Στα σπλάχνα μιας πυκνοκατοικημένης πόλης, υπάρχουν φορές που δυσκολεύεσαι να βρεις προσανατολισμό. Ανάμεσα στις τσιμεντένιες πολυκατοικίες που σχεδόν κρύβουν τον ουρανό, υπάρχουν μέρη, σαν μικρές οάσεις, που δίνουν μικρές ανάσες ελευθερίας. Σε ένα στενό στην πολύβουη γειτονιά της Κυψέλης, άνθρωποι που μπορεί να έχουν φτάσει από πολλές γωνιές της γης, αποζητούν να βρουν τη δική τους κοινότητα, ένα safe place, ένα όχημα για να ταξιδέψουν έστω νοητά, εκεί που θέλουν.
Μέσα από την βιτρίνα που έχει στολιστεί με πολύχρωμες παιδικές ζωγραφιές, το φως που διαχέεται, είναι άπλετο. Παιδικές φωνές και γέλια σπάνε τη σιωπή. Εκεί, μέσα σε χιλιάδες βιβλία, βρίσκουν γαλήνη και αλληλεγγύη, βρίσκουν κομμάτι του εαυτού τους που η πόλη δεν μπορεί να τους προσφέρει. Πρόκειται για την πρώτη πολυγλωσσική βιβλιοθήκη της Αθήνας, με το όνομα We Need Books.
Αυτό το πολύχρωμο όραμα, πήρε υπόσταση από δύο ανρθώπους που ήθελαν να φτιάξουν μια βιβλιοθήκη που περιέχει βιβλία σε δεκάδες γλώσσες για ένα κοινωνικό σύνολο που εξακολουθεί να παραμένει αποκλεισμένο.
Μια συμπεριληπτική όαση
«Όταν ξεκινήσαμε να λειτουργούμε την βιβλιοθήκη, δεν είχαμε σχεδόν καθόλου χρήματα. Όλα τα λεφτά τα είχαμε ξοδέψει να για κάνουμε την πρώτη παραγγελία βιβλίων από το Αφγανιστάν. Τότε, με κάλεσαν από το τελωνείο και μου είπαν ότι υπάρχει επιπλέον κόστος, διότι τα βιβλία δεν είναι είδος πρώτης ανάγκης αλλά είδος πολυτελείας. Με έπιασαν τα κλάματα γιατί δεν είχαμε άλλα λεφτά και δεν ήξερα τι θα ζητούσαν. Με έπιασε απελπισία, γιατί προφανώς δεν εξαρτάται η επιβίωση των ανθρώπων από τα βιβλία, όμως θα μαραζώσουν και δε θα μπορούν να προχωρήσουν στη ζωή τους», μου λέει η Ιωάννα Νισυρίου, συνιδρύτρια της We Need Books.
Έτσι, σιγά-σιγά, η βιβλιοθήκη έχει καταλήξει να φιλοξενεί σήμερα περίπου 16.000 βιβλία σε 61 διαφορετικές γλώσσες -κάποια αγορασμένα και κάποια από δωρεές ανθρώπων. Κάθε κομμάτι της είναι καλυμμένο με ψηλά ράφια, τα οποία από άκρη σ' άκρη τους έχουν βιβλία. Περνάω από τους διαδρόμους και παρατηρώ τις ετικέτες: Αραβικά, νορβηγικά, περσικά, βουλγάρικα, βιβλία που έχουν ταξιδέψει χιλιόμετρα, προσεκτικά τοποθετημένα στη σειρά.
«Πλέον έχουμε φτάσει σε πολύ καλό επίπεδο. Η συλλογή μας είναι μεγάλη, τα βιβλία είναι σύγχρονα, επίκαιρα και απευθύνονται σε παιδιά και ενήλικες», εξηγεί.
«Οι άνθρωποι δεν είναι ευχαριστημένοι με ένα κομμάτι ψωμί και μια φωλιά, έχουν ανάγκη να ταξιδεύει το μυαλό τους, να ανοίγει, να μαθαίνουν και να εξελίσσονται. Πως γίνεται να τους αποκλείουμε από αυτό; Τα βιβλία πρέπει να είναι προσβάσιμα σε όλους, ανεξαρτήτως με το αν έχουν χρήματα ή αν μιλάνε τη γλώσσα στης χώρας στην οποία βρίσκονται. Έχουν αυτό το δικαίωμα, και πρέπει να διεκδικήσουν να έχουν βιβλιοθήκες στη γειτονιά τους», λέει η Ιωάννα.
Στο τέλος του διαδρόμου υπάρχει ένα σαλόνι με καναπέδες, ένα τραπεζάκι χαμηλό πάνω στο οποίο είναι τοποθετημένο ένα σκάκι, μια αυλή και ένας χώρος που θυμίζει παιδικό δωμάτιο.
Όποιος επισκέπτεται τη βιβλιοθήκη, μπορεί να διαβάσει εκεί ή να δανειστεί κάποιο βιβλίο, να εργαστεί με λαπτοπ του ή να δανειστεί κάποιον υπολογιστή που του παρέχουν εκεί, μπορεί να πιει καφέ ή τσάι που δίνουν δωρεάν, ή μπορεί να πάει με το παιδί του και να περάσουν το χρόνο τους εκεί, να παίξουν επιτραπέζια, να δικτυωθεί με ανθρώπους της περιοχής ή με φίλους.
«Δε θα ξεχάσω το βλέμμα των ανθρώπων όταν βρίσκουν βιβλία στη μητρική τους γλώσσα»
«Είμαστε επίσης ένα μέρος όπου μπορεί κανείς να ακουστεί και να υποστηριχθεί, γνωρίζουμε ποιες υπηρεσίες είναι διαθέσιμες και πού, και πάντα προσπαθούμε να βρίσκουμε λύσεις σε όποιον αγώνα κι αν αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι» λέει από την πλευρά της η Emma Raibaut, βιβλιοθηκονόμος και υπεύθυνη για την καθημερινή ζωή της βιβλιοθήκης.
Η βιβλιοθήκη μας υποδέχεται κυρίως ανθρώπους από τη γειτονιά. Και η Κυψέλη είναι μια πολυπολιτισμική γειτονιά, οπότε όλα τα άτομα που πηγαίνουν είναι πολύ διαφορετικά.
«Βλέπουμε πολλά παιδιά που είναι 'μετανάστες 2ης γενιάς', που γεννήθηκαν εδώ αλλά οι γονείς τους ήρθαν από διάφορες χώρες. Βλέπουμε ανθρώπους, νέους, ηλικιωμένους και οικογένειες που έφτασαν στην Ελλάδα πρόσφατα, από επιλογή είτε από ανάγκη. Έχουμε Έλληνες φυσικά, αλλά και τουρίστες, κάποιοι ψάχνουν για βιβλία, ένα μέρος για να περάσουν το απόγευμα, αλλά και κάποιοι που άκουσαν για εμάς και ήρθαν να το δουν από κοντά. Έρχονται και άνθρωποι εκτός Κυψέλης, μερικές φορές και από μακριά, γιατί είναι το μόνο μέρος που μπορούν να βρουν βιβλία σε κάποιες γλώσσες.
» Γίναμε μέρος της γειτονιάς και μέρος της καθημερινότητας πολλών ανθρώπων. Είτε έρχονται τακτικά είτε απλά μια φορά στο τόσο για να πουν ένα γεια, φτάνουμε σε ένα σημείο όπου οι άνθρωποι μας γνωρίζουν ως ένα μέρος όπου μπορούν να ξεφύγουν για λίγο, που είναι ασφαλές και χαρούμενο, και όπου θα βρουν βοήθεια. Όσοι έρχονται συνήθως ερωτεύονται τη βιβλιοθήκη και επιστρέφουν, γίνεται δεύτερο σπίτι γι' αυτούς.
Δε θα ξεχάσω το βλέμμα κάποιων ανθρώπων όταν έρχονται για πρώτη φορά και βλέπουν βιβλία στη μητρική τους γλώσσα, πόσο όμορφο είναι το μέρος και πόσο χαρούμενα είναι τα παιδιά όταν βρίσκονται εδώ. Και στη συνέχεια, από τα παιδιά και τους εφήβους, ακούμε πολλά πολύ γλυκά και ικανοποιητικά πράγματα, μας λένε πώς περνούν καλά εδώ, πώς αισθάνονται ασφαλείς και άνετα στο σπίτι τους, πώς γνώρισαν νέους φίλους εδώ ή πώς τους βοηθήσαμε με κάποιο τρόπο. Έχουν πραγματικά αυτή την ιδέα ότι η βιβλιοθήκη είναι ένα μέρος όπου είναι ευπρόσδεκτοι και όπου περνούν καλά».
«Είναι μια βιβλιοθήκη για την κοινότητα»
Πλέον οι ανάγκες έχουν αλλάξει, καθώς δεν υπάρχει πια χώρος να χωρέσουν περισσότερα βιβλία και περισσότεροι άνθρωποι. Η γειτονιά έχει αγκαλιάσει τη βιβλιοθήκη και υπάρχει συνεχής ροή ανθρώπων.
«Πρέπει να ονειρευόμαστε να επεκταθούμε. Να δημιουργηθούν καινούργιοι χώροι, γιατί πέρα από όλα τα άλλα, προσφέρουμε διάφορες υπηρεσίες που είναι δωρεάν σε όλους -όπως ενισχυτική διδασκαλία από εθελοντές για τα παιδιά της γειτονιάς, τα οποία δεν μιλάνε ελληνικά στο σπίτι και οι γονείς τους δεν μπορούν να τα βοηθήσουν με τα μαθήματα του σχολείου, ενώ δεν έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν κάποιο φροντιστήριο. Προσπαθούμε να έχουμε και ώρα μελέτης για παιδιά δημοτικού με τη βοήθεια εκπαιδευτικών. Θέλουμε να βοηθήσουμε αυτά τα παιδιά να προχωρήσουν και αυτό είναι από τα πιο σημαντικά πράγματα που κάνουμε στη βιβλιοθήκη», λέει η Ιωάννα.
Η βιβλιοθήκη δεν έχει στήριξη και χρηματοδότηση από την Πολιτεία ή από το δήμο, επιβιώνει αποκλειστικά από τους εθελοντές της, και γι' αυτό δεν υπάρχει οικονομική δυνατότητα για προσωπικό, πέρα από μία θέση για την Έμα, που είναι η βιβλιοθηκονόμος της. Όποιες δράσεις γίνονται - από παρουσιάσεις βιβλίων, μέχρι κάτι μουσικοκινητικό ή εικαστικό- γίνονται με τη συμβολή εθελοντών.
«Αντιθέτως, στο εξωτερικό οι δημόσιες βιβλιοθήκες έχουν τμήματα πολυγλωσσικά, οπότε δεν χρειάζονται έξτρα πόροι. Στη δική μας περίπτωση χρειάστηκε να το κάνουμε από το μηδέν, επειδή θεωρούσαμε ότι λείπει από την περιοχή μας. Είναι αυτά που δεν αντιλαμβάνεσαι ότι λείπουν, αλλά μόλις δημιουργηθούν αναρωτιέσαι πως ήταν η ζωή πριν από αυτά.
Κανονικά, θα έπρεπε να υπάρχουν βιβλιοθήκες σε κάθε γειτονιά, τουλάχιστον σε κάθε δήμο. Στην Ελλάδα δεν έχουμε συνηθίσει να έχουμε βιβλιοθήκες, να σκεφτόμαστε τις βιβλιοθήκες σαν δημόσιο χώρο. Το διάβασμα για εμάς είναι ίσως περισσότερο ιδιωτικό γιατί έτσι όπως είναι στημένες οι βιβλιοθήκες στην Ελλάδα, δεν μπορείς να κάνεις κάτι άλλο, πέρα από το να πάρεις ένα βιβλίο. Αυτό έχει ξεκινήσει να αλλάζει.
Το νέο μοντέλο βιβλιοθήκων που είναι community centers, που εξυπηρετούν ανάγκες του πληθυσμού της περιοχής, δεν έχουν μόνο να κάνουν με βιβλία και διάβασμα, αλλά μπορεί να βοηθούν τον κόσμο με βιογραφικά, με εργασίες που έχουν να κάνουν στον υπολογιστή, να υποστηρίζουν ηλικιωμένους που δεν ξέρουν να χρησιμοποιήσουν τις πλατφόρμες, να γίνονται δράσεις, συμβουλευτική, γκρουπ για πλέξιμο, για κηπουρική, δηλαδή πράγματα που φέρνουν κοντά τους ανθρώπους και δημιουργούν κοινότητες. Αυτά εδώ δεν τα έχουμε συνηθίσει και γι' αυτό η βιβλιοθήκη μας, η We Need Books είναι μοναδική. Όχι μόνο στο κομμάτι της πολυγλωσσικότητας, αλλά και σε αυτό της συμπεριληπτικότητας, είναι μια βιβλιοθήκη για την κοινότητα».
Σε μια χώρα που δεν φροντίζει τους ανθρώπους της, που τους βάζει εμπόδια αποτρέποντας την κοινωνική τους ενσωμάτωση, που δεν τους εντάσσει στο σχολείο, δεν τους διδάσκει ελληνικά, τους στερεί την ιθαγένεια ακόμα και αν έχουν γεννηθεί εδώ, το μέλλον που διαφαίνεται έχει μελανά χρώματα.
«Είναι κρίμα να βλέπεις παιδιά που έχουν γεννηθεί εδώ και έχουν τόσα να προσφέρουν, μιλάνε ελληνικά, τελειώνουν το σχολείο, πηγαίνουν πανεπιστήμιο και μετά φεύγουν από τη χώρα γιατί δεν έχει να τους προσφέρει τίποτα ή εγκλωβίζονται εδώ γιατί δεν τους δίνει ούτε μέλλον, ούτε διαβατήριο για να φύγουν», καταλήγει η Ιωάννα.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
