Το αθηναϊκό gentrification (εξευγενισμός) είναι κάτι που οι περισσότεροι γνωρίζουμε σαν φαινόμενο, απασχολεί έντονα τον δημόσιο διάλογο, έχουμε διαβάσει γι' αυτό και το συναντάμε στην καθημερινότητά μας. Όσοι κατοικούν στο κέντρο της πόλης, το βλέπουν στις πολυκατοικίες που γεμίζουν με κουδούνια των airbnb, στα ενοίκια που αυξάνονται, στις αστικές αναπλάσεις, στην ανάπτυξη της τουριστικής δραστηριότητας, στον μετασχηματισμό της φυσικής δομής της γειτονιάς.
Βρισκόμαστε επομένως χρονικά, σε ένα σημείο, που αναγνωρίζουμε στην πράξη το φαινόμενο και τις βασικές εκφάνσεις του. Έχει αναλογιστεί κανείς πώς το φαινόμενο ξεδιπλώνεται από εδώ και στο εξής; Τι είναι αυτό που κάνει εξευγενίσιμη μια περιοχή; Για να κατανοήσουμε πώς κινείται ο μηχανισμός πίσω από το φαινόμενο του gentrification, απευθυνθήκαμε στην κ. Γεωργία Αλεξανδρή, ερευνήτρια στο Karlsruhe Institute of Education, με αντικείμενο μελέτης τόσο το κομμάτι της χρηματικοποίησης της κατοικίας όσο και των στεγαστικών και ενεργειακών ανισοτήτων και πολιτικών, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Η Πλάκα, το Γκάζι και το αθηναϊκό gentrification στα 90s.
Πριν συζητήσουμε γι' αυτά όμως, μια ιστορική αναδρομή του gentrification και του πώς αυτό εκδηλώθηκε στην Αθήνα. «Το αθηναϊκό gentrification, είναι μεγάλο λάθος να το συνδέουμε με την άνοδο του τουρισμού τα τελευταία χρόνια. Το φαινόμενο επηρεάζει τους ανθρώπους που κατοικούν στο κέντρο της πόλης εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Τελευταία έχει γίνει πιο αισθητό και μιλάμε γι' αυτό, γιατί έχει αγγίξει και τη μεσαία τάξη», σχολιάζει η κ. Γεωργία Αλεξανδρή.
«Ας θυμηθούμε πώς ήταν η Πλάκα μέχρι τη δεκαετία του 80', όταν στην περιοχή συναντούσαμε ακόμη ασθενέστερα οικονομικά νοικοκυριά. Η συνοικία της Πλάκας ήταν η πρώτη γειτονιά από την οποία ξεκίνησε το gentrification στις αρχές των 90s. Όταν και ξεκίνησε η εισροή τουριστικού κεφαλαίου και άνθισε η βιομηχανία της διασκέδασης.
Με τη σειρά του το Γκάζι, ιστορικά - και συγκεκριμένα η νότια περιοχή του Γκαζοχωρίου - αποτέλεσε περιοχή που κατοικούσε πληθυσμός των Ρομά ήδη από τη δεκαετία '70 - '80. Στη δεκαετία των 90s και 00s, οι έως τότε εγκατεστημένες οικογένειες εκτοπίζονται από τα χαμηλά σπίτια τους στη θέση τους εμφανίζονται μπαρ και νεοταβέρνες».
Τι χαρακτηριστικά έχει μια γειτονιά για να θεωρηθεί εξεγευνίσιμη;
Πώς οι περιοχές γίνονται όμως στόχοι του gentrification; Η συζήτηση επικεντρώνεται στο real estate και την κτηματαγορά. «Το real estate εντοπίζει ποια είναι η επόμενη περιοχή που μπορεί να προσδώσει το μεγαλύτερο κέρδος με την ελάχιστη δυνατή επένδυση. Πώς μπορεί δηλαδή να βγάλει κέρδος. Θέλει να αγοράσει κάτι φθηνά για να το πουλήσει μετά ακριβά. Αυτή είναι και η θεωρία του rent gap. Έτσι ξεκινάει ένας κύκλος όπου ξεκινάνε 1-2 επενδυτές, στη συνέχεια προσελκύονται και περισσότεροι οπότε αρχίζουν να ανεβαίνουν οι τιμές λόγω της αύξησης της ζήτησης», εξηγεί η κ. Γεωργία Αλεξανδρή.
«Το gentrification επηρεάζει τους ανθρώπους που κατοικούν στο κέντρο της πόλης εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Τελευταία έχει γίνει πιο αισθητό και μιλάμε γι' αυτό, γιατί έχει αγγίξει και τη μεσαία τάξη»
«Φυσικά το πώς επιλέγεται η εκάστοτε περιοχή δεν είναι τυχαίο. Υπάρχουν κάποια δείγματα και υπάρχουν περιοχές με ιδιαίτερα πολιτιστικά στοιχεία. Το Γκάζι, το Μεταξουργείο και η Πλάκα έχουν τελείως άλλον τρόπο δόμησης από την υπόλοιπη Αθήνα που επικρατεί η πολυκατοικία. Οπότε αυτό και μόνο κάνει μια περιοχή ιδιαίτερη και είναι ένας σημαντικός παράγοντας. Άλλος παράγοντας είναι τα τοπόσημα. Η Ακρόπολη, μνημεία μέχρι και σταθμοί μετρό. Πράσινες επενδύσεις και αναπλάσεις σε μια περιοχή».
Διαβάστε ακόμη: «Όποιος έφυγε, δεν ξαναγύρισε»: Αναζητώντας το gentrification στα Εξάρχεια
«Στο real estate δεν του αρέσει το ρίσκο. Κανείς δεν θα επενδύσει από το πουθενά κάπου με υψηλό ρίσκο. Δύσκολα θα επενδύσει κάποιος ας πούμε στο Κερατσίνι. Το Περιστέρι για παράδειγμα, θα το ακούσουμε, μιας και έχει ωραία χαρακτηριστικά. Έχει μετρό, είναι κοντά το Πάρκο Τρίτση. Επίσης μην ξεχνάμε ότι όταν ολόκληρο το κέντρο της Αθήνας έχει γίνει οικονομικά δυσπρόσιτο, επομένως οι κάτοικοι κατευθύνονται στις επόμενες περιοχές. Όπως στο Περιστέρι ή το Γαλάτσι», αναφέρει η κ. Αλεξανδρή.
Η κ. Αλεξανδρή θα επιστήσει όμως την προσοχή και στις κρατικές παρεμβάσεις που συντέλεσαν στην αλλαγή ταυτότητας των συνοικιών. «Οι γειτονιές δίπλα από την Ακρόπολη που ήταν οι πρώτες που βίωσαν το gentrification, δεν ήταν τυχαίο ότι συνδέονται και με τα σχέδια ανάπλασης της δεκαετίας του 1980 του Δήμου Αθηναίων. Κατά κάποιο τρόπο επομένως το κράτος υπέδειξε με τις πολιτικές αυτές που θα γίνουν οι αναπλάσεις. Βεβαίως, με την κρίση, όταν δόθηκαν και κάποια φορολογικά κίνητρα για ανακαίνιση νεοκλασικών και αναβαθμίσεις κτιρίων με αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον στην περιοχή της Ομόνοιας και του Μεταξουργείου, αλλά και μετά το 2015, όταν ο τουρισμός ήταν η κύρια πηγή εσόδων, το Κράτος αρχίζει να έχει πιο ενεργό ρόλο και έτσι να βλέπουμε πιο έντονη την παρουσία του ξένου real estate».
«Το gentrification προσαρμόζεται. Με το που άλλαξε η οικονομική βάση της Ελλάδας και άρχισε να στηρίζεται κατά κύριο λόγο στον τουρισμό, το gentrification σχετίστηκε με τις νέες επενδύσεις και τις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις. Θα δούμε τι εμβέλεια έχουν οι νομοθεσίες που έχουν θεσπιστεί για επιβράδυνση της επέλασης των Airbnb και πώς θα μας επηρεάσουν στο μέλλον».
Αντί επιλόγου, συζητάμε για το πώς αυτό το σύγχρονο μοντέλο του gentrification δεν μπορεί να είναι βιώσιμο, με τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται σήμερα στην Αθήνα. «Από τη μία στηριζόμαστε στον τουρισμό αλλά από την άλλη δεν υπάρχουν επενδύσεις στις κοινωνικές υποδομές για να ενισχυθεί η ποιότητα ζωής και αλλά και η οικονομική δραστηριότητα. Υπάρχει έστω μια υποτυπώδης σκίαση στην Πλάκα;» καταλήγει η κ. Αλεξανδρή. «Δεν γίνονται επενδύσεις στις υποδομές. Και αν το κράτος δεν επενδύσει σε υποδομές, μέχρι και η ίδια αγορά real estate θα πέσει έξω».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
