Πολλές φορές… εν καιρώ ειρήνης, κάπου μεταξύ σοβαρού και αστείου, οι μάχιμοι ρεπόρτερ, φωτορεπόρτερ και οπερατέρ, λένε πως «εμείς πάμε εκεί απ’ όπου όλοι οι άλλοι φεύγουν»!
Όταν η κοινωνία βρίσκεται σε αναταραχή, όταν η εξουσία επιχειρεί να ελέγξει την πληροφορία και όταν η βία εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια των πολιτών τότε η δουλειά των ανθρώπων του Τύπου που βρίσκονται επί του πεδίου είναι πράγματι να πηγαίνουν εκεί απ’ όλοι οι άλλοι άνθρωποι φεύγουν!
Τα μάτια και η εμπειρία ενός δημοσιογράφου, ο φωτογραφικός φακός, μία κάμερα γίνονται όπλα στην υπηρεσία της αλήθειας. Ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε να είναι.
Κάπως έτσι σε ορισμένες κρίσιμες περιόδους, η δημοσιογραφία δεν περιορίζεται μόνο στην καταγραφή των γεγονότων αλλά γίνεται η ίδια μέρος της ιστορικής μνήμης.
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973 και η αιματηρή καταστολή της από τη χούντα είναι ένα λαμπρό παράδειγμα. Όλα όσα ξέρουμε για τη νύχτα της 17ης Νοέμβρη τα γνωρίζουμε από μαρτυρίες εξεγερμένων και από ανθρώπους του Τύπου όπως ο φωτορεπόρτερ Αριστοτέλης Σαρρηκώστας, ο Ολλανδός δημοσιογράφος και οπερατέρ Άλμπερ Κουράντ και ο Έλληνας εικονολήπτης Νίκος Πατσαβός.
Και αν για τους δύο πρώτους οι ιστορίες είναι λίγο – πολύ γνωστές, για τον Πατσαβό λίγοι είναι αυτοί που γνωρίζουν πως την ώρα που τον τανκ έμπαινε μέσα στο Πολυτεχνείο εκείνος στεκόταν πάνω στην αριστερή κολώνα και έπεσε μαζί της!
Ναι, ο άνδρας που φαίνεται στα πλάνα του Κουράντ να πέφτει από την κολώνα δεν ήταν κάποιος φοιτητής αλλά ο οπερατέρ Νίκος Πατσαβός.
Τα 35 δευτερόλεπτα που έμειναν στην Ιστορία
Ο Άλμπερτ Κουράντ ήταν Ολλανδός δημοσιογράφος και κινηματογραφιστής. Γέννηθηκε στο Άμστερνταμ το 1928 και ξεκίνησε την καριέρα του στη δημοσιογραφία το 1955.
Τον ταραγμένο Νοέμβριο του 1973, ο Κουράντ βρέθηκε στην Αθήνα όπου κάλυψε την εξέγερση του Πολυτεχνείο.
Το τηλεοπτικό συνεργείο του Κουράντ είχε «στρατοπεδεύσει» στο ξενοδοχείο «Ακροπόλ» που βρισκόταν απέναντι από την είσοδο του Πολυτεχνείου. Από αυτό το σημείο καταγράφηκε το κινηματογραφικό υλικό που έμελλε να γίνει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες της εξέγερσης,
Η λήψη της εισβολής του τανκ στο ΕΜΠ διαρκεί περίπου 35 δευτερόλεπτα. Ο χρόνος είναι ελάχιστος, όμως, η εικόνα αποτυπώνει με καθαρότητα την κορυφαία στιγμή της στρατιωτικής επέμβασης. Το άρμα πλησιάζει την πύλη, οι προβολείς του φωτίζουν τη σκηνή και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα η πύλη καταρρέει.
Ο ίδιος ο Κουράντ είχε περιγράψει πως στην πραγματικότητα και με δεδομένο πως δεν μπορούσαν να ανάψουν φώτα για να έχουν πιο φωτεινά και καθαρά πλάνα, τα φώτα από το άρμα μάχης ήταν αυτά που του «επέτρεψαν» να τραβήξει αυτά τα κρίσιμα ιστορικά πλάνα.
Το φιλμ του Κουράντ απέκτησε ιδιαίτερη σημασία επειδή παρέμεινε το πιο βασικό οπτικό – κινηματογραφικό τεκμήριο της εισόδου του τανκ στο Πολυτεχνείο. Μαζί με τις φωτογραφίες του Σαρρηκώστα αποτελούν μέρος του υλικού που επέτρεψε στη μεταγενέστερη ιστορική έρευνα να ανασυνθέσει οπτικά εκείνη τη νύχτα.
Διαβάστε ακόμα: Αριστοτέλης Σαρρηκώστας στο Reader: «Έτσι τράβηξα την ιστορική φωτογραφία με το τανκ στο Πολυτεχνείο»
Κάπως έτσι τα 35 δευτερόλεπτα του Κουράντ μετατράπηκαν σε κάτι μεγαλύτερο από μια απλή δημοσιογραφική λήψη. Το θέμα, ωστόσο, είναι πως εκείνη την ώρα ο Ολλανδός δημοσιογράφος και το συνεργείο του εκτός από την εισβολή του τανκ κατέγραφαν και κάτι άλλο.
Κατέγραψαν έναν άλλο οπερατέρ να βρίσκεται πάνω στην κολώνα της πύλης στην προσπάθεια του να έχει το καλύτερο δυνατό πλάνο. Είπαμε: «Εμείς πάμε εκεί απ’ όπου όλοι οι άλλοι φεύγουν»! Ακόμα και αν αυτό σημαίνει πως κάποιος μπορεί να βάλει σε κίνδυνο την ίδια του τη ζωή.
Η άγνωστη ιστορία του Νίκου Πατσαβού
Ο Νίκος Πατσαβός ήταν Έλληνας οπερατέρ που την εποχή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου κάλυπτε τα δραματικά γεγονότα για λογαριασμό του γερμανικού τηλεοπτικού δικτύου ARD.
Στην πραγματικότητα ο Πατσαβός ήταν ο πρώτος οπερατέρ που μπήκε στο Πολυτεχνείο. Βρέθηκε στην «καρδιά» της εξέγερσης όσο αυτή κράτησε.
Φυσικά ήταν εκεί και όταν το άρμα μάχης γκρέμισε την κεντρική πύλη του ιστορικού ιδρύματος στην οδό Πατησίων.
Μόνο που το «εκεί» στην περίπτωση του Πατσαβού ήταν… πιο εκεί δεν γίνεται. Μέσα στο πάθος και την ένταση της στιγμής ο Πατσαβός θεώρησε καλή ιδέα να ανέβει στην κολώνα (την αριστερή όπως φαίνεται στα πλάνα που έχουν διασωθεί) της πύλης του ιστορικού ιδρύματος.
Πιθανότατα αρχικά θεωρούσε πως το τανκ δεν θα φτάσει στο σημείο να ρίξει πύλη και στη συνέχεια πως αν τελικά κάτι τέτοιο γίνει εκείνος θα έχει την άνεση χρόνου να κατέβει από εκεί και να συνεχίσει τη δουλειά του.
Προφανώς και τίποτα από τα δύο δεν έγινε. Όταν το άρμα μάχης έπεσε πάνω στην πύλη, παρέσυρε μαζί και τις κολώνες και ο Πατσαβός βρέθηκε στο κενό. Πολλοί, ακόμα και σήμερα, θεωρούν πως στα πλάνα του Κουράντ ο άνδρας που φαίνεται να φεύγει στο κενό είναι κάποιος φοιτητής. Αλλά δεν είναι έτσι.
Οι περισσότεροι μπερδεύονται από το γεγονός ότι ο Πατσαβός έχει τεντωμένο το χέρι του και φαίνεται σα να κραταει τη σημαία. Ο Έλληνας οπερατέρ, ωστόσο, έχει τεντωμένο το χέρι του γιατί εκείνη την ώρα τραβάει πλάνα με την κάμερά του.
Μαζί με την κολώνα έπεσε και ο Πατσαβός ο οποίος τραυματίστηκε. Για την ακρίβεια ο Πατσαβός ήταν ένας από τους τέσσερις τραυματίες της εισβολής του τανκ. Σύμφωνα με την έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη («Το Πολυτεχνείο έξω από το Πολυτεχνείο – Οι αφανείς πρωταγωνιστές της εξέγερσης του 1973», Εκδόσεις Θεμέλιο) εκτός από τους νεκρούς της εξέγερσης, υπάρχουν και 1.103 επίσημα καταγεγραμμένοι τραυματίες, από αυτούς οι τέσσερις ήταν τη στιγμή της εισβολής.
Διαβάστε ακόμα: Η καταστολή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου και η αλήθεια για τους νεκρούς
Πρόκειται για τους Πέπη Ρηγοπούλου, Σωτήρη Κοκκίνη, Γιώργο Χωριανόπουλο (ο οποίος τραυματίστηκε από ξιφολόγχη στρατιώτη) και φυσικά τον Νίκο Πατσαβό!
Τραυματισμένος και σοκαρισμένος από την πτώση, ο Πατσαβός συνελήφθη και φυλακίστηκε για σχεδόν δύο μήνες όπου βασανίστηκε σκληρά.
Η μαρτυρία του διασώθηκε και σε μεταγενέστερο αρχειακό υλικό της ΕΡΤ. Το 1978, πέντε χρόνια μετά την εξέγερση, προβλήθηκε το ντοκιμαντέρ «Ημέρες Πολυτεχνείου με τον φακό των ξένων και Ελλήνων οπερατέρ» και εκεί εμφανίστηκε ο Πατσαβός όπου εξήγησε τι είχε συμβεί.
«Ήταν μία νύχτα συγκλονιστική και δραματική. Αυτή τη στιγμή που μιλάμε μου έρχονται στο μυαλό εκείνα τα γεγονότα που κατέγραψα μέσα από τον φακό μου. Σε αυτή την κολώνα, εκείνο το βράδυ, ήμουν πάνω. Για πότε βρέθηκα στον αέρα δεν το αντιλήφθηκα. Ήταν κάτι πολύ ξαφνικό. Κανείς δεν περίμενε ότι θα ενεργήσουν τόσο ξαφνικά και βρέθηκα απροετοίμαστος εκείνη τη στιγμή να αντιδράσω. Με την είσοδο του τανκ, βρέθηκα στο κενό πέφτοντας κάτω και όλοι οι αστυνομικοί άρχισαν να με χτυπάνε με τα γκλοπ. Με όσες δυνάμεις είχα εκείνη τη στιγμή, αντέδρασα και κατόρθωσα να φύγω» είχε τονίσει ο Νίκος Πατσαβός και μετά αναφέρθηκε στη σύλληψη και τα βασανιστήρια στα κρατητήρια της ΕΣΑ.
«Στη συνέχεια με συνέλαβαν και επί 45 ημέρες με είχαν στα κρατητήρια της ΕΣΑ. Μέσα στη φυλακή αυτά τα οποία τράβηξα ήταν για εμένα 45 χρόνια γιατί όταν βγήκα από εκεί – μετά από ενέργειες της γερμανικής κυβερνήσεως – ήταν σαν να ήμουν σχεδόν ένα φυτό. Δεν ήξερα ούτε ώρα, ούτε μέρα, ούτε νύχτα, ούτε τίποτα. Ήταν κάτι το οποίο αν το άντεξα 45 ημέρες ήταν, όπως είπαν οι γιατροί, οφειλόταν στη γερή μου κράση», ανέφερε.
Για την επαγγελματική πορεία του Πατσαβού από το 1973 και μετά τα διαθέσιμα στοιχεία είναι λιγοστά. Αυτό που είναι γνωστό είναι πως όταν επέστρεψε από τη Γερμανία στην Ελλάδα εργάστηκε για αρκετά χρόνια ακόμα ως «εικονολήπτης επικαίρων», ενώ σε κάποια δημοσιεύματα της εποχής συχνά αναφέρεται και ως «προσωπικός οπερατέρ του Κωνσταντίνου Καραμανλή».
Ο Νίκος Πατσαβός, έφυγε από τη ζωή μία ημέρα σαν σήμερα, στις 8 Σεπτεμβρίου 2010, σε ηλικία 71 ετών.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
