Τα λικέρ της Ελληνικής Επανάστασης του 1821

Σημαντικό κεφάλαιο για την Ελληνική Επανάσταση και την ευτυχή έκβαση της υπήρξε ο Φιλελληνισμός, ο οποίος μαζί με τους γεωστρατηγικούς υπολογισμούς των Μεγάλων Δυνάμεων για το μέλλον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας οδήγησε στην παρέμβαση τους και την καταλυτική ναυμαχία του Ναυαρίνου το 1827. Ποιος δεν γνωρίζει τον περίφημο πίνακα του Ευγένιου Ντελακρουά για τη Σφαγή της Χίου που απεικονίζει με τόση ένταση το μαρτύριο των κατοίκων του νησιού του Αιγαίου;

Η Ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, συγκλονισμένη από το θάρρος των επαναστατών και το δράμα των αμάχων, παίζει ίσως για πρώτη φορά ρόλο στη διεθνή πολιτική και εξωθεί τις κυβερνήσεις της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας να προστατέψουν ένα Χριστιανικό πληθυσμό που μάχεται για την ελευθερία του. Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι η ναυμαχία του Ναυαρίνου έχει χαρακτηριστεί από τους σύγχρονους ιστορικούς ως η πρώτη ανθρωπιστική επέμβαση. 

Ωστόσο μια πτυχή του Φιλελληνισμού που δεν έχει μελετηθεί αρκετά είναι η περισσότερο πεζή, υλική και εμπορική του διάσταση. Ήδη από τις αρχές του 19ου αιώνα έχουμε ως αποτέλεσμα της πρώιμης Βιομηχανικής Επανάστασης τη δημιουργία μιας τεράστιας αγοράς προϊόντων μέσω νέων διαδικασιών μαζικής παραγωγής, ενός πρώιμου καταναλωτισμού που αναζητεί ή και δημιουργεί μόδες και τάσεις για να πουλήσει οτιδήποτε.

Η Ελληνική Επανάσταση, μια επική σύγκρουση Χριστιανών και Μουσουλμάνων, αλλά ταυτόχρονα και ο αγώνας για την ελευθερία ενός έθνους που για τους φορείς του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού είχε μια ιδιαίτερη κληρονομιά, προσφέρονταν για εμπορική εκμετάλλευση.  

Όπως αναφέρει ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Γιάννης Κοτσώνης στο πρόσφατα εκδοθέν βιβλίο του «Η Ελληνική Επανάσταση και η Βίαιη Γέννηση του Εθνικισμού» (ακούστε εδώ τη συνέντευξη/podcast που παραχώρησε στο Reader ο κ. Κοτσώνης), «η γεωπολιτική συνάντησε τη μαζική αγορά, τη μαζική παραγωγή και την καθημερινή ζωή», καθώς η Ευρωπαϊκή αγορά από την αρχή της επανάστασης διψούσε για προϊόντα με ελληνικά θέματα και «Γαλλικά, Βελγικά και Γερμανικά εργοστάσια έβγαζαν πορσελάνινες φιγούρες Ελλήνων πολεμιστών, πιατέλες και σουπιέρες βαμμένες με σκηνές μάχης, αλατιέρες και πιπεριέρες σε σχήμα ζευγαριού ηρώων, και σετ τσαγιού με ολόκληρες ιστορικές σκηνές.» Συνήθως δε οι φιγούρες ηρωικών Ελλήνων αντιπαραβάλλονται με μια μορφή Οθωμανού Τούρκου που παρουσιάζεται είτε ως σκληρός και αιμοδιψής, είτε σύμφωνα με το Οριενταλιστικό στερεότυπο της εποχής ως θηλυπρεπής. 

Η Επανάσταση είχε αντίκτυπο και στην Ευρωπαική μόδα της εποχής, με τους ράφτες να έχουν παραγγελίες για ενδυμασίες ελληνικού τύπου, ενώ η μαζική παραγωγή κεραμικών και άλλων οικιακών σκευών, με βάση αγγλικού τύπου τεχνικές εκτύπωσης, βάζει τους ήρωες της Επανάστασης στο σπίτι του μέσου Ευρωπαίου.

Έτσι μπορούν ακόμα και οι απλοί καταναλωτές να συνοδεύσουν το γεύμα τους με απεικονίσεις αγωνιστών του 1821 στο πιάτο τους, καθώς και χαρακτηριστικές σκηνές από την Ελληνική επανάσταση, όπως για παράδειγμα το ρεσάλτο σε Οθωμανικό πλοίο από το πλήρωμα του Ανδρέα Μιαούλη. Στη Γαλλία για παράδειγμα, ο Μάρκος Μπότσαρης γίνεται ένα ίνδαλμα της εποχής μετά το θάνατό του το 1823 - ακόμη και σήμερα ένας σταθμός του μετρό στο βορειοανατολικό Παρίσι ονομάζεται Μπότσαρης προς τιμήν του Σουλιώτη αγωνιστή.

Ίσως το πιο χαρακτηριστικό από όλα αυτά τα προϊόντα είναι τα ποτά, καθώς τα αποστακτήρια της Γαλλίας και της Ιταλίας ανταποκρίθηκαν στη ζήτηση με νέες μάρκες, όπως το περίφημο λικέρ Crème de Bobelina. Ακόμα και σήμερα μπορεί κανείς να αγοράσει από ιστοσελίδες εξειδικευμένων οίκων δημοπρασίας το λικέρ της «Μπομπελίνας» (προφανώς αποτελεί παραφθορά της Μπουμπουλίνας) ή μια πίπα με τη μορφή του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Εάν δε θέλει κανείς να θαυμάσει από κοντά αυτά τα ιδιότυπα σουβενίρ μιας άλλης εποχής χωρίς να ξοδέψει εκατοντάδες ευρώ, μια επίσκεψη στο Μουσείο Φιλελληνισμού στην Αθήνα θα ήταν αρκετή.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.