Αν η εικόνα της γρήγορης αναζήτησης φαγητού κάθε φορά που μπορεί να αισθανόμαστε πίεση, βαρεμάρα, θλίψη, ευαλωτότητα, είναι κάτι οικείο, σημαίνει ότι η πείνα δεν έχει να κάνει με το στομάχι, αλλά το μυαλό μας. Η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού είναι κάτι που μπορεί να συμβεί σε περιόδους έντονης φόρτισης, η οποία συνήθως έχει αρνητική χροιά.
Το φαγητό είναι ένα «καταφύγιο», ένας μηχανισμός άμεσης ανακούφισης από τα δυσάρεστα συναισθήματα που προκαλεί η καθημερινότητα και από όλες τις συνθήκες που είναι δύσκολο να διαχειριστούμε.
Το φαγητό ως «επιβράβευση»
Πολλές φορές η ρίζα της συναισθηματικής πείνας ξεκινάει από την παιδική μας ηλικία, όταν το φαγητό χρησιμοποιείται ως μια μορφή επιβράβευσης, παρηγοριάς ή αντιπερισπασμού. Όλοι είχαμε βρεθεί σε καταστάσεις όπου θα «δωροδοκούμασταν» με ένα παγωτό εφόσον τρώγαμε πρώτα το φαγητό που υπήρχε στο σπίτι ή με κάποιο γλυκό για παρηγοριά όταν κλαίγαμε. Κάπως έτσι, αυτές οι συμπεριφορές ριζώνονται μέσα μας και υποσυνείδητα αρχίζουμε να κατηγοριοποιούμε το φαγητό σε «καλό και κακό» και να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας μέσα από το φαγητό.
Και όσο περνούν τα χρόνια που οι υποχρεώσεις και οι ρυθμοί της ζωής αυξάνονται, το φαγητό έρχεται σαν «αγκαλιά» για να υπερκαλύψει όλα τα αρνητικά συναισθήματα. Ακόμα και ο όρος “comfort food” που πολύ συχνά βλέπουμε να κυριαρχεί στα social media, θέλει να δειξει πως το φαγητό μπορεί να λειτουργεί και σαν συναισθηματική αποσυμφόρηση.
Το άγχος για την υγεία, τη δουλειά, τις οικονομικές υποχρεώσεις, τα συναισθήματα της πλήξης και της ανίας, ακόμα και η θλίψη ή τα προβλήματα στις φιλικές και ερωτικές σχέσεις, το αίσθημα κενού ή ακόμα και η χαμηλή αυτοεκτίμηση, μπορεί να λειτουργούν ως trigger για την συναισθηματική κατανάλωση τροφής που έρχεται να δημιουργήσει μια ψευδή αίσθηση πληρότητας ή ολοκλήρωσης. Το φαγητό έχει την ικανότητα να απαλύνει, έστω και προσωρινά, τα αρνητικά συναισθήματα και να μας δίνει μια ευχαρίστηση και ανακούφιση.
Βέβαια δεν είναι καθόλου σπάνιο αυτή η ανάγκη να προκύπτει και σε περιόδους ή στιγμές έντονης χαράς και ενθουσιασμού, όπου το φαγητό εκεί λειτουργεί ως μέσο επιβράβευσης.
Και στις δύο περιπτώσεις, το φαγητό δεν έρχεται για να καλύψει μια βιολογική ανάγκη, αλλά ένα συναίσθημα.
Η πραγματική και η συναισθηματική πείνα
Μπορεί να μοιάζει δύσκολο να διαχωρίσουμε πότε πεινάμε πραγματικά και πότε το φαγητό έρχεται να υπερκαλύψει συναισθηματικές διακυμάνσεις, όμως πρέπει να κάνουμε μια παύση ώστε να διαχωρίσουμε τα ερεθίσματα που προκαλούν την κάθε μία από τις δύο περιπτώσεις. Αλλά το βασικό ζήτημα είναι να μην αφήσουμε τη συναισθηματική υπερφαγία να παραγκωνίσει τα σήματα πείνας και κορεσμού του οργανισμού μας.
Η πιο βασική διαφοροποίηση είναι ότι η οργανική πείνα έρχεται σταδιακά. Αρχικά νιώθουμε ότι πεινάμε, αλλά επειδή συμβαίνει σιγά – σιγά, εκείνη τη στιγμή μπορούμε να το διαχειριστούμε και να φάμε λίγο αργότερα. Αν το φαγητό καθυστερήσει, η πείνα θα συνεχίσει να αυξάνεται όλο και περισσότερο, και με τη σειρά της θα φέρει σωματικά σημάδια όπως γουργουρητό, πόνο στο στομάχι, αίσθημα κενού και ίσως μια μικρή ζάλη.
Από την άλλη πλευρά, η συναισθηματική πείνα είναι κάτι που έρχεται απότομα και ξαφνικά. Σε αυτή την περίπτωση, αισθανόμαστε ότι θέλουμε να φάμε πολύ άμεσα, χωρίς να μπορούμε να το ελέγξουμε ή να το αφήσουμε για λίγο αργότερα.
Παράλληλα, η πραγματική πείνα μπορεί να ικανοποιηθεί από οποιοδήποτε είδος φαγητού. Αυτό σημαίνει πως οτιδήποτε και αν υπάρχει στη διάθεσή μας τη στιγμή που πεινάμε, είναι ικανό να μας καλύψει αυτό το αίσθημα. Ωστόσο, στην περίπτωση που η πείνα μας είναι συναισθηματική, υποσυνείδητα επιζητάμε ένα πολύ συγκεκριμένο φαγητό, που συνήθως είναι πολύ γευστικό- πλούσιο σε ζάχαρη και λιπαρά- καθώς αυτού του είδους οι τροφές προκαλούν την απελευθέρωση β-ενδορφίνης η οποία μας κάνει να αισθανόμαστε πιο ήρεμοι.
Όταν η πείνα είναι οργανική, μπορούμε να σταματήσουμε το φαγητό όταν έχουμε χορτάσει, μπορούμε δηλαδή να ακούμε το αίσθημα κορεσμού που στέλνει το σώμα μας. Όμως στη συναισθηματική πείνα δεν μπορούμε να σταματήσουμε να τρώμε, καθώς δεν έχουμε νιώσει πείνα εξαρχής, απλά βρισκόταν σε μια ευάλωτη συναισθηματική κατάσταση που το ώθησε να φάει.
Όταν πεινάμε πραγματικά και ολοκληρώσουμε ένα γεύμα, αμέσως μετά νιώθουμε ένα αίσθημα πληρότητας και ικανοποίησης. Ωστόσο, στη συναισθηματική πείνα μετά την υπερκατανάλωση φαγητού, το συναίσθημα που κυριαρχεί είναι τύψεις, ενοχές και θυμός και γενικά αρνητικές σκέψεις.
Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε τη συναισθηματική κατανάλωση φαγητού
Το βασικότερο που πρέπει να κατανοήσουμε για να καταφέρουμε να αποδράσουμε από τον φαύλο κύκλο, είναι ότι η συναισθηματική ευαλωτότητα δεν μπορεί πραγματικά να ικανοποιηθεί μέσα από το φαγητό.
Το θέμα είναι να σταματήσουμε να συνδέουμε το φαγητό με τα συναισθήματα και να τα διαχειριζόμαστε με διαφορετικό τρόπο. Τη στιγμή που θα αισθανθούμε το ξαφνικό αίσθημα πείνας, μπορούμε εναλλακτικά να βρούμε άλλες διόδους διαφυγής από αυτό, απασχολώντας το μυαλό μας με κάτι άλλο – π.χ. να πάμε για έναν μικρό περίπατο, να κάνουμε ένα ζεστό μπάνιο, να ακούσουμε λίγη μουσική ή το αγαπημένο μας podcast, ή ακόμα και να τηλεφωνήσουμε σε κάποιον φίλο-η.
Όταν θα αισθανθούμε αυτή την ανάγκη υπερκατανάλωσης, θα πρέπει να κάνουμε μια παύση και να ρωτήσουμε τον εαυτό μας αν εκείνη τη στιγμή θα έτρωγε οτιδήποτε ή αν θέλει κάτι πολύ συγκεκριμένο. Έτσι θα καταλάβουμε ότι πρόκειται για μια πλασματική ανάγκη. Αντίστοιχα θα πρέπει να σκεφτούμε τι αισθανόμαστε εκείνη τη στιγμή – ανάγκη για εκτόνωση, θυμό, ξεκούραση, υποστήριξη;
Σε πολλές περιπτώσεις που δεν μπορούμε να διαχειριστούμε την ύπαρξη λιγότερο υγιεινών τροφών στο σπίτι μας -όπως είναι τα υπερπεξεργασμένα τρόφιμα π.χ. μπισκότα, κρουασάν, σοκολάτες, τσιπς, διάφορα συσκευασμένα σνακ – καλό θα ήταν να μην τις έχουμε σε αφθονία καθώς σε περίπτωση υπερφαγικού επεισοδίου, είναι οι πρώτες στις οποίες θα στραφούμε και θα φάμε χωρίς μέτρο. Ακόμα και ο χρόνος που χρειάζεται να βρούμε αυτές τις τροφές εάν δεν έχουμε άμεση πρόσβαση, μπορεί να είναι αρκετός για να υπερνικήσει την ανάγκη συναισθηματικής κατανάλωσης.
Το «κλειδί» για να αποφύγουμε αυτές τις εκρήξεις, είναι φυσικά να υιοθετήσουμε μια ισορροπημένη διατροφή, η οποία φυσικά θα περιλαμβάνει ισότιμα όλα τα μακροθρεπτικά – πρωτεΐνες, υδατάνθρακες και καλά λιπαρά, έτσι ώστε να μην βιώνουμε περιόδους στέρησης που με τη σειρά τους θα φέρουν με μαθηματική ακρίβεια και περιόδους υπερφαγίας, ενώ παράλληλα θα ρυθμίζει την όρεξη και θα φέρνει το σώμα κοντά στα σήματα πείνας και κορεσμού.
Πέρα από όλα αυτά, υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να χρειάζονται επιπλέον υποστήριξη, διότι η συναισθηματική πείνα μπορεί να εξελιχθεί σε βουλιμική ή υπερφαγική διαταραχή ή ακόμα και να συνυπάρχει με άλλες αγχώδεις διαταραχές. Οπότε αν αυτές οι συμπεριφορές είναι συχνές ή ανεξέλεγκτες και συνοδεύονται από δυσφορία, τύψεις, αρνητικά συναισθήματα, η υποστήριξη από ειδικό ψυχικής υγείας ή διαιτολόγο εξειδικευμένο στις διατροφικές διαταραχές, μπορεί να είναι αναγκαία.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
