Μέσα στο μικρόκοσμό μας, πολλές φορές, δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε πως όλα αυτά που βλέπουμε, ακούμε, γευόμαστε, βιώνουμε, δεν απευθύνονται σε όλους, ακόμα και αν πρόκειται για μία θεατρική παράσταση ή ένα οποιοδήποτε πολιτιστικό δρώμενο -από μια έκθεση, μέχρι ένα act. Μπορεί να υπάρχει μια αντίληψη ότι η τέχνη και ο πολιτισμός πολλές φορές είναι για την ελίτ, για τα στρώματα εκείνα που έχουν την οικονομική δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με αυτό και όχι για τις πλατιές μάζες που παλεύουν για την επιβίωσή τους.
Πέρα όμως από αυτό, ο πολιτισμός μπορεί να χαρακτηριστεί ως «ελιτίστικος», επειδή ακριβώς απευθύνεται ανισότιμα σε κομμάτια του πληθυσμού -εκείνους που είναι αρτιμελείς, ή εκείνους που έχουν όλες τις αισθήσεις τους- αποκλείοντας ταυτόχρονα άτομα κωφά, τυφλά ή με κάποιας μορφής αναπηρία.
Όμως δεν θα έπρεπε να είναι έτσι, γιατί ο πολιτισμός δεν είναι μια κοινωνική πολυτέλεια, αλλά ένα βασικό ανθρώπινο δικαίωμα, που μπορεί να λειτουργήσει κατευναστικά, εκπαιδευτικά, ανακουφιστικά ή σαν μια ανάσα για εκείνους που αναζητούν ή βρίσκουν κομμάτια του εαυτού τους μέσα από αυτόν.
Η έλλειψη ισότιμης πρόσβασης και συμπερίληψης στα πολιτιστικά δρώμενα, δημιούργησε την ανάγκη να γεννηθεί η Liminal, μια πλατφόρμα που εστιάζει να φέρει την τέχνη πιο κοντά σε άτομα και ομάδες που αντιμετωπίζουν εμπόδια σε αυτή τη σχέση. Η λέξη "liminal" προέρχεται από το λατινικό "limen", που σημαίνει "κατώφλι". Σημαίνει τη μετάβαση και την αλλαγή, τον ενδιάμεσο χώρο όπου οι δυνατότητες για μετασχηματισμό είναι ανοιχτές. Το όνομα εκφράζει τη φιλοσοφία της ομάδας, ότι όλοι βρίσκονται σε ένα συνεχή διάλογο σε ένα ταξίδι για την αλλαγή και τη συμπερίληψη.
«Η Liminal γεννήθηκε από την ανάγκη να της ανανέωσης του πολιτιστικού και δημιουργικού τομέα και επικεντρώνεται στην προσβασιμότητα, την συμπερίληψη ή καλύτερα την ισότητα. Το όραμά μας ήταν και είναι να συμβάλλουμε σε έναν κόσμο όπου ο πολιτισμός είναι ανοιχτός σε όλους, ανεξάρτητα από τα χαρακτηριστικά ή τις προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίζουμε», λέει στο reader ο Χρίστος Παπαμιχαήλ, ιδρυτής και διευθυντής της liminal. Ο ίδιος γεννήθηκε και μεγάλωσε σε ένα χωριό της Πάφου στην Κύπρο και έκανε σπουδές στον τομέα του θεάτρου ενώ τα τελευταία χρόνια εργάζεται ως παραγωγός και εκπαιδευτής.
Είναι μια πλατφόρμα που προωθεί την πολιτιστική προσβασιμότητα, όχι μόνο ως μια άρση των εμποδίων και διακρίσεων υφίστανται άτομα και ομάδες, αλλά και ως μια ευκαιρία για την τέχνη να ενδυναμώσει τον ρόλο της ως κοινωνικός καταλύτης.
Όπως εξηγεί ο Χρήστος, υπάρχουν ανάλογες πρωτοβουλίες τόσο στην Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. «Είμαστε τυχεροί να ανήκουμε σε ένα ποικιλόμορφο και δυναμικό οικοσύστημα που σταδιακά μεταμορφώνει το πολιτιστικό πεδίο σε ένα πιο δίκαιο και ισότιμο περιβάλλον. Δεν είναι εύκολο να απαρριθμήσω όλες τις πρωτοβουλίες που συμβάλλουν σε αυτή την αλλαγή, αλλά εάν έπρεπε να ξεχωρίσω κάποια από αυτές, θα επέλεγα το πρόγραμμα Europe Beyond Access, ένα πρόγραμμα που δημιουργεί ευκαιρίες για ανάπηρους καλλιτέχνες σε ολόκληρη την Ευρώπη».
«Η τέχνη είναι πάντα εκεί για εμάς»
Κόντρα σε όσους θεωρούν ότι πρόκειται για μια πολυτέλεια, ο Χρήστος σημειώνει πως «δεν πιστεύω ότι ο πολιτισμός είναι για την ελίτ, πιστεύω ότι πάντα ήταν και θα είναι για όλους, ανεξάρτητα από τις δυσκολίες που μπορεί να συναντάμε στην επαφή μας μαζί του. Εννοώ, ότι είτε εξασφαλισμένη και εύκολη είτε όχι, η επαφή μας με την τέχνη, σε όποια συνθήκη και κατάσταση και αν βρισκόμαστε, αυτή είναι πάντα εκεί για εμάς. Όλες οι τέχνες είναι πάντα στην διάθεση μας για να "τραγουδήσουμε ή να ζωγραφίσουμε" τις χαρές μας και τους πόνους μας.
Η έλλειψη προσβασιμότητας προκαλείται από τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, όπως και οι περισσότερες άλλες διακρίσεις που βιώνουμε. Η συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή είναι κατοχυρωμένο ανθρώπινο δικαίωμα, αλλά δυστυχώς, σήμερα φαίνεται ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μπορούν να υπερισχύσουν του οικονομικού κέρδους».
Οι δράσεις της liminal, περιλαμβάνουν την παραγωγή πολιτιστικών εκδηλώσεων, συμπεριληπτικά καλλιτεχνικά εκπαιδευτικά προγράμματα, υπηρεσίες προσβασιμότητας για άτομα με αισθητηριακές βλάβες και την έρευνα, όπου πειραματίζονται με όλα τα προηγούμενα αναζητώντας νέους ή εξελίσσοντας παλιούς τρόπους για να πετυχαίνουμε το "μαζί στην τέχνη".
Μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες όπως περιγράφει ο Χρήστος, ήταν η έλλειψη πόρων, πρόκληση κοινή σχεδόν σε όλους τους πολιτιστικούς οργανισμούς της χώρας και η δυσκολία να επηρεάσουν και να αλλάξουν τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων σχετικά με την προσβασιμότητα. «Συχνά οι έννοιες με τις οποίες καταπιανόμαστε θεωρούνται περιττή ή πολυτέλεια, ενώ στην πραγματικότητα είναι βασικό δικαίωμα και κοινωνική μας υποχρέωση».
Μέσα στην πορεία της, η liminal συνεργάζεται -και από το 2022 συμπορεύεται κάτω από την ίδια στέγη- με την ArTogether (Τέχνη Ατόμων Με και Χωρίς Αναπηρία), η οποία επίσης επιδιώκει την ισότιμη πρόσβαση στον πολιτισμό και την τέχνη και ενώνει τις δυνάμεις δύο οργανισμών που μοιράζονται ένα κοινό όραμα: την ισότιμη πρόσβαση όλων στον πολιτισμό και την τέχνη.
Πολλές από τις δράσεις της Liminal, καλύπτουν κενά προσβασιμότητας στον πολιτισμό που θα έπρεπε ήδη να έχουν καλυφθεί -ή τουλάχιστον να υποστηρίζονται- από το κράτος. «Η έλλειψη κρατικής στήριξης και πόρων σε θέματα προσβασιμότητας αναγκάζει την κοινωνία των πολιτών να αναλάβει αυτή την ευθύνη. Παρά την όποια πρόοδο, υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος μπροστά», εξηγεί ο Χρήστος.
Όμως, η δουλειά αυτή είναι κάτι που τον γεμίζει με ικανοποίηση. «Είμαι βαθιά ευγνώμον για αυτό, δεν είμαι και δεν αισθάνομαι μόνος μου. Η βασική ομάδα της liminal (Γρηγόρης, Μαρία, Πολίνα, Μαριλένα, Ανδρέας, Ανδρονίκη, Ντέπη, Φιλαρέτη, Δήμητρα) και η μεγάλη κοινότητα μέσα στην οποία υπάρχουμε και δρούμε είναι μια γλυκιά, ετερόκλητη και γενναιόδωρη οικογένεια που σε προσωπικό αλλά και συλλογικό επίπεδο μας κινητοποιεί καθημερινά και μας δίνει το κίνητρο και όρεξη για περισσότερα».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
