Πολύ συχνά σε έναν τίτλο είδησης, όπου υπάρχει η λέξη καρχαρίας, είναι σχεδόν βέβαιο, ότι θα υπάρχει και η λέξη «τρόμος» στην ίδια πρόταση.
Είναι επίσης σύνηθες να μαθαίνουμε για εμφάνιση καρχαρία, αλλά εξαιρετικά σπάνιο να μάθουμε κάτι για επίθεση ή για θάνατο ανθρώπου εξαιτίας του ζώου.
Το Reader συνομίλησε με την ιδρύτρια της All For Blue, Κατερίνα Τοπούζογλου, σχετικά με τις παρανοήσεις, την τρομολαγνεία και την άγνοια που υπάρχει σχετικά με τους καρχαρίες.
Ποια είναι η μεγαλύτερη παρανόηση που υπάρχει σχετικά με τους καρχαρίες;
Οι καρχαρίες είναι πάρα πολύ παρεξηγημένα πλάσματα και γενικώς δεν λειτουργούμε πολύ καλά απέναντί τους, επειδή δεν έχουμε την κατάλληλη γνώση. Εγώ πιστεύω ακράδαντα ότι το αντίθετο του φόβου είναι η γνώση.
Γι' αυτό και με την ομάδα μου, την All For Blue, κάνουμε σεμινάρια στα σχολεία, ώστε να μάθει ο κόσμος περισσότερα πράγματα γι' αυτά τα ζώα.
Αυτό που βλέπουμε κυρίως στην Ελλάδα –γιατί στο εξωτερικό δεν ισχύει αυτή η τρομολαγνεία που υπάρχει εδώ– είναι πραγματικά ντροπιαστικό. Δεν γίνεται να θεωρούμαστε θαλασσινός λαός, με τόσα χιλιόμετρα ακτογραμμής, και να μην έχουμε την παραμικρή ιδέα για το πόσο σημαντικά είναι αυτά τα ζώα.
Επειδή είχαμε δει πριν από δεκαετίες μια ταινία του Hollywood επιστημονικής φαντασίας, δημιουργήθηκε τεράστια παραπληροφόρηση.
Αυτό που μπορούμε να πούμε με σιγουριά είναι ότι οι καρχαρίες δεν έχουν τον άνθρωπο στο μενού τους. Δεν μας αναγνωρίζουν ως λεία, γιατί διαφορετικά δεν θα ήμουν κι εγώ ζωντανή.
Όταν συμβαίνει κάποιο ατύχημα στο εξωτερικό, κάτι που είναι εξαιρετικά σπάνιο, συνήθως οφείλεται είτε σε λανθασμένη αναγνώριση –για παράδειγμα όταν ένας καρχαρίας βλέπει από κάτω έναν σέρφερ που μοιάζει με φώκια μέσα σε θολά νερά– είτε επειδή αμύνεται.
Μπορεί κάποιος που κάνει κάποιο θαλάσσιο άθλημα να βρεθεί στον ίδιο χώρο και, άθελά του, να προκαλέσει αμυντική συμπεριφορά.
Αν οι καρχαρίες ήθελαν πραγματικά να τρώνε ανθρώπους, θα το έκαναν εδώ και εκατομμύρια χρόνια που υπάρχουν στις θάλασσες. Και θα το έκαναν κατά κόρον, σε όλο τον κόσμο, όπου εκατομμύρια δύτες βουτάμε καθημερινά μαζί τους.
Δεν είμαστε ένας και δύο.
Εκεί που πρέπει πραγματικά να στρέψουμε το βλέμμα μας είναι στο ότι ο πραγματικός θηρευτής και το πραγματικό τέρας της θάλασσας δεν είναι οι καρχαρίες. Είμαστε εμείς οι άνθρωποι.
Διαβάστε ακόμα: Καρχαρίες: Τα παρεξηγημένα ζώα που δεν είναι «εχθροί» μας
Αν το δούμε με αριθμούς, κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 5 έως 8 θανατηφόρες επιθέσεις καρχαριών σε ανθρώπους. Την ίδια στιγμή, οι άνθρωποι σκοτώνουν σκόπιμα περίπου 100 εκατομμύρια καρχαρίες κάθε χρόνο, εξαιτίας της υπεραλίευσης και της παράνομης αλιείας για τα πτερύγιά τους.
Για τη shark fin soup που πουλάνε στην Κίνα;
Ναι. Και μάλιστα την καταναλώνουν ελάχιστοι. Δεν έχει καν ιδιαίτερη γεύση και στα περισσότερα μέρη προσθέτουν ζωμό κοτόπουλου. Ουσιαστικά πρόκειται για επίδειξη πλούτου. Εκεί βρίσκεται όλη η ειρωνεία.
Πόσο σημαντικοί είναι οι καρχαρίες για το οικοσύστημα;
Το τελευταίο που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι υπάρχει τεράστια άγνοια σχετικά με το πόσο σημαντικοί είναι οι καρχαρίες για το οικοσύστημα.
Δηλαδή, ο καρχαρίας δεν βρίσκεται τυχαία στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας. Όταν επιλέγει να επιτεθεί σε ένα κοπάδι, δεν θα κυνηγήσει το πιο δυνατό και γρήγορο ζώο. Θα επιλέξει εκείνο που είναι άρρωστο ή αδύναμο. Με αυτόν τον τρόπο διατηρεί τους πληθυσμούς υγιείς και συμβάλλει στην ισορροπία του θαλάσσιου οικοσυστήματος.
Αυτό λέω συνήθως και στα σεμινάρια που κάνω. Τα παιδιά το καταλαβαίνουν πολύ εύκολα: χωρίς τους καρχαρίες η θάλασσα πεθαίνει. Και αν πεθαίνει η θάλασσα, πεθαίνει και ο πλανήτης.
Η λέξη που χρησιμοποιούμε συχνά στο εξωτερικό είναι «coexist», δηλαδή «συνυπάρχω». Πρέπει να μάθουμε να συνυπάρχουμε με αυτά τα ζώα.
Σαφώς υπάρχουν και πολλά είδη. Κάποια από αυτά τα έχουμε δει να εμφανίζονται στην Ελλάδα. Αρχικά, πόσο συχνό είναι αυτό; Και δεύτερον, κατά πόσο είναι, «επικίνδυνα» τα είδη που συναντάμε εδώ; Δεν είναι όλα τα είδη καρχαριών ίδια, φαντάζομαι.
Όχι, φυσικά και όχι. Υπάρχουν πάρα πολλά είδη καρχαριών σε όλο τον κόσμο, ενώ στις ελληνικές θάλασσες έχουν καταγραφεί περίπου 35 έως 37 είδη.
Η τελευταία θανατηφόρα επίθεση στην Ελλάδα είχε καταγραφεί πριν από πάρα πολλές δεκαετίες, πριν καν γεννηθούμε. Και, για να είμαι ειλικρινής, δεν γνωρίζω πόσο αξιόπιστα είναι όλα τα στοιχεία εκείνων των περιστατικών.
Κάτι που επίσης δεν γνωρίζει ο περισσότερος κόσμος είναι ότι ο γαλέος είναι είδος καρχαρία. Πολλοί δεν το έχουν συνειδητοποιήσει και τον αγοράζουν ή τον παραγγέλνουν στις ταβέρνες χωρίς να γνωρίζουν τι καταναλώνουν.
Παράλληλα, οι καρχαρίες και τα σαλάχια συγκεντρώνουν υψηλές ποσότητες βαρέων μετάλλων, όπως υδράργυρο, μόλυβδο και αρσενικό. Γι' αυτό και η συχνή κατανάλωσή τους δεν είναι καλή επιλογή.
Τα περισσότερα είδη καρχαριών που υπάρχουν στην Ελλάδα είναι μικρού μεγέθους, ζουν κυρίως σε βαθιά νερά και γενικότερα δεν ενδιαφέρονται να έρθουν σε επαφή με τον άνθρωπο.
Έχουμε δει αρκετά βίντεο που αναπαράγονται όταν εμφανίζεται ένας καρχαρίας σε ρηχά νερά. Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος που γίνεται σε αυτές τις περιπτώσεις από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης;
Αυτό που συμβαίνει είναι ότι όλοι, επειδή ζούμε στην εποχή των social media, προσπαθούν να στηρίξουν το στοιχείο του φόβου. Εκεί δημιουργείται το πρόβλημα.
Διαστρεβλώνεται η πραγματικότητα. Αντί να ειπωθεί ότι η εμφάνιση ενός καρχαρία σε μια περιοχή μπορεί να είναι ένδειξη ενός υγιούς οικοσυστήματος, παρουσιάζεται ως κάτι τρομακτικό και καλλιεργείται πανικός.
Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο με τους καρχαρίες. Συμβαίνει και με τους λαγοκέφαλους, με τις μέδουσες και με πολλά ακόμη θαλάσσια είδη.
Είναι λογικό να υπάρχουν αλλαγές στη φύση, αφού εμείς οι ίδιοι έχουμε διαταράξει την ισορροπία της, τόσο στη θάλασσα όσο και στη στεριά.
Δηλαδή, ο καρχαρίας δεν είναι τυχαία στη κορυφή της τροφικής αλυσίδας. Όταν επιλέγει να επιτεθεί, δεν θα κυνηγήσει το πιο γρήγορο ή το πιο δυνατό ζώο του κοπαδιού. Θα επιλέξει εκείνο που είναι άρρωστο ή αδύναμο. Με αυτόν τον τρόπο διατηρεί τους πληθυσμούς υγιείς και συμβάλλει στη διατήρηση της ισορροπίας του θαλάσσιου οικοσυστήματος.
Διαβάστε ακόμα: Κι όμως, η Αθήνα είναι γεμάτη με άγρια ζώα: Ζουν δίπλα μας, αλλά δεν καταγράφονται
Αυτό λέω συνήθως και στα σεμινάρια που κάνω. Τα παιδιά το καταλαβαίνουν πολύ εύκολα: χωρίς τους καρχαρίες η θάλασσα πεθαίνει. Και αν πεθαίνει η θάλασσα, πεθαίνει και ο πλανήτης.
Η λέξη που χρησιμοποιούμε συχνά στο εξωτερικό είναι το «coexist», δηλαδή «συνυπάρχω». Πρέπει να μάθουμε να συνυπάρχουμε με αυτά τα ζώα.
Γενικότερα πιστεύω ότι πολλές φορές τα μέσα δεν γνωρίζουν επαρκώς το αντικείμενο και έτσι υποβαθμίζεται συνολικά η περιβαλλοντική συνείδηση.
Αυτό είναι που με ενοχλεί περισσότερο. Ακόμη και άνθρωποι που αγαπούν πραγματικά το περιβάλλον, όταν ακούν συνεχώς ότι «βγήκε λαγοκέφαλος», «βγήκε καρχαρίας», αρχίζουν να φοβούνται.
Μα ο καρχαρίας ζει στη θάλασσα. Πού αλλού θα βρίσκεται;
Τι πιστεύετε ότι πρέπει να αλλάξει στον τρόπο που το βλέπουμε;
Κοιτάξτε, αυτό που με ενδιαφέρει πάρα πολύ είναι να περάσει το σωστό μήνυμα.
Η λύση πραγματικά στον φόβο είναι η γνώση. Και αυτό δεν αφορά μόνο τους καρχαρίες, αλλά όλα τα ζώα.
Πρέπει να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τη θάλασσα σαν να είναι ένα χωράφι που μας ανήκει και οτιδήποτε κολυμπάει μέσα να το θεωρούμε εισβολέα. Ούτε μπορούμε να τη χρησιμοποιούμε σαν σκουπιδότοπο, πετώντας μέσα ό,τι δεν θέλουμε πια.
Η θάλασσα δεν είναι ούτε σκουπιδότοπος ούτε σταχτοδοχείο. Πρέπει να είμαστε πολύ πιο υπεύθυνοι απέναντι στο θαλάσσιο οικοσύστημα.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
