Το καλοκαίρι σημαίνει πολλά: μπάνια, βόλτες, παγωτά, θερινά και καινούριες, μεγάλες κινηματογραφικές παραγωγές. Τα πράγματα, βέβαια, δεν ήταν πάντα έτσι. Τα στούντιο το θεωρούσαν “νεκρή” για το σινεμά περίοδο, μέχρι που στις 20 Ιουνίου 1975 κυκλοφόρησε η ταινία, που όρισε το σύγχρονο καλοκαιρινό blockbuster, ξεπέρασε σε έσοδα τον “Νονό” μέσα σε δυο μήνες κι ακόμα και στην εποχή του streaming εξακολουθεί να συντροφεύει τα καλοκαίρια μας.
Τα “Σαγόνια του καρχαρία” δεν είναι μόνο η σπουδαιότερη ταινία με καρχαρία που γυρίστηκε ποτέ, ούτε απλώς η αρχή ενός πετυχημένου franchise. Είναι η μία από τις μόλις δύο παραγωγές της δεκαετίας του ‘70 που βρίσκονται στις 200 πιο εμπορικές ταινίες όλων των εποχών (η άλλη είναι το “Star Wars: Episode IV — A New Hope”) και η πρώτη στην ιστορία που ξεπέρασε σε εισπράξεις τα 100 εκατομμύρια δολάρια.
Κυρίως όμως είναι η ταινία, που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε σινεμά τους θερινούς μήνες. Κανένα από τα έργα του Στίβεν Σπίλμπεργκ -ακόμα κι από τις μεγαλύτερες και πλέον βραβευμένες επιτυχίες του- δεν είχε τον ίδιο αντίκτυπο, όσο ο συνδυασμός ενός αθέατου καρχαρία κι ενός ανατριχιαστικού “ντουμ-ντουμ, ντουμ-ντουμ”…
Διαβάστε ακόμη: Οι 20 ταινίες των 90s με τους περισσότερους φανς στο Letterboxd
Το “Jaws” έχει σταθεί μέχρι στιγμής αγέραστο κι ανίκητο από τη φθορά του χρόνου. Πέρσι, στην 50ή επέτειο του, έκανε ακόμα ένα δυναμικό πέρασμα στις αίθουσες, ενώ φέτος, την ώρα που η νέα δημιουργία του Σπίλμπεργκ, “Ημέρα αποκάλυψης”, σπάει ταμεία, επανεμφανίζεται στις λίστες με τις πιο δημοφιλείς ταινίες των streaming υπηρεσιών.
Με αφορμή τη σημερινή επέτειο, ας κάνουμε μια βόλτα στα μυστικά που κρύβουν τα ειδυλλιακά νερά γύρω από το νησί Άμιτι -μόνο τον νου σας, κάπου στα ρηχά παραμονεύει ένας μεγάλος λευκός καρχαρίας.
Ο αθέατος πρωταγωνιστής
Ακόμα και σήμερα -μην πω ειδικά σήμερα, κι αν έχεις δει Λιάγκα το πρωί να παρουσιάζει άλλο ένα βίντεο με καρχαρία κοντά σε ελληνικές ακτές- βλέποντας την πρώτη σκηνή του “Jaws” νιώθεις το στομάχι σου να σφίγγεται. Δεν υπάρχει αίμα -ούτε σταγόνα, μόνο θάλασσα, φεγγάρι που λάμπει στα ήρεμα νερά, μια παρέα γύρω από τη φωτιά, ένα κορίτσι κι ένα αγόρι που τρέχουν προς τη θάλασσα. Εκείνη βουτάει πρώτη με χαλαρές απλωτές κι ύστερα ακούγονται δύο νότες: “Ντουμ-ντουμ, ντουμ-ντουμ”.
Ο ήχος είναι αρκετός για να προκαλέσει το αίσθημα ότι κάτι απειλητικό πλησιάζει, κι όσο γίνεται πιο έντονος, τόσο αυτό έρχεται πιο κοντά. Η επίθεση κρατάει περίπου 40 δευτερόλεπτα. Τα ουρλιαχτά σταματούν, το κορίτσι εξαφανίζεται μέσα στο νερό, ενώ ο καρχαρίας δεν εμφανίζεται. Κι αυτό κάνει τα πράγματα ακόμα χειρότερα.
Τα προβλήματα της παραγωγής
Τα απανωτά τεχνικά προβλήματα ήταν ο ένας λόγος, που για καρχαρία ακούμε, αλλά καρχαρία δεν βλέπουμε. Η ταινία έχει μείνει στην ιστορία και για τα μεγάλα εμπόδια που η παραγωγή αντιμετώπισε κατά τη μακρά περίοδο των γυρισμάτων -όταν βυθίστηκε ένα σκάφος, μαζί με πανάκριβο τεχνικό εξοπλισμό. Προβλήματα εμφάνισαν και οι τρεις μηχανικοί καρχαρίες, με τους οποίους είχε εξοπλιστεί, ενώ ο ένας τους καταστράφηκε τελείως, πριν ολοκληρωθούν τα γυρίσματα -που αντί για δύο μήνες, κράτησαν επτά.
Ο Σπίλμπεργκ όμως κατάφερε να μετατρέψει το τεχνικό μειονέκτημα σε πλεονέκτημα, αξιοποιώντας κάθε δραματουργικό μέσο που είχε στα χέρια του για να κρατά το κοινό σε διαρκή εγρήγορση. Ο καρχαρίας είναι τόσο τρομακτικός, ακριβώς γιατί κινείται και επιτίθεται χωρίς να εμφανίζεται, δημιουργώντας έτσι ένα κλασικό χιτσκοκικό σασπένς. Η πρώτη του εμφάνιση γίνεται ύστερα από μία ώρα και 2 λεπτά, σε μία κλασική σκηνή, που οδήγησε στη διάσημη ατάκα: “You’re gonna need a bigger boat”.
Η αγωνία δεν στηρίζεται στη φρίκη, στα κοφτερά δόντια και στο αίμα, αλλά σε μια σειρά προσεκτικά σχεδιασμένων οπτικών και ηχητικών στοιχείων όπως οι αφύσικες κινήσεις στην επιφάνεια του νερού, οι αμυδρά ορατές σκιές κάτω από αυτήν. Σημασία δεν έχει μόνο τι βλέπεις, αλλά κυρίως τι δεν βλέπεις.
Πρώτα, όμως, ο Σπίλμπεργκ σε βάζει να νοιαστείς για τους βασικούς χαρακτήρες, κι αυτό είναι άλλη μια σημαντική διαφοροποίηση του “Jaws” από ταινίες του είδους.
Διαβάστε ακόμη: Scream 30 χρόνια μετά: Αιματηρό reunion στην εποχή της ΑΙ
Χημεία στην οθόνη, καταστροφή στη ζωή
Στον πυρήνα της, η ταινία “Τα σαγόνια του καρχαρία” δεν περιστρέφεται γύρω από τον καρχαρία, αλλά γύρω από τρεις ετερόκλητους ήρωες που ενώνουν δυνάμεις για να αντιμετωπίσουν την απειλή όχι κάποιου “τέρατος”, αλλά της ίδιας της αλαζονείας και της προσπάθειας του ανθρώπου να τιθασεύσει τη φύση.
Οι χαρακτήρες μπαίνουν πάνω από το θέαμα, συγκρούονται, αλληλεπιδρούν και εξελίσσονται παράλληλα με το κυνήγι του καρχαρία σε μια ιστορία που μέχρι και σήμερα λειτουργεί άψογα, ακόμα κι όταν ο καρχαρίας απουσιάζει.
Ενδιαφέρον έχει ότι στην πραγματική ζωή, οι τρεις πρωταγωνιστές, Ρίτσαρντ Ντρέιφους, Ρόι Σάιντερ και Ρόμπερτ Σο, δεν είχαν και τις καλύτερες σχέσεις κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, γεγονός που επιβάρυνε το κλίμα. Ιδίως οι Ντρέιφους και Σο έτρεφαν βαθιά αντιπάθεια ο ένας για τον άλλο -ο Σο έπινε κι ο Ντρέιφους τον περιφρονούσε.
Το διάσημο μοτίβο, που σηματοδοτεί κίνδυνο
Πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταινία παίζει η βραβευμένη με Όσκαρ μουσική του Τζον Ουίλιαμς, που εδώ και μισό αιώνα προμηνύει κίνδυνο. Όπως νωρίτερα ο Νόρμαν Μπειτς στο “Ψυχώ” του Χίτσκοκ (ή αργότερα ο Μάικλ Μάγιερς του “Halloween”), ο καρχαρίας του Σπίλμπεργκ έχει το δικό του μουσικό θέμα. Ένα απλό, επαναλαμβανόμενο μοτίβο από δύο νότες, που εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα θέματα στην ιστορία του κινηματογράφου -το ακούς και βγαίνεις τρέχοντας από το νερό.
Αξίζει νναα σημειωθεί ότι όταν ο Σπίλμπεργκ πρωτοάκουσε στο πιάνο τις δύο νότες, θεώρησε το μοτίβο πολύ απλό έως αφελές. Όταν, όμως, το άκουσε παιγμένο από έγχορδα, κατάλαβε πως αυτό το απλό “ντουμ ντουμ” ήταν ό,τι ακριβώς χρειαζόταν.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
