόλης.
Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το μεγαλύτερο αρχαιολογικό μουσείο της χώρας, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, η Oικία Μαρίας Κάλλας (Πατησίων 61).
Το θέατρο Αλάμπρα (Πατησίων 27) που υφίσταται απο το 1909, το θέατρο Βεάκη (Πατησίων και Στουρνάρα). Το θέατρο Άλφα επίσης Πατησίων και Στουρνάρα. Το θέατρο Παπαιωάννου (Πατησίων και Καποδιστρίου), που πρωτοξεκίνησε τον 1909 ως θερινό, για να μετατραπεί σε χειμερινό στο πέρας της δεκαετίας του 1920. Την περίοδο 1957-1969 λειτούργησε ως θέατρο Μπουρνέλη.
Διαβάστε ακόμη: Τα βιβλιοπωλεία του κέντρου της Αθήνας που μάς έμαθαν να αγαπάμε το βιβλίο
Εκτός από τα ιστορικά θέατρα στην Πατησίων, λειτούργησαν μερικοί από τους πιο γνωστούς ιστορικούς κινηματογράφους της Αθήνας. Το Ρόζικλαίρ (Πατησίων 12) εγκαινιάστηκε το 1916 και λειτούργησε μέχρι το 1968. Ο κινηματογράφος Έσπερος (Πατησίων 159) ο οποίος εγκαινιάστηκε το 1929 και λειτούργησε έως το 1945 με αυτή την ονομασία. Απο το 1946 ονομάστηκε Μετροπόλ και χρόνια μετά μετεστεγάστηκε στην οδό Θήρας.
Ο κινηματογράφος Τριανόν (Κορδιγκτώνος) έχει κριθεί διατηρητέος, ο οποίος άνοιξε τις πύλες του στο κοινό το 1960. Ο κινηματογράφος Αελώ (Πατησίων 140) απο τις ιστορικότερες θερινές αίθουσες της πόλης. Εγκαινιάστηκε το 1939 και λειτούργησε μέχρι το 1963. Το 1964 στην θέση του οικοδομήθηκε νέος - με το ίδιο όνομα - χειμερινός κινηματογράφος και στην ταράτσα του λειτούργησε και ο καλοκαιρινός. Ως θερινός μάλιστα κινηματογράφος έχει κριθεί διατηρητέος. Ο κινηματογράφος Ράδιο Σίτυ (Πατησίων 238) ο οποίος ανηγέρθη το 1954 και έκλεισε το 2003.
Σήμερα, το παλιό σινεμά Μπρόντγουαιη, μέσα στην ομώνυμη στοά (Πατησίων και Αγίου Μελετίου) ξαναγεννιέται ως Άθενς Μπρόντγουαιη και θα επαναλειτουργήσει ως θεατρική αίθουσα από τον Δεκέμβρη του 2026.
Η Σχολή Σταυράκου στην οδό Πατησίων 65 είναι η πρώτη, ιστορική σχολή κινηματογράφου και τηλεόρασης στην Ελλάδα, ιδρύθηκε το 1950 από τον Λυκούργο Σταυράκο. Από τα έδρανά της πέρασαν ως μαθητές ή δάσκαλοι τεράστιες μορφές της τέχνης, σκηνοθέτες, διευθυντές φωτογραφίας αλλά και ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης, ο οποίος είχε πει χαρακτηριστικά: «Η Σχολή Σταυράκου είναι σαν το Στρατό. Όλοι κάναμε τη θητεία μας σ’ αυτή».
Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) ιδρύθηκε το 1836 ως μικρό τεχνικό σχολείο. Θεωρείται το κορυφαίο σύμβολο αγώνα και ελευθερίας στη σύγχρονη ελληνική ιστορία λόγω της ηρωικής εξέγερσης των φοιτητών ενάντια στη στρατιωτική δικτατορία από τις 14 έως τις 17 Νοεμβρίου 1973.
Διαβάστε ακόμη: «Πρωί 17ης Νοεμβρίου, βγήκα με μια κάμερα στους δρόμους γύρω από το Πολυτεχνείο»
Πιο κάτω, το Μινιόν στη συμβολή των οδών Πατησίων και Βερανζέρου, κοντά στην Ομόνοια, υπήρξε το ιστορικότερο πολυκατάστημα και σημείο αναφοράς της πόλης. Η ιστορία του ξεκινά το 1934, όταν ο Γιάννης Γεωργακάς και ο Άγγελος Σεραφειμίδης, ένωσαν τις δυνάμεις τους σε ένα μικρό περίπτερο στα Χαυτεία, που φέρει το όνομα ΜΙΝΙΟΝ.
Ένας δρόμος ιστορικών γεγονότων, αφηγήσεων και ιστοριών, κρυμμένων κάτω από την άσφαλτο. Οι περισσότεροι κάτοικοι της πόλης δεν γνωρίζουν την ιστορία της Πατησίων, τον τοπόσημών και των κτιρίων της. Ο δρόμος δεν είναι παρά ένας ζωντανός χάρτης της Αθήνας. Μια βόλτα και λίγη παρατηρητικότητα αρκεί, για μια σύντομη αναδρομή στο παρελθόν της.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
