Είναι παράξενο αν σκεφτούμε πως αρκετά χρόνια πριν, τα σχολεία είχαν κοινό ενδυματολογικό κώδικα. Η κάθε οικογένεια έδινε ένα μικρό ποσό για να αγοράσει τη σχολική ποδιά με το γαλάζιο χρώμα. Η πρώτη τετραετία της «Αλλαγής» είχε ένα διαφορετικό όραμα και ακούγοντας τις πιο προοδευτικές φωνές, αποφάσισε την κατάργηση της ποδιάς το 1982 ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων και έναν άτυπο εμφύλιο στον αθηναϊκό Τύπο.
Ένα απομεινάρι του 19ου αιώνα
Η σχολική ή μαθητική ποδιά είχε βαθιές ρίζες στην ελληνική πραγματικότητα. Καθιερώθηκε σε εποχές που τα σχολεία ήταν προπύργια του συντηρητισμού και κατέπνιγαν κάθε ελευθερία έκφρασης των μαθητών. Η ποδιά επισήμως επιβάλλεται στα σχολεία το 1876 όταν η κυβέρνηση της εποχής αποφάσισε πως όλοι οι μαθητές οφείλουν να ντύνονται με τον ίδιο τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται μια ομοιομορφία που θα «κρύβει» τις ταξικές διαφορές τους.
Η ποδιά με το πέρασμα των χρόνων άλλαζε και χρώμα. Το σύνηθες ήταν το μαύρο αλλά από το 1965 και ύστερα, καθιερώθηκε με υπουργική απόφαση να έχει γαλάζιο χρώμα. Σύμφωνα και με τα ήθη της εποχής, οι μαθητές μέσω της ποδιάς «ένιωθαν» όμοιοι ανεξαρτήτως των κοινωνικών διαφορών τους. Ακόμα και αυτή η προσπάθεια εξάλειψης των διαφορών τους όμως, είχε κόστος. Συνήθως, μια ποδιά κόστιζε από 500 μέχρι 1.000 δραχμές. Όταν το ύφασμά της έγινε σχετικά πιο ποιοτικό, το κόστος έφτασε τις 1.500 δραχμές περίπου.
Μπορεί σήμερα να μας φαίνεται ευτελές το ποσό, αλλά για μια οικογένεια που τα έβγαζε δύσκολα πέρα, ήταν αρκετά μεγάλο και ορισμένες φορές δύσκολο να καλυφθεί. Μέχρι και τη δεκαετία του '80, είχαν ληφθεί αρκετές κυβερνητικές πρωτοβουλίες με σκοπό να κάνουν λίγο πιο σύγχρονο το ελληνικό σχολείο. Η ποδιά ήταν το τελευταίο προπύργιο άλλων εποχών και άλλων ηθών. Σχεδόν όλοι συμφωνούσαν πως πλέον δεν είχε κανέναν λόγο ύπαρξης. Την ίδια άποψη υιοθέτησε και ο υπουργός Παιδείας της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, Λευτέρης Βερυβάκης.
Η κατάργηση και ο άτυπος εμφύλιος
Η πραγματικότητα ήταν πως η ποδιά δεν είχε καμία σχέση με την έννοια της ισότητας. Έτσι κι αλλιώς, η χρήση της ποδιάς αφορούσε κυρίως τις μαθήτριες. Σύμφωνα με πηγές και μαρτυρίες που υπάρχουν γι' αυτό το ζήτημα, ναι μεν τα αγόρια σε ένα σχολείο μπορούσαν να φορέσουν ποδιά αλλά ακόμη κι αν δεν το έκαναν, έπεφταν στα μαλακά. Αν όμως μια νεαρή μαθήτρια εμφανιζόταν με τα δικά της ρούχα, ερχόταν αντιμέτωπη με την τιμωρητική φύση του ελληνικού σχολείου. Ισότητα δηλαδή, αλλά μόνο για τους άντρες.
Η απόφαση του Βερυβάκη εντασσόταν σε ένα πλαίσιο σαρωτικών αλλαγών που προωθούσε το ΠΑΣΟΚ για την παιδεία. Ταυτόχρονα, αφορούσε και το θέμα της ισότητας των δύο φύλων που υπήρχε στον προεκλογικό λόγο του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 1981. Η απόφαση προκάλεσε κύματα ενθουσιασμού στις μαθήτριες. Ορισμένοι γονείς είχαν διαφορετική άποψη. Ο εμφύλιος όμως αφορούσε κυρίως τις εφημερίδες. Οι φιλοκυβερνητικές αναφέρονταν στον ενθουσιασμό, οι αντιπολιτευόμενες στην ανησυχία των γονιών.
Στο ρεπορτάζ που έκαναν «Τα Νέα», μία μαθήτρια ανέφερε για την ποδιά: «Από σήμερα νιώθω άλλος άνθρωπος. Το βράδυ έχω κανονίσει με μερικές συμμαθήτριές μου να κάνουμε ένα πάρτι και να κάψουμε τις ποδιές μας». Στην αντίπερα όχθη, η «Βραδυνή» σημείωνε σκωπτικά: «Η κατάργηση της ποδιάς δεν είναι και τόσο απλή υπόθεση, όσο φαίνεται. Κατά μία άποψη (γονέων, καθηγητών, αλλά και μαθητριών ακόμη) η μη ομοιομορφία στην εμφάνιση των μαθητριών υπογραμμίζει και εντείνει την κοινωνική ανισότητα. Ίσως, δεν είναι μακριά ο καιρός, που οι αυλές των σχολείων θα καταντήσουν πασαρέλα μιας και οι μαθήτριες θα συναγωνίζονται η μία την άλλη σε μοντέρνα μοντελάκια. Άλλος ένας «πονοκέφαλος» δηλαδή για τους γονείς».
Εν τέλει, η σχολική ποδιά δεν επανήλθε ποτέ, ούτε από τις κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας που ως αντιπολίτευση είχαν δεχθεί με αμηχανία τα μέτρα για την παιδεία. Σήμερα, η ποδιά αναφέρεται με μια νοσταλγία από τις παλαιότερες γενιές ενώ για τους συντηρητικούς κύκλους του 2026, αυτή η νοσταλγία εργαλειοποιείται στο πλαίσιο ενός καλέσματος για δήθεν ποιοτικότερη εκπαίδευση.
Πάντως, οι μαθήτριες απελευθερώθηκαν και οι όποιες ανησυχίες των γονιών έμειναν στα συρτάρια μαζί με τις ποδιές.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
