Το να πας στο σχολείο σου, στην Ελλάδα και την Ευρώπη, είναι ό,τι πιο φυσιολογικό μπορείς να κάνεις αρχές Σεπτέμβρη. Ως μαθήτρια φυσικά και το θεωρούσα δεδομένο, και ετοιμαζόμουν μηχανικά για να πάω στο ετήσιο ραντεβού.
Μεγαλώνοντας έμαθα ότι δεν έχουν όλοι αυτό το δικαίωμα (βλέπε χώρες της Μέσης Ανατολής) ή αυτή τη δυνατότητα, λόγω προβλημάτων. Η περίπτωση της Κούβας, ανήκει προφανώς στη δεύτερη κατηγορία, μιας και - όχι μόνo οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα στην εκπαίδευση - αλλά το εκπαιδευτικό σύστημά τους αποτελεί πρότυπο, καθώς είναι όλα κρατικά και έχουν όλοι πρόσβαση.
Αυτό ξεκίνησε όταν ο Φιντέλ Κάστρο, άρχισε να αλλάζει ριζικά το εκπαιδευτικό σύστημα της Κούβας αμέσως μετά την Κουβανική Επανάσταση του 1959. Η σημαντικότερη μεταρρύθμιση μάλιστα, έγινε το 1961, που ανακηρύχθηκε «Έτος της Εκπαίδευσης». Αλλά σήμερα, μιλάμε για «δυνατότητα», καθώς η σχολική χρονιά για το 2026 -2027 ξεκίνησε χωρίς ρεύμα, καθηγητές και βασικά αγαθά, λόγω της συνεχούς διακοπής ρεύματος και των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η χώρα.
Πώς όμως, πήγαμε, από τα σχολεία της Επανάστασης, στα σχολεία της ενεργειακής κρίσης;
Η Eleana Margarita Ballester Sardiña, γεννηθείσα στην Κούβα το 1949, μιλά στο Reader καθώς έζησε από πρώτο χέρι την αλλαγή στο εκπαιδευτικό σύστημα που μέχρι και σήμερα θεωρείται υπόδειγμα.
Διαβάστε επίσης: «Την τελευταία πρώτη μέρα στο σχολείο, θυμάμαι, ένιωθα μια παράξενη ανακούφιση»
* Όταν της ζητήσαμε να συλλαβίσει το όνομά της μάλιστα, μας εξήγησε: Eleana Margarita Ballester Sardiña κρατάμε και της μαμάς εμείς το επίθετο. Το γράφουμε συνήθως το μικρό Eleana M. Οι περισσότεροι έχουμε δύο ονόματα και δύο επίθετα.
«Εγώ είμαι γεννημένη το 49, οπότε το 69, όταν έγινε ό,τι έγινε, εγώ πήγαινα σε ιδιωτικό σχολείο. Στο γυμνάσιο και το λύκειο είχαμε τις ρεφόρμες, τις αλλαγές. Πριν είχαμε τον καπιταλισμό, δεν υπήρχαν όλα αυτά. Μετά έγιναν όλα κρατικά με τον Κάστρο. Άλλαξε όλη η δομή της παιδείας και της υγείας.
Η διαφορά προ Φιντέλ και μετά Φίντέλ υπήρχε. Μετά ήταν ένα σύστημα πιο προχωρημένο, από εκείνο που είχαμε. Άλλαξαν τα πάντα. Η πρώτη χρονιά αλλαγής ήταν λίγο αλλόκοτη. Είχαμε και στολές. Και από το χρώμα της στολής καταλάβαινες σε ποια τάξη πάει το κάθε παιδί. Τα παρείχε και αυτά το κράτος. Και μολύβια, στυλό κλπ. Τα παιδιά πήγαιναν στρατό κατά τη διάρκεια του σχολείου, τρία χρόνια. Για να μην χάνουν τη χρονιά. Επίσης υπήρχαν ειδικά σχολεία, ανάλογα με την έφεση που έχουν οι μαθητές. Με το που είχε κλίση, πχ. στον αθλητισμό. Πήγαινες στο συγκεκριμένο σχολείο.
Αυτό που μας άρεσε σε όλους ήταν το escuela al campo. Ήταν δηλαδή στον αγρό. Πηγαίναμε για 45 ημέρες και βοηθάγαμε για να μαζέψουμε λαχανικά. Και το απόγευμα κάναμε μαθήματα γιατί έρχονταν και οι δάσκαλοί μας από το γυμνάσιο. Ήταν πολύ ωραία εμπειρία. Κάναμε ουσιαστικά ένα διάλειμμα από το σχολείο», μας περιέγραψε αρχικά.
«Αν δεν είχες σπουδάσει, ήταν μόνο επειδή δεν ήθελες»
Ανφορικά με το κίνημα κατά του αναλφαβιστιμού, η κυρία Eleana μας εξήγησε: «Ναι, είχαμε τις brigadas de analfabetismo. Όποιος ήθελε, γραφόταν και πήγαινε σε περιοχές που ο κόσμος δεν ήξερε γράμματα. Γινόταν σε χωριά, που δεν είχαν πρόσβαση στην εκπαίδευση, ήταν λίγα τα παιδιά. Κάνανε αυτό το σύστημα λοιπόν, είχα συμμετάσχει, για 45 ημέρες. Ωραία ήταν. Πέτυχε κουτσά στραβά. Μάθανε να γράφουνε, να ξέρουν τι διαβάζουν.
Μετά συνηθιζόταν να πηγαίνουμε και Πανεπιστήμιο. Και αυτό δωρεάν. Αν δεν είχες σπουδάσει ήταν μόνο επειδή δεν το έχεις με τα γράμματα ή δεν θέλεις.
Τότε, περάσαμε από πολλές δυσκολίες. Γιατί εμείς τα πέρναμε όλα από την Αμερική. Μας κάνανε και εμπάργκο. Σαν όνειρο μου φαίνεται, διαβάζαμε με τις λάμπες με το λαδάκι. Δεν είχαμε ρεύμα. Αλλά δόξα τω Θεώ, τα καταφέραμε.
Γενικά από την εποχή θυμάμαι αυτό, ότι έγιναν όλα ξαφνικά. Δεν μας είχαν προετοιμάσει ότι θα πάμε προς σοσιαλισμό. Δεν το είχε πει. Για αυτό και τότε είχε φύγει και πολύς κόσμος για το Μαϊάμι. Γιατί είμαστε πολύ κοντά. Ήταν χρόνια...ήμουν και παιδί. Δεν το είχαμε δει τότε τόσο τραγικά. Μετά καταλάβαμε ότι μας λείπουν πράγματα αλλά στην παιδεία και στην υγεία, ήμασταν πρώτοι με αυτό το σύστημα».
Η Κούβα δοκιμάζεται εν έτει 2026
Από το 1959 και μετά το όραμα για μια εκπαίδευση για όλους στην Κούβα υπάρχει ακόμα. Στις αναφορές της Unesco, τα πρώτα έτη της δεκαετίας του 2000 όντως η Κούβα αποτελούσε πρότυπο. Το 2006 συγκεκριμένα η έκθεση του οργανισμού, στην ανάγνωση της Γ΄ Δημοτικού, μόλις 7% των μαθητών στην Κούβα δεν έφτανε το επίπεδο επίδοσης II, έναντι 49% στον Παναμά και 78% στη Δομινικανή Δημοκρατία.
Η UNESCO αναφέρει επίσης ότι η Κούβα είχε ποσοστό ολοκλήρωσης της κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης πάνω από 90%, το υψηλότερο μεταξύ των χωρών της περιοχής που εξετάζονταν στην αντίστοιχη έκθεση.
Παρόλα αυτά τα τελευταία δύο χρόνια η Κούβα, δοκιμάζεται ξανά. Μπορεί τα κυοδούνια να ήχησαν ξανά για το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027 την 1η Σεπτεμβρίου 2026 - γεγονός αισόδοξο και ελπιδοφόρο - αλλά το σύστημα έχει «παραλύσει». Περισσότεροι από 1,4 εκατομμύρια μαθητές επέστρεψαν στις τάξεις τους εν μέσω σοβαρών, εκτεταμένων ελλείψεων σε ηλεκτρικό ρεύμα, καύσιμα, νερό αλλά και εκπαιδευτικούς.
Η εκτεταμένη έλλειψη καθηγητών ώθησε την κυβέρνηση να στείλει περισσότερους από 3.000 εκπαιδευτικούς από τις ανατολικές επαρχίες της Κούβας σε σχολεία στην Αβάνα, καθώς η κάλυψη των εκπαιδευτικών μειώθηκε στο 73% σε όλο το νησί. Οι κενές θέσεις αποδίδονται στους χαμηλούς μισθούς και τη μετανάστευση, όπως σημειώνει και το Associated Press.
Η υπουργός Παιδείας Naima Trujillo Barreto κάλεσε τους Κουβανούς να βοηθήσουν στην κάλυψη των κενών, απευθυνόμενη σε φοιτητές πανεπιστημίων, επαγγελματίες, ακόμη και συνταξιούχους.
«Όλοι είναι προσκεκλημένοι, όποιος έχει κάτι να προσφέρει», είπε σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου. «Μπορεί να είστε στο σπίτι, ίσως συνταξιούχοι, και να ανυπομονείτε να συναντήσετε μια ομάδα παιδιών που χρειάζονται μαθήματα στο ίδιο θέμα που γνωρίζετε καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον».
«Αυτή η ακαδημαϊκή χρονιά ήταν η πιο καταστροφική», δήλωσε η Λεανέτε Μπαρόζο, μητέρα δύο κορών. Καθώς τα σχολεία άνοιγαν ξανά, ο Πρόεδρος Μιγκέλ Ντίαζ-Κανέλ επαίνεσε το επίτευγμα, γράφοντας στο X ότι ήταν κάτι «που η αυτοκρατορία προσπάθησε να αποτρέψει με το σχέδιο στραγγαλισμού της».
Ο Υπουργός Εξωτερικών της Κούβας Μπρούνο Ροντρίγκεζ έκανε αντίστοιχη δήλωση: «Κανένας ενεργειακός αποκλεισμός, απειλές, εντατικό εμπάργκο ή δευτερογενείς κυρώσεις δεν θα μας εμποδίσουν να συνεχίσουμε να διατηρούμε και να αναπτύσσουμε τα επιτεύγματα της Επανάστασης, που επιτεύχθηκαν υπό την ηγεσία του Αρχιστράτηγου Φιντέλ Κάστρο Ρουζ», έγραψε στο X.
Η κυβέρνηση, και πέρυσι είχε αναγκαστεί να τερματίσει την προηγούμενη σχολική χρονιά στις αρχές Ιουνίου λόγω σοβαρών διακοπών ρεύματος. Η απόφαση για επαναλειτουργία φέτος σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα παρουσιάστηκε από τους αξιωματούχους ως μια σημαντική αντίσταση στις συνεχιζόμενες αντιξοότητες.
Για αυτό, το ότι τα σχολεία άνοιξαν φέτος στην Κούβα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί «είδηση». Γιατί δεν ήταν καθόλου αυτονόητο.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
