Δεν είσαι μόνος σου στον καύσωνα: 5 ταινίες για να… λιώσεις

Το σινεμά συχνά επιλέγει να πραγματευτεί ζητήματα της πραγματικής ζωής που απασχολούν τους ανθρώπους, δημιουργούν προβληματισμούς και ερωτήματα και ίσως αλλάζουν και την οπτική  γύρω από πολύ συνηθισμένα πράγματα. Έτσι και η καλοκαιρινή ζέστη στις μεγαλουπόλεις, που είναι ανυπόφορη και την βιώνουμε όλοι έχει γίνει πεδίο αισθητικής δημιουργίας στον κινηματογράφο.

Ζέστη, νεύρα, τσιμέντα, κλιματιστικά που στάζουν στα κεφάλια μας στα πεζοδρόμια, ΜΜΜ που υπολειτουργούν και ιδρώτας είναι ένα από τα gore σκηνικά που πλαισιώνουν τις ταινίες με θέμα τον καύσωνα και την ζέστη. Το σημαντικό με την λίστα που πρόκειται να ακολουθήσει δεν είναι ότι παρακολουθείται η ζέστη ως ένα φυσικό φαινόμενο, αλλά ως ένα πεδίο που εγγράφονται οι κοινωνικές και πολιτικές ανισότητες. Γιατί αλλιώς βιώνει κάποιος τη ζέστη στον Κολωνό και αλλιώς στην Εκάλη.

Από το «Do the right thing», μέχρι το «Σπιρτόκουτο» και το «Summer of Sam», ακολουθεί μια λίστα ταινιών που δείχνει ότι ο καύσωνας δεν λειτουργεί απλώς ως φόντο, αλλά αποτελεί ένα κοινωνικά και ταξικά προσδιορισμένο φαινόμενο. Γιατί οι φτωχότεροι εκτίθονται περισσότερο στον δημόσιο χώρο, αυτοί που κάνουν εργασίες που επηρεάζουν το σώμα βρίσκονται στο έλεος της ζέστης.

Do the Right Thing (1989) - Spike Lee

Η κοινωνική βία ως απότοκο του καύσωνα. Μια μέρα σε μια γειτονιά του Μπρούκλιν, όπου τα θερμόμετρα ανεβαίνουν επικίνδυνα και μαζί τους και η ένταση ανάμεσα στους κατοίκους. 

Η σωματικοποίηση της ζέστης από τον Spike Lee, που είναι γνωστός για το κοινωνικό του σχόλιο στο σινεμά είναι πολύ προσεγμένη: Ιδρωμένες φάτσες, αποχρώσεις κόκκινες και πορτοκαλί που μοιάζουν να ερημοποιούν την περιοχή, οι καυτοί δρόμοι, κάνουν την πόλη να μοιάζει κόλαση.

Όσο περνάει η μέρα τα μικρά καθημερινά πράγματα μετατρέπονται σε βία και εξέγερση. Ωστόσο η ταινία δεν υποστηρίζει ότι ο καύσωνας είναι απλά η αιτία της βίας, αλλά ότι λειτουργεί ως επιταχυντής κοινωνικών προβλημάτων, γιατί ο δημόσιος χώρος, όπως έχει δείξει η πραγματικότητα είναι αφόρητος εν μέσω καύσωνα.

Μια ταινία για τον ρατσισμό που ξεφεύγει από τα κλισέ διδακτικά νοήματα και δείχνει την καταπίεση των μαύρων υποκειμένων στις ΗΠΑ, εν μέσω ενός καιρικού φαινομένου που αν είσαι φτωχός σε επηρεάζει και πιο πολύ.

The Florida Project (2017) - Sean Baker

Τα παιδιά πίσω από την Disneyland ζουν σε φτηνά μοτέλ, δεν έχουν ούτε σταθερό σπίτι αλλά και τίποτα σταθερό στη ζωή τους. Έχουν μόνο τα παγωτά, τα ουρλιαχτά και κάτι διαλυμένους ανεμιστήρες, με τις μαμάδες τους να προσπαθούν με πρόχειρες δουλειές να τα βγάλουν πέρα. Λίγο έξω από το Ορλάντο που αποτελεί το απόλυτο παραθεριστικό θέρετρο, τα παγωτά λιώνουν και οι άστεγες οικογένειες αναστενάζουν.

Μια κριτική για την Αμερική του Τραμπ που όμως εκτιλύσσεται στην κολασμένη ζέστη του καλοκαιριού και δείχνει ότι παρά τις αντιξοότητες που κυριαρχούν, τα παιδιά βρίσκουν τον τρόπο να δραπετεύσουν από τις ΗΠΑ και να κάνουν την έφοδο στη Disneyland. Αιχμηρό κοινωνικό σχόλιο χωρίς ρομαντικοποίηση της φτώχιας, αλλά αντίθετα δείχνει την σκληρότητα που βιώνει η white trash Αμερική.

Η ζέστη είναι παντού: Στα μικρά δωμάτια, στα ατελειώτα χιλιόμετρα περπατήματος για να πουλήσουν μάνα και κόρη κάτι ψεύτικο στους τουρίστες. Οι αντιθέσεις μεταξύ της λάμψης και της φθοράς είναι τόσο αρμονικά δεμένες που δείχνουν τις δύο όψεις των ΗΠΑ.

Σπιρτόκουτο (2002) - Γιάννης Οικονομίδης

Κορυδαλλός, κάποια Κυριακή μεσημέρι εν μέσω καύσωνα. Τα νεύρα έχουν φτάσει στον θεό, οι βρισιές του Δημήτρη που είναι ιδιαίτερα ευρηματικές θα έλεγε κανείς αντηχούν σε αυτούς τους 4 τοίχους του μικρού σπιτιού. Η γυναίκα περιφέρεται πάνω-κάτω και αισθανόμαστε ότι θέλει να εξαφανιστεί. Ξυπνού και τα παιδιά και εκεί όλοι νιώθουν τόσο παγιδευμένοι σε αυτό το εύφλεκτο σπιρτόκουτο, που αρκεί μια σπίθα για να γίνουν όλα στάχτη.

Μια ταινία γυρισμένη το 2002, πριν σκάσει στα χέρια της χώρας η βόμβα της οικονομικής κρίσης και τα σκηνικά του Σπιρτόκουτο λάβουν όντως χώρα σε κάποιο σπίτι κάπου στην πίσω πλευρά της Αθήνας. Μπορεί πλέον η ταινία να θεωρείται cult και οι ατάκες του στυλ «τι θα κάνεις με τη Λίντα, Βαγγέλη» να έχουν γίνει meme material, αλλά η αποπνικτική ατμόσφαιρα που διαμορφώνεται λόγω ζέστης και πυροδοτεί κάθε είδους εντάσεις, είναι πολύ γνώριμο συναίσθημα στα ελληνικά σπίτια.

Summer of Sam (1999) - Spike Lee

Νέα Υόρκη 1977, μια ιστορική χρονιά για την πόλη λόγω και του ακραίου καύσωνα, αλλά και για τους φόνους που έκανε ο «γιος του Sam». Το συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο αξιοποιείται πολύ αριστοτεχνικά για να δείξει πως ο φόβος μαζί με τον καύσωνα εντείνουν την παράνοια.

Ο Lee δείχνει ότι ο καύσωνας δεν προκαλεί μόνο σωματική δυσφορία αλλά και ψυχολογική φθορά. Η αϋπνία, η κούραση και η ένταση ενισχύουν την καχυποψία. Καθώς οι φόνοι συνεχίζονται, οι κάτοικοι αρχίζουν να υποψιάζονται ο ένας τον άλλον και να αναζητούν ενόχους μέσα στην ίδια την κοινότητα.

Κρίσιμο ρόλο διαδραματίζει και η διακοπή ρεύματος που δείχνει η ταινία, η οποία είναι πραγματικό γεγονός, δείχνει το πόσο εύκολα καταρρέουν σε οριακές συνθήκες οι υποδομές στον αστικό ιστό. Η έκκρυθμη ατμόσφαιρα που δημιουργείται οφείλεται στον συνδυασμό της ζέστης, τον φόβο αλλά και τις κοινωνικές αντιθέσεις που ενυπάρχουν.

Η ζέστη είναι παντού. Τα διαμερίσματα μοιάζουν ακατοίκητα, οι κάτοικοι βγαίνουν στους δρόμους αναζητώντας λίγη δροσιά, οι ανεμιστήρες δουλεύουν ασταμάτητα και τα σώματα ιδρώνουν συνεχώς.

Y Tu Mamá También (2001) - Alfonso Cuarón

Εκ πρώτης όψεως, η ταινία μοιάζει με ένα road movie ενηλικίωσης, ωστόσο απεικονίζεται και το Μεξικό του 21ου αιώνα, με την ζέστη να προσθέτει αρκετά στην οπτική της ταινίας.

Ενώ οι έφηβοι ταξιδεύουν με αυτή τη μεγάλη γυναίκα, η κάμερα αλλάζει σημεία εστίασης και παρατηρεί τους ανθρώπους που ζουν στο περιθώριο και την άκρη του δρόμου -τους αγρότες, τους εργάτες και τις οικογένειες στα μικρά σπίτια-. Έτσι η ταινία που έχει ως τελικό στόχο των πρωταγωνιστών να φτάσουν στην παραλία «το στόμα του ουρανού», πέρα από ενα οδοιπορικό σεξουαλικής ενηλικίωσης αποτελεί και ένα ταξίδι στον «κόσμο πέρα από το αμάξι».

Η θερμότητα είναι πανταχού παρούσα: σκονισμένοι δρόμοι, ιδρωμένα σώματα, ξηρά τοπία, στάσεις σε πρόχειρα μαγαζιά και παραλίες όπου η δροσιά αποτελεί πολυτέλεια. Η ζέστη λειτουργεί ως κοινή φυσική συνθήκη, αλλά όχι ως κοινή κοινωνική εμπειρία. Οι πρωταγωνιστές μπορούν να μετακινούνται, να καταναλώνουν, να απολαμβάνουν το ταξίδι, οι άνθρωποι που συναντούν παραμένουν δεσμευμένοι στον τόπο και στην εργασία τους.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.