«Όποιος έφυγε, δεν ξαναγύρισε»: Αναζητώντας το gentrification στα Εξάρχεια

Κάποιες περιοχές των μεγάλων πόλεων, έχουν μια συγκεκριμένη βαρύτητα. Όταν περνάς τα άτυπα σύνορά τους είναι σαν κάτι να αλλάζει γύρω σου. Ή και μέσα σου. Από περαστικός, μετατρέπεσαι σε εσωτερικός τουρίστας και λαίμαργα κοιτάς γύρω για να δεις λεπτομέρειες, ανθρώπους, ιστορίες. 

Τα Εξάρχεια σημαίνουν πολλά για πολλούς. Για τους κατοίκους της περιοχής, είναι το κάστρο τους, ο τόπος τους, η δική τους περιοχή. Για εκείνους που ασχολούνται με την βραχυχρόνια μίσθωση και όχι μόνο, είναι μια ευκαιρία. Μπορούν να συνυπάρχουν δύο κόσμοι σε έναν γεωγραφικό χώρο; Συνυπάρχουν ή βρίσκονται σε άτυπο πόλεμο μέχρις εσχάτων;

Καθώς ανεβοκατέβαινα μέσα από κακοτράχαλους δρόμους με τον Λυκαβηττό να δεσπόζει απέναντί μου, προσπαθούσα να βρω εικόνες που θα μου μείνουν. Παλιά κτίρια τριγύρω, σχεδόν ετοιμόρροπα, που αν δεν τα καλύπτουν σιδεριές μπορείς να χαζέψεις τη σπάνια ομορφιά τους.

Πάνω από τα παντζούρια με το σάπιο ξύλο, όσοι τα έφτιαξαν τοποθέτησαν περίτεχνα σχέδια, καλλιτεχνικές δημιουργίες που στολίζουν τον δρόμο. Αυτή βέβαια είναι η εξαίρεση. Ο κανόνας είναι οι σιδεριές που προαναφέραμε. 

Ανάπλαση όπως «επέλαση» στα Εξάρχεια

Θα ήταν υπερβολικό να πω ότι τα Εξάρχεια βιώνουν μια επέλαση; Δεν είμαι βέβαιος, αλλά θα το πω. Ανάμεσα σε κτίρια που σιγοσβήνουν, ξεπροβάλλουν νέα, φανταχτερά και φωτεινά μαγαζιά. Στέκια που θα ζήλευαν άλλες περιοχές της Αθήνας. Πλέον, μπορείς να βρεις μέσα στον ίδιο δρόμο, ασιατικά mini market με σωρούς από παράξενα φρούτα και μπαχαρικά, βιολογικά αυγά, λαχταριστά σάντουιτς, ιδιαίτερα φυτά και γλάστρες για εσωτερικούς χώρους. Ποιοι φασαίοι και ποιες μπαχαλοσατανίστριες; Εδώ επελαύνει ο νεοχιπστερισμός!

Ακούμε συχνά τα τελευταία χρόνια τον όρο gentrification, τη λεγόμενη αστική ανάπλαση. Συνδέεται κυρίως με την μετακίνηση πλουσιότερων κοινωνικών στρωμάτων σε μια όχι τόσο πλούσια περιοχή. Και πάλι, δεν ξέρω κατά πόσο συμβαίνει αυτό στα Εξάρχεια. Μπορεί εδώ η ανάπλαση να έχει διαφορετικό στόχο ή διαφορετική στρατηγική. Οι αντιδράσεις γύρω από την επέκταση του μετρό, η κάκιστη διαχείριση από τους κρατούντες και η παρουσία δυνάμεων καταστολής συνδέεται με την ανάπλαση στα Εξάρχεια. 

Εκτός όμως αυτού, η δημιουργία νέων επιχειρήσεων με φρέσκο αέρα, διαφορετική αισθητική και alternative τύπους προσθέτει κάτι εναλλακτικό στο πολυποίκιλο ψηφιδωτό της περιοχής της γειτονιάς. 

Απέναντι σε αυτή την κουλ αισθητική υπάρχει το παλιό που στο πέρασμα των χρόνων γίνεται διαχρονικό. Περνώντας απ'έξω και καθώς προσπαθούσα να βρω στοιχεία για το συγκεκριμένο άρθρο, βρέθηκα στη «Μουριά». Γωνιακό, παλιακό, ήσυχο δίπλα στις σπαστικές κόρνες της κίνησης. Δίστασα να μπω γιατί θα ήμουν σα τη μύγα μες το γάλα. Οι μόνες παρέες που υπήρχαν ήταν άνω των 75. Ήθελα όμως να βρεθώ ανάμεσά τους. Ναι, είναι παράξενος αυτός ο δισταγμός.

Ο ιδιοκτήτης με πλησίασε με χαμόγελο και του ζήτησα έναν ελληνικό καφέ. Άκουσα τον γνώριμο ήχο από το γκαζάκι και το σχεδόν μεθοδικό ανακάτεμα στο μπρίκι. Έπαιζε από το ηχείο ένα γνώριμο τραγούδι της δεκαετίας του ‘60 ενώ οι λιγοστοί θαμώνες συνέχιζαν την κουβέντα τους.

«Μα καλά, μπορεί να δουλέψει άνθρωπος 13 ώρες; Πού ακούστηκε αυτό το πράμα;». Ο διπλανός του προσπαθεί να νουθετήσει τον φίλο του για την χρήση του κινητό. «Άλλο οι μονάδες, άλλο τα ευρώ. Δεν γίνεται να τελείωσαν έτσι». «Μα χθες έβαλα κάρτα και πήρα τηλέφωνο μόνο εσένα» του απαντάει. Μου είχε λείψει αυτή η συζήτηση για μονάδες κινητού. Είχα πολλά χρόνια να την ακούσω.

«45 χρόνια είμαι εδώ»

Ο χώρος είναι αρκετά ξεχωριστός. Στους σνομπ θα θύμιζε αποθήκη. Γύρω από τα τραπέζια σκονισμένα διακοσμητικά που μοιάζουν με κειμήλια. Ζωγραφιές και πίνακες στους τοίχους. Δίπλα από ένα πορτραίτο του Παπαδιαμάντη, μια παρέα μποέμηδων συζητάει για τον Μάη του ‘68 στο Παρίσι. 

Αφού πλήρωσα, μίλησα για λίγο με τον ιδιοκτήτη. «45 χρόνια είμαι εδώ, ο κόσμος που έρχεται έχει βελτιωθεί προς το καλύτερο». Το μαγαζί έχει όντως αποκτήσει νέους πελάτες τα τελευταία χρόνια. Του είπα για τα ενοίκια στην περιοχή, και απλώς, μου χαμογέλασε. Εδώ οι ρυθμοί είναι διαφορετικοί και επιμένουν. Διαχρονικότητα εναντίον gentrification, σημειώσατε Χ!

Σε ένα άτυπο τείχος του Βερολίνου έχει μετατραπεί η Χαριλάου Τρικούπη. Από την μια, γκλαμουράτοι τύποι με καμπαρντίνες και γυαλιά ηλίου περιμένουν τον καφέ τους ενώ από την άλλη, ένας κύριος με σορτσάκι έχει βγάλει βόλτα τον σκύλο του και σταματάει για να πάρει μια ανάσα. Bauhaus αρχιτεκτονική, και ένα παλαιοβιβλιοπωλείο λίγο παρακάτω. 

Η πικάντικη μυρωδιά του καπνού από την πίπα του ιδιοκτήτη καλύπτει τα πάντα. «Η κατάσταση έχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία χρόνια. Όλοι οι φίλοι μου έφυγαν. Κι όσοι έφυγαν επειδή το σπίτι τους πέρασε στη βραχυχρόνια μίσθωση, δεν γύρισαν πίσω». Η κίνηση έξω συνεχίζει ακάθεκτη. «Σπίτια που έδινες 400 ευρώ ενοίκιο και έμενε μια οικογένεια, τώρα έχουν φτάσει τα 800 χωρίς να έχουν και τίποτα το ιδιαίτερο να προσφέρουν. Με το ζόρι ένα υπόγειο πάρκινγκ». 

Όσοι μένουν στα Εξάρχεια ξέρουν την κατάσταση. Μπορείς να δεις στο βλέμμα τους την αίσθηση της σιωπηλής απώλειας. Νέοι ρυθμοί ζωής κάνουν την εμφάνισή τους, μια φανταχτερή αισθητική που προσπαθεί να γίνει εναλλακτική. Ο ακήρυχτος «πόλεμος» ανάμεσα στην ανάπλαση και την διαχρονικότητα.

Ποιος θα τον κερδίσει;

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.