Οι εικόνες του Χίτλερ, τα τηλεγραφήματα που οι δυο τους αντάλλασσαν και τα βίντεο των ναζιστικών συγκεντρώσεων, εναλλάσσονται γρήγορα. Σε λίγο στην οθόνη, περνάνε οι οικογενειακές φωτογραφίες: ο πατέρας, η μητέρα, η Λένι και τελικά η Λένι Ρίφενσταλ, στο στούντιο μιας τηλεοπτικής εκπομπής, να υποστηρίζει το έργο της. Παρέμεινε ως το τέλος του πολέμου μια πεπεισμένη εθνικοσοσιαλίστρια. Πέθανε το 2003 σε βαθιά γεράματα.
Το ντοκιμαντέρ του Άντρες Βέγιελ με τίτλο «Ρίφενσταλ: Στην Καρδιά του Τρίτου Ράιχ» προβάλλεται αυτή τη στιγμή στους κινηματογράφους της Αθήνας, εμβαθύνει στο προσωπικό αρχείο της Λένι Ρίφενσταλ (1902-2003) και ρίχνει φως σε στην πολυτάραχη ζωή της αμφιλεγόμενης κινηματογραφίστριας και φωτογράφου, η οποία απασχόλησε, όχι τόσο με την κινηματογραφική προσωπικότητά της, όσο λόγω της στενής σχέσης με το ναζιστικό καθεστώς.
Αν και αρκετοί γνωρίζουν για τη ζωή της, το πολύ ενδιαφέρον στο συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ - για το οποίο οι συντελεστές του εργάστηκαν για 6 χρόνια - είναι η προσέγγισή του. Διερευνά πώς το ταλέντο της στη σκηνοθεσία και τη δημιουργία εικόνας επεκτάθηκε όχι μόνο σε μια κινηματογραφική εξύμνηση του ναζισμού, αλλά και σε μια, πειστική για πολλούς, προσωπική εκστρατεία αποναζιστικοποίησης.
Η Λένι που έγινε Ρίφενσταλ
Γεννημένη σε εύπορη οικογένεια, εκδήλωσε από μικρή την επιθυμία της να ασχοληθεί με την τέχνη και συγκεκριμένα με τον χορό, κάτι που έφερε οργισμένες αντιδράσεις ιδίως από τον πατέρα της. Η Λένι γράφτηκε κρυφά σε μια σχολή χορού και κάπως έτσι άρχισε να εμφανίζεται σε παραστάσεις και να γοητεύεται όλο και περισσότερο από αυτόν τον κόσμο. Μια ταινία του Άρνολντ Φανκ την αφύπνισε σε τέτοιο βαθμό, ώστε ταξίδεψε ως τις Άλπεις για να τον συναντήσει. Αν και δεν τον βρήκε τότε, η ζωή τα έφερε έτσι, ώστε ο Φανκ να την επιλέξει αργότερα ως πρωταγωνίστρια σε τρεις ταινίες του.
Μέσα από τις συμμετοχές στις ταινίες του, έγινε γνωστή στο γερμανικό κοινό και στους σκηνοθέτες της εποχής. Το άλμα στην καριέρα της γίνεται με την ταινία του 1932, «Το γαλάζιο φως», το σκηνοθετικό της ντεμπούτο. Τον Μάιο του ίδιου χρόνου, η Λένι συναντά για πρώτη φορά τον Χίτλερ. Εκείνος έχοντας δει την ταινία της, που όπως γράφτηκε ήταν ένας ύμνος στην «τέλεια», άρια σωματική διάπλαση, γοητεύτηκε από τη δουλειά της έτσι όταν τη συνάντησε, την έπεισε να υπηρετήσει με την τέχνη της τη ναζιστική προπαγάνδα.
Η Λένι Ρίφενσταλ έγινε η γυναίκα που ενίσχυσε οπτικά τη ναζιστική αισθητική. Μέσω των ταινιών προπαγάνδας που έκανε ύστερα από αναθέσεις από το τον Χίτλερ, απέφευγε να χαρακτηρίσει τους ναζί ως απάνθρωπους, όπως έκαναν στη συνέχεια οι ταινίες που αναφέρονται στην εποχή εκείνη. Η προσέγγιση της Λένι στοχεύει στο μήνυμα πως τα τέρατα δεν είναι πάντα τέρατα. Μπορούν να είναι νεαρά κορίτσια με καρέ της εποχής, παιδιά ή 60χρονες γυναίκες.
«Ποιο είναι το αντίθετο της πολιτικής;» ρωτάει μια Γερμανίδα δημοσιογράφος τη Λένι το 1980 και εκείνη της απαντά επιπόλαια, «Η Τέχνη».
Από ναζί σε απολιτίκ εστέτ
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ρίφενσταλ έπρεπε να αντιμετωπίσει τα εγχώρια δικαστήρια λόγω της φύσης της εργασίας της και της οπτικής καταγραφής των τεκμηρίων του πολέμου. Έτσι διατάχθηκε η σύλληψή της. Στις ανακρίσεις στις οποίες υποβλήθηκε, δήλωνε απολιτίκ και παρεξηγημένη και έτσι δεν καταδικάστηκε ποτέ, επειδή δεν είχε ενταχθεί ποτέ στο ναζιστικό κόμμα.
Η κύρια γραμμή υπεράσπισης της Ρίφενσταλ ήταν η εξής: «Είμαι καλλιτέχνης. Ζούσα για την τέχνη μου». Το ότι λάτρευε τον Χίτλερ βέβαια, ήταν γνωστό.
Τηλεγραφήματα τα οποία αντάλλασσε με τον Χίτλερ, έχουν έρθει στη δημοσιότητα. Σ' ένα από αυτά του γράφει: «Με απερίγραπτη χαρά, βαθιά συγκίνηση και γεμάτη βαθιά ευγνωμοσύνη μοιραζόμαστε μαζί σας, Φύρερ μου, τη μεγαλύτερη νίκη σας και της Γερμανίας, την πορεία των γερμανικών στρατευμάτων στο Παρίσι...» Αν και ήταν σαφές σε όποιον έβλεπε τα στοιχεία αυτά, ότι ήταν η μεγαλύτερη προπαγανδίστρια των Ναζί, κατάφερε να πείσει τους δικαστές ότι ο Χίτλερ την ανάγκασε να γυρίσει αυτές τις ταινίες. Το συμπέρασμα ήταν ότι οι πράξεις της «δεν παραβίαζαν τον νόμο».
Η Ρίφεσταλ προσπάθησε να ξαναχτίσει την καριέρα της, αλλά απέτυχε. Ήταν υπερβολικά συνδεδεμένη με την εικόνα του Χίτλερ. Ειδικότερα, η ταινία προπαγάνδας «Ο Θρίαμβος της Θέλησης», που γύρισε για το συνέδριο του ναζιστικού κόμματος στη Νυρεμβέργη (μια ταινία που τότε απαγορεύτηκε στις ΗΠΑ και σήμερα έχει κατέβει από το YouTube λόγω της ρητορικής μίσους), δεν θα έφευγε ποτέ δίπλα από το όνομά της.
Η ίδια άλλωστε δεν φάνηκε μετανιωμένη για τη στάση της. Η Λένι Ρίφενσταλ επέμενε ότι οι ταινίες της αφορούσαν μόνο την τέχνη. Κατά τη διάρκεια των μεταπολεμικών δεκαετιών, η σκηνοθέτης παρουσίαζε τον εαυτό της ως μια απολιτική εστέτ και πως δεν ενδιαφερόταν για «θέματα του πραγματικού κόσμου».
Έτσι, έκανε μια δραστική αλλαγή κατεύθυνσης. Μετακόμισε για ένα διάστημα στην Αφρική, επιλέγοντας να κάνει δουλειές για τη ζωή εκεί. Εξέδωσε στα αγγλικά ένα βιβλίο με φωτογραφίες με τίτλο: The Last of the Yuba. Έζησε τη ζωή της στο έπακρο και πέθανε στο σπίτι της, το 2003 σε ηλικία 101 ετών.
«Ρίφεσταλ: Στην Καρδιά του Τρίτου Ράιχ»
Σκηνοθεσία Άντρες Βέγιελ
Γερμανία. 2024.
Διάρκεια: 116'
Διανομή: FILMTRADE
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
