«Πρέπει να ανησυχούμε»: Ο καύσωνας που «ψήνει» την Ευρώπη, οι θερμοκρασίες ρεκόρ και η κλιματική αλλαγή

Ο καύσωνας που πλήττει την Ευρώπη οδηγεί τον υδράργυρο σε θερμοκρασίες ρεκόρ για τον Ιούνιο με τις Αρχές σε διάφορες χώρες να εκδίδουν προειδοποιήσεις για την ακραία ζέστη και να λαμβάνουν μέτρα.

Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά το meteo.gr, το δεύτερο επεισόδιο καύσωνα πλήττει τη Δυτική Ευρώπη φέτος, και είμαστε ακόμη στον πρώτο μήνα του καλοκαιριού.

Σύμφωνα με νέα ανάλυση του World Weather Attribution, οι εκπομπές από τα ορυκτά καύσιμα έχουν επιδεινώσει ραγδαία τους ευρωπαϊκούς καύσωνες μέσα σε λίγες μόλις δεκαετίες, με θερμοκρασίες που άλλοτε θα ήταν πρακτικά αδύνατες πλέον πολύ πιο πιθανές.

Έως και 12 βαθμούς πάνω από τα κανονικά επίπεδα οι θερμοκρασίες 

Στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία και τη νότια Αγγλία, οι θερμοκρασίες έφτασαν έως 12°C πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα, υπό την επίδραση ενός επίμονου αντικυκλώνα και μιας ατμοσφαιρικής ροής που μετέφερε θερμές αέριες μάζες από τη Βόρεια Αφρική.

Όμως η ίδια κυκλοφοριακή διάταξη σήμερα παράγει πολύ υψηλότερες θερμοκρασίες από ό,τι στο παρελθόν, επειδή το κλιματικό υπόβαθρο έχει ήδη θερμανθεί.

Η ανάλυση δείχνει ότι ένας αντίστοιχος καύσωνας τον Ιούνιο θα ήταν περίπου 3,5°C ψυχρότερος την ημέρα το 1976 και περίπου 2°C ψυχρότερος το 2003. Οι νυχτερινές θερμοκρασίες θα ήταν επίσης σημαντικά χαμηλότερες, μειώνοντας την καταπόνηση του ανθρώπινου οργανισμού.

Οι καύσωνες αποτελούν τον φονικότερο φυσικό κίνδυνο στην Ευρώπη, με μεγαλύτερο αριθμό θανάτων από όλους τους υπόλοιπους φυσικούς κινδύνους μαζί. Η απειλή είναι ιδιαίτερα έντονη στις πόλεις, όπου η αστική θερμική νησίδα, τα παλαιά κτίρια και οι κοινωνικές ανισότητες αυξάνουν την έκθεση των πιο ευάλωτων ανθρώπων.

«Οι άνθρωποι πρέπει να ανησυχούν»

Είναι γνωστό ότι η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο, με τις θερμοκρασίες να αυξάνονται περίπου δύο φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.

Μεγάλο μέρος των υποδομών, των κατοικιών και των μεταφορικών δικτύων της σχεδιάστηκε για ψυχρότερο κλίμα, γεγονός που καθιστά τις παρατεταμένες περιόδους ακραίας ζέστης ιδιαίτερα προβληματικές.

Την ίδια στιγμή προκαλεί προβληματισμό το γεγονός ότι πρόκειται για το δεύτερο μεγάλο επεισόδιο ακραίας ζέστης που πλήττει την Ευρώπη μέσα σε μόλις δύο μήνες.

«Οι άνθρωποι πρέπει να ανησυχούν», δήλωσε στο Al Jazeera ο Λόρι Πάρσονς, αναπληρωτής καθηγητής Ανθρωπογεωγραφίας στο Royal Holloway του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.

«Η θερμική καταπόνηση είναι σήμερα ο πιο θανατηφόρος περιβαλλοντικός κίνδυνος παγκοσμίως, με σχεδόν μισό εκατομμύριο θανάτους ετησίως από ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας».

Ποιες είναι μέχρι στιγμής οι συνέπειες;

Η Γαλλία βρίσκεται στο επίκεντρο του φαινομένου, καταγράφοντας την υψηλότερη θερμοκρασία στην ιστορία της σύμφωνα με τα στοιχεία της μετεωρολογικής υπηρεσίας Meteo-France. Η μέση θερμοκρασία σε εθνικό επίπεδο έφτασε τους 29,8°C, ξεπερνώντας το προηγούμενο ρεκόρ του 2019, ενώ σε μία πόλη καταγράφηκαν πάνω από 44°C.

Η ζέστη έχει αποδειχθεί θανατηφόρα. Από την περασμένη Πέμπτη, 40 άνθρωποι έχουν πνιγεί, με τον Γάλλο πρωθυπουργό Σεμπαστιάν Λεκορνί να συνδέει τους θανάτους με τις υψηλές θερμοκρασίες, καθώς πολλοί αναζητούσαν ανακούφιση από τη ζέστη στη θάλασσα ή σε άλλους υδάτινους χώρους.

Παράλληλα, τρεις ηλικιωμένοι έχασαν τη ζωή τους από αίτια που σχετίζονται με τη ζέστη κοντά στο Μπορντό, ενώ δύο παιδιά ηλικίας δύο και τεσσάρων ετών βρέθηκαν νεκρά μέσα σε υπερθερμασμένο αυτοκίνητο στη νότια Γαλλία.

Στην Ισπανία, μια 90χρονη γυναίκα πέθανε κοντά στο Μπιλμπάο έπειτα από θερμοπληξία σε οίκο ευγηρίας, ενώ ένας άνδρας 68 ετών στην Αλμερία φέρεται επίσης να έχασε τη ζωή του από θερμοπληξία. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, πολλοί ακόμη άνθρωποι έχουν χρειαστεί νοσηλεία.

Διαβάστε ακόμα: Κλιματική αλλαγή: Γιατί στη Γαλλία βάφουν τα παράθυρα των σπιτιών τους με κιμωλία

Αντέχουν οι δημόσιες υπηρεσίες;

Οι αρχές ανησυχούν για την πίεση που δέχονται οι υποδομές και οι δημόσιες υπηρεσίες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι θερμοκρασίες αναμένεται να ξεπεράσουν τους 38°C, γεγονός που οδήγησε τη Μετεωρολογική Υπηρεσία στην έκδοση σπάνιας «κόκκινης» προειδοποίησης για ακραία ζέστη.

Εκατοντάδες σχολεία είτε έκλεισαν είτε περιόρισαν το ωράριό τους, ενώ οι πολίτες κλήθηκαν να αποφεύγουν τις μη αναγκαίες μετακινήσεις με τρένο λόγω φόβων για προβλήματα στα δίκτυα μεταφορών και αυξημένη πίεση στις ενεργειακές και υδάτινες υποδομές.

Η Ισπανία αντιμετώπισε επίσης εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες, με τη μετεωρολογική υπηρεσία AEMET να καταγράφει πάνω από 45°C στα νότια της χώρας. Σχεδόν ολόκληρη η επικράτεια έχει τεθεί σε κάποιο επίπεδο συναγερμού για τη ζέστη.

Προειδοποιήσεις για καύσωνα έχουν εκδοθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Ελβετία και το Λουξεμβούργο βρίσκονται αντιμέτωπα με το υψηλότερο επίπεδο συναγερμού.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη, καθώς μεγάλο μέρος των κατοικιών και των υποδομών της δεν έχει σχεδιαστεί για παρατεταμένες περιόδους ακραίας ζέστης. Μόλις το 20% περίπου των ευρωπαϊκών κατοικιών διαθέτει κλιματισμό. Σε πολλές βόρειες χώρες, τα κτίρια κατασκευάστηκαν ιστορικά για να συγκρατούν τη θερμότητα και όχι για να την αποβάλλουν.

Τι προκαλεί τον καύσωνα;

Σύμφωνα με το Al Jazeera, οι μετεωρολόγοι αποδίδουν τις ακραίες θερμοκρασίες σε έναν «θερμικό θόλο» (heat dome), δηλαδή σε μια εκτεταμένη περιοχή υψηλών βαρομετρικών πιέσεων που έχει εγκατασταθεί πάνω από τη Δυτική Ευρώπη.

Το φαινόμενο συντηρείται από αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν «Ωμέγα μπλοκ» (omega block), γνωστό στην Ελλάδα ως «Ωμέγα Εμποδιστής» ένα καιρικό μοτίβο που πήρε το όνομά του από το ελληνικό γράμμα Ω λόγω του σχήματος που σχηματίζει στην ατμόσφαιρα.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, ο αεροχείμαρρος (jet stream) μεταφέρει τα καιρικά συστήματα από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Κατά τη διάρκεια ενός μπλοκαρίσματος Ωμέγα, όμως, αυτή η ροή διαταράσσεται, παγιδεύοντας μια ζώνη υψηλών πιέσεων ανάμεσα σε δύο περιοχές χαμηλών πιέσεων.

Αποτέλεσμα είναι οι θερμές αέριες μάζες να παραμένουν εγκλωβισμένες πάνω από την ίδια περιοχή για ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες. Σύμφωνα με τη βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία, το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται σήμερα στο όριο μεταξύ του συστήματος υψηλών πιέσεων και ψυχρότερων αερίων μαζών στα βορειοδυτικά, γεγονός που δημιουργεί έντονες αντιθέσεις ανάμεσα στις πολύ θερμές συνθήκες του νότου και της ανατολής και στον πιο δροσερό και υγρό καιρό του βορρά.

Γιατί ανησυχούν οι ειδικοί;

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η ακραία ζέστη αποτελεί ήδη έναν από τους πιο θανατηφόρους περιβαλλοντικούς κινδύνους στον κόσμο.

Ο Πάρσονς επισημαίνει ότι οι συνέπειες δεν επηρεάζουν όλους με τον ίδιο τρόπο. Περίπου το 90% των θανάτων που συνδέονται με τη θερμική καταπόνηση, όπως λέει αφορούν ανθρώπους άνω των 65 ετών, ενώ η έκθεση στη ζέστη επηρεάζεται έντονα από κοινωνικοοικονομικές ανισότητες.

Οι κοινότητες με χαμηλότερα εισοδήματα εκτίθενται περισσότερο στη θερμική καταπόνηση λόγω της κακής θερμομόνωσης των κατοικιών τους και της μεγαλύτερης συμμετοχής τους σε χειρωνακτικά επαγγέλματα που ασκούνται σε εξωτερικούς χώρους. Η θερμική καταπόνηση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της κλιματικής ευαλωτότητας στον παγκοσμιοποιημένο και περιβαλλοντικά ευάλωτο κόσμο μας».

Ευθύνεται η κλιματική αλλαγή

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η κλιματική αλλαγή καθιστά τους καύσωνες σημαντικά πιθανότερους και πιο έντονους. Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία βρίσκεται πλέον περίπου 1,25°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ενώ το 2024 έφτασε τους 1,55°C πάνω από αυτά. Αυτό έχει αλλάξει δραματικά την πιθανότητα εμφάνισης ακραίων φαινομένων ζέστης.

«Οι καύσωνες όπως αυτός που βιώνουμε σήμερα είναι περίπου 30 φορές πιθανότερο να συμβούν σε σχέση με την εποχή πριν από την κλιματική αλλαγή», δήλωσε ο Πάρσονς. «Ένας τόσο ακραίος καύσωνας θα θεωρούνταν παλαιότερα γεγονός που συμβαίνει μία φορά κάθε 300 χρόνια. Σήμερα εμφανίζεται συχνότερα από μία φορά ανά δεκαετία».

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει προειδοποιήσει για τους αυξανόμενους κινδύνους που συνεπάγεται η άνοδος της θερμοκρασίας. Ο γενικός διευθυντής του οργανισμού, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, δήλωσε ότι ο ευρωπαϊκός καύσωνας «θέτει σε κίνδυνο την υγεία των πολιτών».

«Τα δεδομένα είναι σαφή: οι θερμοκρασίες στην Ευρώπη αυξάνονται περίπου δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, γεγονός που ενισχύει την πιθανότητα και τη σφοδρότητα των ακραίων επεισοδίων ζέστης στο μέλλον. Δεν υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω καθυστερήσεις. Οι ηγέτες πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στις επενδύσεις για ανθεκτικά συστήματα υγείας και παράλληλα να επιταχύνουν τη δράση για το κλίμα και τη μείωση των αιτίων της κλιματικής κρίσης».

Έχει μειωθεί το ενδιαφέρον του κοινού για την κλιματική αλλαγή;

Παρότι η ανησυχία για την κλιματική αλλαγή συνήθως αυξάνεται κατά τη διάρκεια ακραίων καιρικών φαινομένων, οι ειδικοί σημειώνουν ότι η δημόσια συζήτηση παραμένει έντονα πολωμένη.

«Η κλιματική αλλαγή έχει μετατραπεί σε βαθιά πολιτικό ζήτημα, ενώ παρατηρείται συντονισμένη αντίδραση από ορισμένα μέσα ενημέρωσης απέναντι σε πολιτικές για την επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών», δήλωσε ο Πάρσονς.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σε αρκετές χώρες -ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες- το θέμα έχει συνδεθεί στενά με την πολιτική ταυτότητα των πολιτών. Παρ' όλα αυτά, τα μεγάλα ακραία καιρικά φαινόμενα συνεχίζουν να αναζωπυρώνουν το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης.

«Υπάρχει διαχρονικά μια σταθερή τάση τα ακραία καιρικά φαινόμενα να ενισχύουν την ανησυχία του κοινού για το κλίμα. Οι συγκεκριμένοι καύσωνες αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Γι' αυτόν τον λόγο, η παρούσα συγκυρία είναι κατάλληλη για την προώθηση ισχυρότερων πολιτικών αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.