Η φυλακή, από τη φύση της, είναι ένας μηχανισμός σχεδιασμένος να παγώνει τον χρόνο, να απομονώνει το άτομο και να περιορίζει την ύπαρξη στα απολύτως απαραίτητα τετραγωνικά μέτρα. Στον αντίποδα, ο γάμος αποτελεί την απόλυτη θεσμική και συναισθηματική δήλωση συνέχειας, μια επένδυση στο μέλλον. Όταν αυτές οι δύο αντίρροπες δυνάμεις συναντιούνται στους γκρίζους διαδρόμους του ελληνικού σωφρονιστικού συστήματος, το αποτέλεσμα δεν είναι μια ρομαντική φαντασίωση, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη, γραφειοκρατική και, συχνά, έντονα πολιτική πράξη.
Το να λες το «δέχομαι» υπό το βλέμμα των σκοπιών δεν έχει τη λάμψη μιας κοσμικής τελετής. Έχει όμως το ειδικό βάρος μιας διεκδίκησης.
Η πολιτική παρακαταθήκη των «Πέτρινων Χρόνων»
Η ιστορία των γάμων στις ελληνικές φυλακές κουβαλά ένα βαρύ πολιτικό αποτύπωμα, άρρηκτα συνδεδεμένο με τις πιο σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης Ελλάδας. Το πιο εμβληματικό παράδειγμα καταγράφεται το 1970, εν μέσω της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών.
Ο Μπάμπης Γκολέμας και η Ελένη Βούλγαρη, στελέχη του παράνομου τότε ΚΚΕ, έζησαν μια ζωή σημαδεμένη από την καταδίωξη, τις συλλήψεις και τα βασανιστήρια. Όταν βρέθηκαν έγκλειστοι σε αντικρινά κελιά, η επικοινωνία τους βασιζόταν σε αυτοσχέδιους καθρέφτες από το εσωτερικό πακέτων τσιγάρων, μέσω των οποίων έστελναν σήματα αντοχής. Μέσα σε αυτό το καθεστώς εξαίρεσης, η Ελένη γέννησε τον γιο τους, τον Μίλτο.
Ο γάμος τους, ο πρώτος πολιτικών κρατουμένων, δεν ήταν απλώς μια πράξη αγάπης, αλλά μια κορυφαία πολιτική πράξη αντίστασης. Σε μια περίοδο που το καθεστώς επιχειρούσε να εκμηδενίσει την ιδεολογική και προσωπική υπόσταση των αντιφρονούντων, ο γάμος αυτός αποτέλεσε μια ηχηρή απάντηση. Ήταν η απόδειξη ότι η συλλογική μνήμη, η συνέχεια και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν μπορούσαν να καμφθούν από τα σίδερα.
Διαβάστε ακόμα: 50 χρόνια ΠΑΣΟΚ: Από το ζιβάγκο, τη Ρίτα και την Αλλαγή, στο «μακέτο» και το Καστελόριζο
Το γεγονός ότι ο γιος τους ήταν ο κουμπάρος έκανε αυτόν τον γάμο ακόμα πιο μοναδικό. Η ιστορία αυτή ενέπνευσε αργότερα τον σκηνοθέτη Παντελή Βούλγαρη στην εμβληματική του ταινία «Τα Πέτρινα Χρόνια» (1985), η οποία αποτύπωσε στον κινηματογράφο το πώς ο έρωτας και η πολιτική πίστη μπορούν να μετατραπούν σε κοινό εργαλείο επιβίωσης.
Δεκέμβριος 2002: Η υπόθεση Κουφοντίνα
Στη νεότερη ελληνική ιστορία, οι γάμοι εντός των φυλακών συνέχισαν να απασχολούν την επικαιρότητα, αντανακλώντας κάθε φορά το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της εποχής.
Κατά την περίοδο της πλήρους εξάρθρωσης της τρομοκρατικής οργάνωσης «17 Νοέμβρη», οι ειδικές συνθήκες κράτησης στον Κορυδαλλό βρέθηκαν στο επίκεντρο της δημοσιότητας. Στις 11 Δεκεμβρίου 2002, ο Δημήτρης Κουφοντίνας παντρεύτηκε με πολιτικό γάμο τη σύντροφό του, Αγγελική Σωτηροπούλου, σε ειδική αίθουσα των γυναικείων φυλακών.
Διαβάστε ακόμα: Ο άνθρωπος που «έδειξε» ο Ανδρέας Παπανδρέου ως αρχηγό της 17 Νοέμβρη
Πέρα από το έντονο δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, η υπόθεση ανέδειξε μια δυσεύρετη ανθρώπινη λεπτομέρεια, σύμφωνα με άρθρα της εποχής, το γαμήλιο δώρο της Σωτηροπούλου ήταν ένα πουλόβερ που έπλεξε η ίδια στο κελί της, αφού της είχε επιτραπεί κατ' εξαίρεση η χρήση βελόνων. Ακόμη και σε καθεστώς υψίστης ασφαλείας, οι κρατούμενοι αναζητούσαν ρωγμές κανονικότητας.
Αύγουστος 2014: Η υπόθεση Ρωμανού
Δώδεκα χρόνια αργότερα, στις Φυλακές Ανηλίκων και Νέων Αυλώνα, ο 21χρονος τότε Νίκος Ρωμανός παντρεύτηκε τη 18χρονη σύντροφό του, Βιργινία. Σε αυτή την περίπτωση, ο γάμος είχε συμβολικό χαρακτήρα και άμεση χρηστική αξία.
Καθώς ο νόμος περιόριζε αυστηρά τα επισκεπτήρια μόνο σε συγγενείς πρώτου βαθμού, η νομική ένωση των δύο νέων ήταν ο μοναδικός τρόπος για να επιτραπεί η φυσική επικοινωνία τους χωρίς το διαχωριστικό τζάμι. Εδώ, ο θεσμός του γάμου χρησιμοποιήθηκε ως το μοναδικό διαθέσιμο εργαλείο για να παρακαμφθεί μια πνιγηρή γραφειοκρατική απαγόρευση.
Το νομικό πλαίσιο
Πίσω από τη συναισθηματική φόρτιση ενός γάμου στη φυλακή κρύβεται μια αυστηρή, ψυχρή νομική πραγματικότητα. Στην Ελλάδα, η καταδίκη και η στέρηση της προσωπικής ελευθερίας ενός πολίτη δεν συνεπάγονται την κατάργηση των συνταγματικών του δικαιωμάτων.
Σύμφωνα με τον ελληνικό Σωφρονιστικό Κώδικα, η προστασία της οικογενειακής ζωής και το δικαίωμα στη σύναψη γάμου παραμένουν ακέραια για κάθε κρατούμενο.
Διαβάστε ακόμα: Νίκος Ρωμανός: Από τη δολοφονία του Γρηγορόπουλου στη «σακούλα» των Αμπελοκήπων
Άρθρο 53 (Σωφρονιστικός Κώδικας): Κατοχυρώνεται η διατήρηση των οικογενειακών δεσμών των κρατουμένων και η διευκόλυνση της επικοινωνίας τους με τον έξω κόσμο, ως βασικό στοιχείο της ομαλής κοινωνικής τους επανένταξης.
Η διαδικασία, ωστόσο, αποτελεί έναν γραφειοκρατικό μαραθώνιο. Ο κρατούμενος οφείλει να συγκεντρώσει τα απαραίτητα δικαιολογητικά (παράβολα, ληξιαρχικές πράξεις, άδειες) μέσω της κοινωνικής υπηρεσίας του καταστήματος κράτησης ή του νομικού του παραστάτη. Η άδεια εκδίδεται από τον Δήμο της τελευταίας του κατοικίας, αλλά η τελετή μεταφέρεται αναγκαστικά εντός των τειχών.
Ο αρμόδιος Δήμαρχος ή Αντιδήμαρχος περνά την πύλη της φυλακής και ο πολιτικός γάμος τελείται συνήθως στο γραφείο της Διεύθυνσης, παρουσία δύο μαρτύρων. Χωρίς προσκλητήρια, χωρίς δεξιώσεις, μόνο με την ανταλλαγή υπογραφών, μια σύντομη αγκαλιά και την άμεση επιστροφή στο κελί.
Οι γάμοι πίσω από τα κάγκελα στερούνται κάθε είδους ρομαντικής ωραιοποίησης. Δεν υπάρχουν φωτογραφίες στο ηλιοβασίλεμα, ούτε μήνας του μέλιτος. Υπάρχει όμως μια ωμή, ειλικρινής ανάγκη του ανθρώπου να κρατηθεί από μια σταθερά όταν ο κόσμος του καταρρέει.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
