Σε μια εποχή όπου η έμφυλη βία εξακολουθεί να αποτελεί μια από τις πιο διαδεδομένες και σιωπηλές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων παγκοσμίως, είναι ζωτικής σημασίας να σπάμε τη σιωπή και φέρνουμε το ζήτημα στον δημόσιο λόγο.
Από το πρόγραμμα της φετινής διοργάνωσης του SNF Nostos 2026 του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος που ξεκινάει αύριο (21/6), μία από τις συζητήσεις που πρόκειται να διεξαχθούν και ξεχωρίσαμε είναι η συζήτηση με θέμα «Από τη σιωπή στη λύση: Η εξάλειψη της έμφυλης βίας είναι εφικτή», η οποία θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 23 Ιουνίου. Στη συζήτηση θα λάβουν μέρος δυο προσωπικότητες που έχουν αφιερωθεί σε αυτήν την κατεύθυνση.
Μιλάμε για την υποψήφια για Όσκαρ σκηνοθέτιδα Nisha Pahuja, παγκοσμίως γνωστή για το ντοκιμαντέρ της «To Kill a Tiger», η οποία έχει αφιερώσει το έργο της στην ανάδειξη ιστοριών που συχνά παραμένουν αόρατες, φωτίζοντας τις σύνθετες πραγματικότητες που βιώνουν γυναίκες και κορίτσια σε συνθήκες ανισότητας και βίας. Μαζί της συνομιλεί η Kavita Mehra, φεμινίστρια, επιζήσασα βίας και Εκτελεστική Διευθύντρια της Sakhi for South Asian Survivors, μιας οργάνωσης που εδώ και δεκαετίες στηρίζει γυναίκες της νοτιοασιατικής κοινότητας που έχουν βιώσει κακοποίηση.
Οι δυο τους γνωρίστηκαν για πρώτη φορά σε ένα συνέδριο το 2022. Όπως λέει στο Reader η σκηνοθέτιδα Nisha Pahuja, όταν είδε τη Kavita, ήξερε ότι θέλει να συνεργαστεί μαζί της. Την πήρε τηλέφωνο και από τότε δεν σταμάτησαν να μιλούν ποτέ. Σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά από εκείνη την ημέρα, οι δύο τους χαράζουν μια παράλληλη πορεία. Μαζί θα βρεθούν στη συζήτηση του SNF NOSTOS 2026 που φιλοδοξεί να μας προκαλέσει να σκεφτούμε πέρα από το αναπόφευκτο και να στραφούμε προς τη δράση. Η προβολή του βραβευμένου και υποψήφιου για Όσκαρ ντοκιμαντέρ της Nisha Pahuja «To Kill a Tiger» θα ανοίξει τη συζήτηση.
Το ντοκιμαντέρ «To Kill a Tiger» ακολουθεί τον αγώνα ενός πατέρα από ένα χωριό της Ινδίας, ο οποίος αποφασίζει να διεκδικήσει δικαιοσύνη για τη 13χρονη κόρη του μετά τον ομαδικό βιασμό της. Με φόντο ένα περιβάλλον όπου τα θύματα και οι οικογένειές τους πιέζονται να σιωπήσουν ή να συμβιβαστούν, η απόφασή του να σταθεί δημόσια στο πλευρό της κόρης του αποτελεί μια σπάνια και ισχυρή πράξη αμφισβήτησης των πατριαρχικών δομών. «Η υπόθεση αυτή τότε είχε γίνει γνωστή παγκοσμίως, λόγω του μεγέθους της φρίκης της. Η σιωπή συνδέεται βαθιά και με την κουλτούρα που αναπαράγει από την κοινωνία και θρέφει την ενδοοικογενειακή βία. Με συγκίνησε ιδιαίτερα η στάση αυτού του πατέρα, ο οποίος, σε μια χώρα και κοινωνία όπου η ηχηρή πλειοψηφία των βιασμών δεν καταγγέλλεται ποτέ, δεν σιώπησε».
Συζητάμε πώς, από τις πιο ισχυρές πτυχές του «To Kill a Tiger» είναι πως η δικαιοσύνη δεν εμφανίζεται μόνο ως μια δικαστική απόφαση. «Η στιγμή που η 13χρονη μπαίνει στο αυτοκίνητο με τον πατέρα της για να πάνε στο δικαστήριο, είναι η στιγμή που σκέφτεσαι "νικήσαμε". Φυσικά η απόφαση και η ποινή με την οποία καταδικάστηκαν ήταν κάτι πολύ σημαντικό για την ίδια την κοπέλα και την οικογένειά της και είναι ένας τρόπος για να δικαιωθεί μια επιζήσασα».
«Για να νικήσουμε την έμφυλη βία, ναι, χρειαζόμαστε ένα σύστημα δικαιοσύνης, νόμους, αλλά, πρέπει επίσης να αλλάξουμε τις αξίες μας σαν κοινωνία», επισημαίνει η Nisha Pahuja. «Η δικαιοσύνη είναι απαραίτητη, αλλά πρέπει να συνδυάζεται με την αλλαγή νοοτροπίας».
Η Kavita Mehra, φεμινίστρια, επιζήσασα βίας και Εκτελεστική Διευθύντρια του Sakhi for South Asian Survivors και ασχολείται καθημερινά με τις προκλήσεις και τα εμπόδια που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι επιζήσασες. Με ενδιέφερε πολύ να μου πει ως Εκτελεστική Διευθύντρια του Sakhi for South Asian Survivors, ενός οργανισμού που παρέχει καταφύγιο στα θύματα ενδοοικογενειακής βίας εδώ και 37 χρόνια, παρέχοντας από στέγη μέχρι νομική και ψυχολογική υποστήριξη. Από τα πιο κρίσιμα ζητήματα λοιπόν είναι το πόσο δύσκολο είναι να αποφευχθεί η αναβίωση του τραύματος (retraumatisation) και πώς ο οργανισμός πετυχαίνει να εξισορροπήσει, την ορατότητα με την προστασία και τη φροντίδα.
«Είναι κάτι με το οποίο παλεύουμε καθημερινά», μου απαντά. «Το να αφήσει μια γυναίκα το σπίτι, την οικογένειά και το περιβάλλον της, είναι από τις πιο δύσκολες αποφάσεις που μπορεί να πάρει στη ζωή της και ο οργανισμός είναι εκεί για να προσφέρει όσες περισσότερες επιλογές είναι δυνατόν. Το να έχεις κατά νου το πόσο υποφέρει η γυναίκα και το να μην υπάρχει καμία μορφή κριτικής, είναι πάντα στο επίκεντρο των προτεραιοτήτων μας».
Όπως μου υπογραμμίζει η Kavita, μέσα από τον οργανισμό, χτίζεται η ανθεκτικότητα (resilience), η οποία είναι μια δυναμική διαδικασία προσαρμογής και θεραπείας μετά από το τραύμα, κατά την οποία οι επιζήσασες μαθαίνουν να διαχειρίζονται τις ψυχολογικές επιπτώσεις και να ανασυγκροτούν τη ζωή τους. Γι' αυτό άλλωστε χρησιμοποιείται και ο όρος «επιζήσασα», ώστε να αναδυκνύεται αυτό το ψυχικό σθένος. «Αυτό είναι και το συγκλονιστικό με το ντοκιμαντέρ «To Kill a Tiger», το ότι ακριβώς επιδεικνύει τόσο βαθιά αυτήν την ανθεκτικότητα από πλευράς τόσο της κόρης τόσο και της οικογένειάς της».
«Ως σκηνοθέτιδα που ασχολήθηκα άμεσα με την έμφυλη βία, πιστεύω ότι χρειάζεται να διευρυνθεί η συζήτηση γύρω από αυτήν. Η έμφυλη βία είναι προϊόν ενός συστήματος πατριαρχίας, το οποίο έχει δημιουργήσει μια φυλακή για όλους μας και καθορίζει ποιοι είμαστε και ποιοι θα πρέπει να είμαστε. Αυτό το σύστημα θα πρέπει να πολεμάμε, δεν πρόκειται για μάχη γυναικών εναντίον ανδρών, αλλά για μια μάχη απέναντι στην πατριαρχία. Δεν είναι οι άνδρες το πρόβλημα», αναφέρει η Nisha Pahuja.
Συζητώντας με την Kavita Mehra για το πώς μοιάζει μια νίκη στη μάχη απέναντι στην έμφυλη βία στην καθημερινή ζωή, μου λέει μια σύντομη ιστορία για μια επιζήσασα η οποία είχε απευθυνθεί στον οργανισμό και στη συνέχεια κατάφερε να χτίσει από την αρχή τη ζωή της, ως μονογονεϊκή οικογένεια και να δημιουργήσει ένα υγιές και σταθερό περιβάλλον γι' αυτήν και τον γιο της.
«Πέρυσι ήμουν σε μια εκδήλωση στο Λος Άντζελες και ένας νεαρός άνδρας με τη γυναίκα του ήρθαν σε μένα και ο άνδρας μου είπε πως "η μαμά πήγε στο Sakhi και εξαιτίας αυτού, η ζωή μου άλλαξε ριζικά. Μεγαλώσαμε χωρίς βία"», θυμάται. «Η σύζυγός του στη συνέχεια μου είπε πως μπορεί και η ίδια να δει και να νιώσει την επίδραση του Sakhi. Η ίδια δεν είχε γνωρίσει ποτέ τη μητέρα του, ωστόσο μπορούσε να δει την αλλαγή και την επιρροή που είχε το γεγονός ότι κατέφυγε στον οργανισμό, στο πώς μεγάλωσε ο ίδιος της ο άνδρας».
***
Περισσότερες πληροφορίες για τη συζήτηση που θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του SNF Nostos 2026 εδώ
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
