Ανείπωτη θλίψη, απόγνωση, ενοχή, ένα βαρύ αίσθημα ανασφάλειας και στη συνέχεια οργή και μαζική πάλη. Το μέγεθος της τραγωδίας των Τεμπών είναι τέτοιο που οι συνέπειες του εξαπλώθηκαν ταχύτατα πέρα από τις οικογένειες των θυμάτων και των επιζώντων, αγγίζοντας την κοινωνία ολόκληρη σε βαθμό που κανένα άλλο συμβάν δεν έχει αγγίξει. Το ατομικό τραύμα μετατράπηκε σε συλλογικό και το αντίστροφο. Και κάθε μέρα -εδώ και δύο ολόκληρα χρόνια-συμβαίνει το ίδιο.
Συναισθήματα διογκωμένα παίζουν σαν σε μεγάλη οθόνη και oι πρωταγωνιστές των τραγικών Τεμπών καλούνται να συνεχίσουν τη ζωή τους, από όπου την άφησαν την 28η Φεβρουαρίου του 2023. Στον κοινό νου, φαντάζει αδύνατο να ορθοποδήσει ένας άνθρωπος, αν δεν λάβει την κατάλληλη ψυχολογική στήριξη, για την οποία έχουν ειπωθεί πολλά και τα δύο αυτά χρόνια.
Ιστορίες, πρόσωπα, lifestyle - Μπείτε τώρα στο Bold!
Έτσι τουλάχιστον είπαν στο Reader όσοι μίλησαν επώνυμα για το θέμα αλλά και όσοι προτίμησαν να το κάνουν χωρίς να δημοσιοποιηθούν τα ονόματά τους. Όλοι, παράλληλα, τόνισαν πως είναι εδώ και πως ζητούν την αρωγή του κράτους για να προχωρήσουν. Την παροχή δωρεάν ψυχολογικής υποστήριξης χωρίς καθυστερήσεις και εμπόδια.
«Η ομαδική ψυχοθεραπεία ήταν σωτήρια»
Ο Δημήτρης Κωσταρέλος στα είκοσι του χρόνια επιβίωσε από το δεύτερο βαγόνι των Τεμπών. Βγήκε από το τρένο, αντίκρισε τον ίδιο τον θάνατο, βοήθησε μια μητέρα με το εξάχρονο παιδί της να απεγκλωβιστούν και σώθηκε. Νοσηλεύτηκε για δύο ημέρες στο νοσοκομείο της Λάρισας και σήμερα στέλνει μήνυμα, σημειώνοντας πως οι επιζώντες πρέπει να ζήσουν με αξιοπρέπεια.
Ο Κωσταρέλος, εξοικειωμένος από πριν με το ζήτημα της ψυχοθεραπείας, περιγράφει στο Reader, τη διαδικασία της βοήθειας από το κράτος μετά το δυστύχημα και τον τρόπο με τον οποίο ο ίδιος -μαζί με μια ομάδα ανθρώπων- έδρασε και ενεργοποιήθηκε ώστε να λάβει τη σωστή ενημέρωση για την αποζημίωση των συνεδριών με ψυχολόγο, για να καλύψει το υψηλό κόστος.
«Μετά το δυστύχημα μας κάλεσαν από το υπουργείο Υγείας προκειμένου να μας ενημερώσουν πως μπορούμε να λάβουμε βοήθεια, ενώ μας είχαν προσεγγίσει και μέσω του ΑΧΕΠΑ για ψυχολογική και φαρμακευτική στήριξη. Δεν επέλεξα να καλέσω σε κάποια γραμμή, ούτε να συνεχίσω αυτή τη διαδικασία. Αυτό που μας βοήθησε πραγματικά ήταν η ομαδική ψυχοθεραπεία, διάρκειας περίπου έξι με επτά μηνών, που ζητήσαμε από το νοσοκομείο. Μοιραστήκαμε κοινά βιώματα, ήμασταν μόνο επιζήσαντες. Οι συγγενείς των θυμάτων άργησαν πολύ να μπουν σε αυτή τη διεργασία», τονίζει.
Η εμπειρία όμως της ομαδικής δουλειάς ολοκληρώθηκε, επρόκειτο για συγκεκριμένο κύκλο συνεδριών. Όπως ο ίδιος αναφέρει, το επόμενο βήμα ήταν η δημιουργία μιας άλλης ομάδας για αλληλοϋποστήριξη -η οποία αποτελείτο από τα ίδια πάνω κάτω πρόσωπα- έξω όμως από το νοσοκομείο αυτή την φορά. Οι λόγοι είναι σαφείς. «Γνωριστήκαμε στην ψυχοθεραπεία και γίναμε οικογένεια. Φτιάξαμε τη δική μας ομάδα και στήριζε ο ένας τον άλλον, μέχρι να απευθυνθούμε πάλι σε κάποιον επαγγελματία και να αποφασίσουμε πώς θα πορευτούμε. Δεν είχαμε όλοι τα χρήματα για να στηρίξουμε ατομικές συνεδρίες, αν επιλέγαμε αυτό. Όσοι νοσηλεύτηκαν έλαβαν μια προκαταβολή αποζημίωσης από την Hellenic Train, οι άλλοι έλαβαν 300 μόνο ευρώ για τα πράγματα που έχασαν».
Ο Κωσταρέλος εξηγεί διεξοδικά πώς μετά από αγώνα κατάφερε να λάβει αποζημίωση για τις ατομικές συνεδρίες που παρακολουθεί με ψυχολόγο και να ενημερώσει κι άλλους για αυτό. «Το έχω κυνηγήσει πολύ και χρειάζεται να υπάρχει εξαιρετική συνεργασία και με τον ψυχολόγο. Εκεί έξω όμως υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν γνωρίζουν όλη αυτή τη διαδικασία και κανείς από την πλευρά του κράτους δεν τους έχει ενημερώσει. Δεν ξέρω μέχρι πότε θα μπορούμε να το κάνουμε αυτό, όμως είμαστε κι εμείς εδώ και χρειαζόμαστε βοήθεια», λέει. Και αναμφισβήτητα ισχύει αυτό, αν σκεφτεί κανείς έστω και ένα λεπτό την καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων εδώ και 24 ολόκληρους μήνες.
«Δύο χρόνια μετά είμαι πολύ πιο ώριμος και συνειδητοποιημένος. Ωστόσο δεν υπάρχει μέρα που να μην έχω σκεφτεί τα Τέμπη ούτε μια φορά. Σκέφτομαι πώς θα ήταν η ζωή μου αν δεν το είχα ζήσει όλο αυτό. Μου έρχονται στο μυαλό εικόνες και ήχοι. Βλέπω όνειρα σαν να είμαι συνεχώς σε εγρήγορση. Στην αρχή δεν μπορούσα να κοιμηθώ με κλειστά παντζούρια. Υπήρχε περίοδος που στράφηκα σε χρήση ουσιών για να αντέξω το φορτίο. Δεν νοιάστηκαν για τους νεκρούς, αλλά ούτε και για τους ζωντανούς», θα πει δύο μέρες πριν βρεθεί και πάλι στο τραγικό σημείο όπου έχασαν τη ζωή τους οι 57 άνθρωποι. Όπως άλλωστε επισημαίνει, κάθε χρόνο θέλει να βρίσκεται εκεί, να δίνει το παρών τη μέρα που θα μείνει ανεξίτηλη στη μνήμη του.
«Υπάρχουν σοβαρά κενά στην οργάνωση»
Τα πράγματα δεν είναι πολύ διαφορετικά για την 30χρονη πλέον Εύη Τσάπαρη. Η ίδια έτυχε να βρίσκεται στο τρίτο βαγόνι των Τεμπών, ενώ επέστρεφε από ολιγοήμερες διακοπές. Βγήκε σχετικά γρήγορα από το τρένο με τη βοήθεια του φίλου της, με τον οποίο ταξίδευαν μαζί, μα μόλις τα κατάφεραν, ήρθαν αντιμέτωποι με το χάος. Δύο χρόνια μετά λέει πως πρόκειται για ένα βίωμα που δεν ξεπερνιέται ποτέ, για ένα βίωμα με το οποίο μαθαίνεις να ζεις.
Την ίδια στιγμή και εκείνη παρατηρεί κενά στη λειτουργία του συστήματος που αφορά την ψυχολογική στήριξη σε συγγενείς και επιζώντες. «Όταν βρισκόμουν στο δωμάτιο του ΑΧΕΠΑ ήρθαν ψυχολόγοι και ψυχίατρος να μου μιλήσουν. Μου είπαν πως επρόκειτο να δημιουργηθεί μια ομάδα υποστήριξης, ωστόσο εγώ εντάχθηκα σε αυτή περίπου τέσσερις μήνες αργότερα. Αναγνωρίζω πως μπορούν να καλυφθούν κάποια χρήματα για ατομική ψυχοθεραπεία, όμως δεν είναι εύκολο για όλους να πληρώνουν πρώτα από την τσέπη τους και να λαμβάνουν τα χρήματα με καθυστέρηση. Κάποιος που δεν εργάζεται -και υπάρχουν και αυτοί που δεν μπορούν μετά το δυστύχημα- δεν μπορεί να ανταπεξέλθει».
Η Τσάπαρη ζητά να υπάρχει απευθείας συνεργασία του κράτους με τους ψυχολόγους, ώστε να αποφεύγονται οι καθυστερήσεις των πληρωμών. «Ο φίλος μου με τον οποίο βρισκόμασταν στο ίδιο βαγόνι έλαβε με καθυστέρηση ενός ολόκληρου μήνα χρήματα που έπρεπε, γιατί είχε γίνει κάποιο λάθος και δεν βρισκόταν καν στη λίστα του ΕΟΠΥΥ με τους τραυματίες. Δεν είναι όλα λοιπόν απόλυτα ρυθμισμένα», εξηγεί.
Περιγράφει επίσης και από τη δική της πλευρά πως πρόκειται για μια κατάσταση που δεν είναι εύκολα διαχειρίσιμη. Μιλά για τις φοβίες που κουβαλά, για τον θυμό που γιγαντώνεται με το πέρας του χρόνου. «Δεν ζούμε φυσιολογικά σαν τους νέους της ηλικίας μας. Σκεφτόμαστε πάντα ότι θα γίνει κάτι κακό, πως σε δύο λεπτά μπορεί να μην είμαστε εδώ», λέει και αναφέρεται στους εφιάλτες των πρώτων μηνών και στις ενοχές που ένιωθε σκεπτόμενη πως κάποιοι που βρίσκονταν δίπλα της έχασαν τη ζωή τους.
«Μιλούσαν για την πιο έντονη εμπειρία της ζωής τους»
Ο Μενέλαος Θεοδωρουλάκης, Διδάκτορας Κοινωνικής Πολιτικής και Συντονιστής της Γραμμής Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 και η Δώρα Σκαλή, Επιστημονικά υπεύθυνη της Γραμμής και Μέλος ΕΔΙΠ Ψυχολογίας στην Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ ήταν δύο από τους ανθρώπους που κλήθηκαν να οργανώσουν τη διαχείριση των έκτακτων περιστατικών που προέκυψαν μετά τα Τέμπη, είτε επρόκειτο για άτομα που επέζησαν από τα βαγόνια, είτε για συγγενείς εκείνων που χάθηκαν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που διέθεσαν στο Reader, από την Τετάρτη 1η Μαρτίου 2023 τα στελέχη της γραμμής κάλεσαν όλους τους επιβαίνοντες που είχαν δώσει στοιχεία επικοινωνίας κατά την έκδοση του εισιτηρίου μέσω του διαδικτύου, από το τρίτο βαγόνι και μετά. Οι ψυχολόγοι της γραμμής μίλησαν με 192 επιβαίνοντες, οι οποίοι εξέθεσαν το σοκ τους τόσο από τις τραγικές στιγμές που βίωσαν την ώρα του δυστυχήματος, όσο και στην συνέχεια μες στο σκοτάδι στην μέση του πουθενά, με διαφορετική ένταση, ανάλογα με το βαγόνι που κάθονταν ή με το αν είχαν τραυματιστεί.
Όπως υπογραμμίζουν οι ειδικοί, «οι περισσότεροι άνθρωποι δήλωσαν ότι πέρα από τις τρομακτικές εικόνες που είδαν, η μυρωδιά της καμένης σάρκας ήταν η πιο έντονη εμπειρία που δεν θα ξεχάσουν ποτέ. Αυτό με δεδομένο πως στα βαγόνια τρία και τέσσερα οι συνθήκες ήταν ιδιαίτερα δύσκολες, αφού οι επιβάτες εγκλωβίστηκαν, οι πόρτες δεν άνοιγαν και σε συνδυασμό με τους καπνούς και τις αναθυμιάσεις, πολλοί τραυματίες επίσης είχαν άμεση οπτική επαφή με τη φωτιά και τις μυρωδιές που προκάλεσε».
Η Σκαλή και ο Θεοδωρουλάκης μιλούν για τα στάδια του σοκ που βίωσαν οι επιβάτες, αφενός γιατί θεωρούσαν το ταξίδι με τα τρένα ως μια ασφαλή επιλογή για μετακίνηση και αφετέρου εξαιτίας του γεγονότος πως το δυστύχημα συνέβη μια προχωρημένη ώρα, κατά την οποία όλοι είχαν χαλαρώσει. «Το σκοτάδι σαφώς δεν ήταν βοηθητικό στη διαχείριση του πανικού που προκλήθηκε και συνέβαλε αρνητικά στον τρόμο που κυριάρχησε. Μερικά από τα ζητήματα που τέθηκαν στους επαγγελματίες ψυχικής υγείας ήταν η εύρεση των αποσκευών, η μετακίνηση προς τον τόπο κατοικίας, η παροχή ρούχων κλπ. Τα περισσότερα από αυτά απαντήθηκαν άμεσα βάσει των πληροφοριών που είχαμε και κάποια άλλα μετά από επικοινωνία με την αστυνομία, την Περιφέρεια Θεσσαλίας και την 5η ΥΠΕ. Στην ουσία παρείχαμε περισσότερο πρακτικές οδηγίες και ενεργητική ακρόαση για εκτόνωση των συναισθημάτων και λιγότερο ψυχολογική υποστήριξη. Κάποιοι ήθελαν να μιλήσουν αρκετά, άλλοι να παραμείνουν σιωπηλοί. Κάποιοι εκδήλωσαν θυμό, οργή και εκφράστηκαν με έντονο τρόπο, πολλές φορές επιθετικά», λένε χαρακτηριστικά.
Με τους τραυματίες και τους συγγενείς των θυμάτων, οι ψυχολόγοι ήρθαν σε επαφή επίσης από την πρώτη μέρα μέσω των κλιμακίων της Ομοσπονδίας ΑΡΓΩ που συμμετείχαν στα επιτόπου κλιμάκια υποστήριξης στα νοσοκομεία καθώς και μέσω sms που στάλθηκε σε 60 τραυματίες και 51 συγγενείς. Είχαν γίνει κλήσεις και είχαν σταλεί sms σε 245 επιβαίνοντες, από τους οποίους, με βάση τα στοιχεία, απάντησαν την πρώτη φορά οι 192 και τη δεύτερη οι 222.
Συνολικά από την Ομοσπονδία έχουν πραγματοποιηθεί κλήσεις και έχουν σταλεί sms σε 52 οικογένειες και οι επιστήμονες έχουν μιλήσει μια φορά με 47 οικογένειες. Σε 61 τραυματίες έχουν γίνει κλήσεις και έχουν σταλεί sms δύο φορές. Τουλάχιστον μια φορά απάντησαν οι 46. Εξ αποστάσεως πραγματοποιήθηκε ψυχοθεραπεία με 34 άτομα, εκ των οποίων 8 συγγενείς θυμάτων. Σε δια ζώσης υποστήριξη παραπέμφθηκαν 7 συγγενείς.
Οργανώθηκε σύσκεψη φορέων (κέντρο υγείας, δήμος, κινητή μονάδα) στις 28/3 στην Καλαμπάκα για δράσεις υποστήριξης στο χωριό των δύο οικογενειών Πλακιά. Από τις 3/3 ενεργοποιήθηκε νέα επιλογή στη Γραμμή (επιλογή 3) για άμεση παρέμβαση σε κρίση, ώστε όσοι καλούσαν να συνδέονται άμεσα, ενώ διατέθηκαν εργαζόμενοι αποκλειστικά για την επιλογή αυτή. Όπως προκύπτει, τη γραμμή κάλεσαν γονείς -μητέρες κυρίως- συγγενείς, γείτονες και ευρύτερος γενικός πληθυσμός που είχε ταραχτεί στο άκουσμα του συμβάντος.
Το υπουργείο Υγείας ήταν αυτό που ζήτησε την υποστήριξη από τη γραμμή, λένε η Σκαλή και ο Θεοδωρουλάκης. Το έργο των επαγγελματιών που απαντούν στα τηλέφωνα είναι ακριβώς αυτό: η ψυχολογική υποστήριξη των καλούντων επί κάθε ζητήματος που τους ακινητοποιεί ψυχικά. «Δεν υπήρχαν οδηγίες όμως από το υπουργείο! Οι οδηγίες δόθηκαν βάσει της επιστημονικής κατεύθυνσης της γραμμής σε σχέση με την ψυχολογική υποστήριξη σε θρήνο, σε φόβο, σε θυμό, σε στεναχώρια, γενικά σε αγχώδεις και καταθλιπτικές αντιδράσεις. Οι νέες προσλήψεις για παροχή υπηρεσιών 09.00-21.00 ήταν 10 άτομα, καθώς και το σύνολο των εργαζομένων σε όλες τις άλλες επιλογές (που είχαν ακριβώς τις ίδιες οδηγίες), ψυχολόγοι, ψυχίατροι και κοινωνικοί λειτουργοί ήταν 34».
«Οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι καλούσαν ανώνυμα. Οπότε και αν πήραν πάλι, δεν το γνωρίζουμε. Κάποιοι που παραπέμφθηκαν στην υπηρεσία βραχείας online ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής, και με δυνατότητα να επιμηκυνθεί το χρονικό διάστημα στήριξης, πήγαν καλά, δηλαδή κατάφεραν να βρουν ένα νόημα να στηριχτούν στη φάση αυτή ή/και απλώς να θρηνήσουν. Γενικά, το ψυχολογικό σοκ (δεν μπορείς να το ορίσεις ως τραύμα με επιστημονικούς όρους) δύο χρόνια μετά και η πορεία του εξαρτάται από το background του κάθε εμπλεκόμενου: δηλαδή, αν είχαν ή αν δεν είχαν, προηγούμενες εμπειρίες απωλειών, ο τρόπος επεξεργασίας τους, αν είχαν επεξεργαστεί αυτές οι απώλειες, από την παρούσα φάση ζωής τους, δηλαδή κοινωνικοοικονομικά και υπαρξιακά ζητήματα ή ισορροπία επ’ αυτών, από την ύπαρξη υποστηρικτικού δικτύου φίλων, συγγενών κτλ», τονίζουν.
Οι ειδικοί ψυχικής υγείας μιλούν για τις διαθέσιμες δημόσιες υπηρεσίες ψυχοθεραπείας και σε επίπεδο ΜΚΟ-ΑΡΓΩ που παρέχουν άρτιες ψυχοθεραπευτικές και υποστηρικτικές συμβουλές. Επίσης, σημειώνουν πως όλα τα κέντρα ψυχικής υγείας παρέχουν και υπηρεσίες χαμηλού κόστους σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού ή/και σε συγκεκριμένες συνθήκες.
«Συνήθως οι άνθρωποι δεν ξέρουν αυτές τις υπηρεσίες ή/και είναι καχύποπτοι για το επίπεδο παροχής υπηρεσιών. Οπότε δεν είναι ακριβώς ζήτημα η μη ύπαρξη τέτοιων υπηρεσιών. Είναι ανακριβές αυτό. Και στη γραμμή ακόμη, μετά τον πρώτο 3μηνο δεν επανήλθε αίτημα από μια τέτοια ομάδα ή/και κατευθύνθηκαν μέσω της Γραμμής σε υπηρεσίες στην πόλη τους/γειτονιά τους ώστε να έχουν συστηματική κάλυψη για όσο το χρειάζονται. Η επαναχρησιμοποίηση επίσης της γραμμής θα ήταν οκ. Αλλά τέτοιο αίτημα δεν υπάρχει», λένε.
Να σημειωθεί ότι ανακοίνωση που εκδόθηκε στις 10 Μαρτίου του 2023 από το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης ανέφερε μεταξύ άλλων πως: «παρέχεται δωρεάν εξατομικευμένη ψυχολογική υποστήριξη των οικογενειών των θυμάτων, των τραυματιών και των επιβαινόντων, δια ζώσης και κατ’ οίκον, μέσα από το δίκτυο δομών ψυχικής υγείας του ΕΣΥ». Μετά από επικοινωνία μας με τα αρμόδια υπουργεία για το αν δόθηκε η συγκεκριμένη ατομική βοήθεια σε όσους τη ζήτησαν κατ’ οίκον, αλλά και για το κατά πόσο θα υπάρξει κάποια αντίστοιχη πρόνοια σε βάθος χρόνου χωρίς οικονομική επιβάρυνση στον εκάστοτε ενδιαφερόμενο, δεν καταφέραμε να λάβουμε κάποια απάντηση.
Να αναφερθεί επίσης πως οι επιζώντες και οι συγγενείς έχουν -εκτός όλων των άλλων- να διαχειριστούν ακόμα ένα ψυχολογικό βάρος όσο περνούν οι μήνες που δεν είναι άλλο από τις δικαστικές εξελίξεις και τα γεγονότα που κυλούν συνδυαστικά. Λίγες μέρες πριν την πραγματοποίηση μιας μεγαλειώδους συγκέντρωσης για τα θύματα, έχουν ταυτόχρονα να παλέψουν με επικοινωνιακά παιχνίδια και «βαρύγδουπες» ατάκες που προσβάλλουν τη μνήμη όσων χάθηκαν. Ο Κωσταρέλος με μια φράση του δίνει την απάντηση σε όλο αυτό. «Όλοι εσείς είστε η δύναμή μας. Μην μας αφήσετε μόνους στον αγώνα μας».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
