Είναι πρωί. Μόλις ανοίγεις τα μάτια σου, το χέρι σου πιάνει απευθείας το κινητό. Ειδοποιήσεις, μηνύματα σε πλήθος εφαρμογών, mail, ομαδικά τσατ εμφανίζονται σαν μια τεράστια λίστα στη μικρή οθόνη. Τα ανοίγεις ένα-ένα, κάνεις scroll και λίγο να δεις τις ειδήσεις της ημέρας και μερικά story στο Instagram και κάπως έτσι έχεις χάσει σίγουρα ένα 15λεπτο στο κινητό.
Σίγουρα όχι ο καλύτερος τρόπος να ξεκινήσει η μέρα, αφού αυτός ο συνεχόμενος, εξαντλητικός κατακλυσμός από μηνύματα προξενεί ένα έντονο στρες. Αν τύχει και δεν κοιτάξεις το κινητό σου για μία ώρα, τότε χρειάζεσαι πολύ χρόνο για να διαβάσεις όλα όσα έχουν ειπωθεί στα διάφορα τσατ, που ας μη γελιόμαστε, τις περισσότερες φορές είναι εντελώς ανούσια.
Χάνοντας τη ζωή μας μέσα στην οθόνη
Σκεφτόμουν πως όλο αυτό έχει να κάνει με μια ανάγκη διεξόδου από την καθημερινότητα, αφού τις καθημερινές τα πρωινά ο κόσμος θεωρητικά είναι στη δουλειά. Αν υπάρχει αυτή η ανάγκη τσαταρίσματος τις 6 από τις 8 ώρες γραφείου, σίγουρα όλοι πρέπει να αναθεωρήσουμε τις επιλογές ζωής που έχουμε κάνει. Αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση.
Το σημαντικό είναι ότι αυτή η ψηφιακή εξάρτηση -γιατί για εξάρτηση μιλάμε- έχει αρχίσει να καταλαμβάνει τις ζωές μας. Προσωπικά πολλές φορές νιώθω ότι ζω τη ζωή μου μέσα από αυτή τη μικρή οθόνη, όσο στενάχωρο και αν ακούγεται. Χωρίς να χρειαστεί να βγεις από την ασφάλεια του σπιτιού σου, έχεις όλο τον κόσμο μπροστά στα μάτια σου, μιλάς με τους φίλους σου, βλέπεις προορισμούς που θέλεις να πας -και αν τελικά τα καταφέρεις, όλη η μαγεία της έκπληξης έχει ισοπεδωθεί- μαθαίνεις σε μερικά λεπτά τι γίνεται σε κάθε γωνιά αυτού του πλανήτη.
Είμαστε η γενιά με τους σκυρτωμένους αυχένες και το βλέμμα καρφωμένο στις οθόνες. Απαγκιστρωμένοι από αυτό που συμβαίνει γύρω μας, αποχαυνωμένοι. Χάνουμε κομμάτια της ζωής και της καθημερινότητας, χάνουμε ώρες που θα μπορούσαμε να αξιοποιήσουμε διαφορετικά βλέποντας reels και συνομιλώντας διαδικτυακά.
Αυτό που περισσότερο με φοβίζει στην όλη κατάσταση, είναι η διάσπαση προσοχής που πια έχω αποκτήσει εξαιτίας αυτής της εξάρτησης. Κάθε φορά που θα δω έναν αγώνα, μια ταινία ή θα επιχειρήσω να διαβάσω το βιβλίο που στέκει σκονισμένο στη ραφιέρα, δεν καταφέρνω να μην πιάσω το κινητό κάθε 5 λεπτά για να δω αν υπάρχει κάποια ειδοποίηση. Όταν τελικά σηκώσω το βλέμμα, έχω χάσει τη μισή ταινία και φυσικά δεν έχω καμία διάθεση να συνεχίσω το διάβασμα. Χαμένος χρόνος που δεν έμαθα τίποτα ουσιαστικό και δεν ψυχαγωγήθηκα πραγματικά. Απλά ανούσιο scroll.
Είμαστε στην εποχή που έχουμε ξεχάσει να αλληλεπιδρούμε πραγματικά, να μιλάμε δια ζώσης με τους ανθρώπους. Όλες οι αλληλεπιδράσεις μας είναι τα like και τα reactions και τα chat. Νομίζουμε πως συνδεόμαστε, αλλά διανύουμε την πιο απομονωμένη στιγμή της ζωής μας. Αυτή η ευκολία επικοινωνίας είναι ανασταλτικός παράγοντας για να βγεις έξω να συναντήσεις τους ανθρώπους σου, να έχεις πραγματική επαφή. Κάπως έτσι αλλοιώνονται οι ανθρώπινες σχέσεις.
Βλέπω ζευγάρια να κάθονται αντικριστά και ο καθένας να είναι κολλημένος στο κινητό, χωρίς να ανταλλάσσουν την παραμικρή κουβέντα και αυτή η εικόνα μου δημιουργεί θλίψη. Έχει χαθεί όλη η ανάγκη επικοινωνίας, όλη η μαγεία μεταξύ των ανθρώπων και έχουν διαβρωθεί τόσο πολύ οι ανθρώπινες σχέσεις από αυτή την ψηφιακή εξάρτηση. Καλώς ήρθατε στην εποχή της ψηφιακής ντόπας.
Προ και μετά ίντερνετ
Είδα τις προάλλες μια είδηση που έλεγε ότι όσοι γεννήθηκαν μεταξύ 1990-1999 έζησαν στην τέλεια εποχή προ και μετά ίντερνετ. Συνδυάζουν δηλαδή δύο διαφορετικούς κόσμους -τη ζωή πριν τα smartphones και τη ζωή που είναι πλήρως βυθισμένη στην ψηφιακή κουλτούρα. Θυμούνται τις δια ζώσης παρέες, το πιο αργό ίντερνετ, το να μεγαλώνουν χωρίς notifications. Ταυτόχρονα όμως ενηλικιώθηκαν με την άνοδο των social media, των κινητών και της ραγδαίας τεχνολογικής μετάβασης.
Προφανώς ανήκω σε αυτή τη γενιά και σίγουρα περισσότερο αναπολώ την εποχή προ-social media. Ανήκω στη γενιά που βγαίναμε κάθε απόγευμα με τα παιδιά της γειτονιάς και παίζαμε στις αλάνες μέχρι να βραδιάσει. Που τρέχαμε και γελάγαμε όλη μέρα. Που αυτό το άτυπο ραντεβού ήταν κινητήριος δύναμη να τελειώσουμε νωρίς με τα μαθήματά μας για να δούμε τους φίλους μας. Και μπορεί λέγοντάς το να προδίδω την ηλικία μου, αλλά με τίποτα δε θα άλλαζα την εποχή αυτή. Γιατί έχω το προνόμιο να λέω ότι έζησα γαμάτα παιδικά χρόνια.
Το scroll ως νέος τζόγος
Όλο αυτό κάπως θυμίζει τον εθισμό με το τζόγο. Όταν τραβάς τον μοχλό σε ένα φρουτάκι, δεν ξέρεις αν θα κερδίσεις, και αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα προκαλεί μια έκρηξη ντοπαμίνης στον εγκέφαλο. Το ίδιο συμβαίνει και με το refresh στο Instagram ή το ατέρμονο scrolling στο TikTok. Κάθε swipe είναι μια τυχαία ζαριά που όμως πάντα στοχεύει στις δικές σου προτιμήσεις, στα δικά σου ενδιαφέροντα.
Για όλες τις μεγάλες εταιρείες η προσοχή που δίνουμε είναι το προϊόν. Όσο περισσότερο μένουμε στην εφαρμογή, τόσο περισσότερες διαφημίσεις καταναλώνουμε και τόσο περισσότερα δεδομένα παραχωρούμε. Οι αλγόριθμοι δεν μας δείχνουν απλώς τι μας αρέσει, αλλά μαθαίνουν πώς να μας κρατούν εγκλωβισμένους, εκμεταλλευόμενοι την ανάγκη μας για κοινωνική αποδοχή και επιβίωση.
Πάνω από 6,5 ώρες τη μέρα στο διαδίκτυο
Σύμφωνα με τα στοιχεία του DataReportal (2024), ο μέσος άνθρωπος αφιερώνει πλέον πάνω από 6,5 ώρες ημερησίως στο διαδίκτυο. Από αυτές, οι 2 ώρες και 23 λεπτά αφιερώνονται αποκλειστικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό σημαίνει ότι το 35% του ψηφιακού μας χρόνου πηγαίνει στο scrolling.
Το TikTok κατέχει τα πρωτεία στον «χρόνο ανά χρήστη». Ο μέσος χρήστης παγκοσμίως ξοδεύει περίπου 34 ώρες τον μήνα μόνο σε αυτή την εφαρμογή, δηλαδή περισσότερο από μια πλήρη ημέρα τον μήνα βλέποντας βίντεο 15 δευτερολέπτων.
Ο κύριος λόγος που οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το internet -σε ποσοστό 61%- είναι για να βρουν πληροφορίες. Ωστόσο, η δεύτερη μεγαλύτερη αιτία -56,6%- είναι για να μείνουν σε επαφή με φίλους και συγγενείς, κάτι που εξηγεί γιατί νιώθουμε τύψεις αν δεν δούμε τα ομαδικά τσατ, αφού ο αλγόριθμος εκμεταλλεύεται την ανάγκη μας για κοινωνική σύνδεση. Το παράδοξο είναι ότι, ενώ το 61% δηλώνει ότι μπαίνει στο internet για να ενημερωθεί, καταλήγουμε να εγκλωβιζόμαστε σε μια ατέρμονη λούπα κοινωνικής σύγκρισης.
Προσωπικά αισθάνομαι ψηφιακά εξουθενωμένη. Μονίμως ψάχνω τρόπους αποσυμπίεσης, αλλά σχεδόν ποτέ δεν τα καταφέρνω. Απλά ξέρω πως κάθε φορά που μπορεί να μην πιάνει σήμα από τη μία θα με πιάσει πανικός, από την άλλη όμως, μπορεί και να το απολαμβάνω.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
