Μπορούμε να μιλήσουμε για τον καρκίνο όχι με κάποιον επώνυμο που διαδίδει αμφιλεγόμενες πληροφορίες αλλά με έναν καθηγητή ιατρικής που δίνει τη δική του μάχη για τη κατανόηση του κάθε μέρα και με κάθε πιθανό τρόπο; Ο καθηγητής Ιατρικής Κούλης Γιανουκάκος ήταν ο άνθρωπος που ήθελα να συναντήσω γι' αυτήν ακριβώς την αποστολή, μια ψύχραιμη σκιαγράφηση του καρκίνου, ως μιας έννοιας σύμφυτής με την ίδια μας τη ζωή.
Μικρή εισαγωγή
Ο Δρ. Δρακούλης Γιαννουκάκος είναι Διευθυντής Ερευνών στον τομέα της Γενετικής του Ανθρώπου στο Εργαστήριο Μοριακής Διαγωνιστικής του Ινστιτούτου «Δημόκριτος»
Αποφοίτησε από το Τμήμα Χημείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1984. Πραγματοποίησε το Μάστερ του στην Ενζυμολογία στο Παρίσι XI το 1988 και το διδακτορικό του στη Βιοχημεία στο Παρίσι XII το 1991.
Εργάστηκε ως μεταδιδακτορικός συνεργάτης στο Τμήμα Μοριακής Ιατρικής του Νοσοκομείου Beth Israel στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ (1991-94) και στη συνέχεια στη Μοριακή Φαρμακολογία της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης (1994-95).
Εκλέχτηκε στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» ως Ερευνητής Γ’ το 1995, ενώ δημιούργησε το Εργαστήριο Μοριακής Διαγνωστικής το 1997, το οποίο αργότερα αναπτύχθηκε ως εργαστήριο αναφοράς στον τομέα της Κλινικής Εργαστηριακής Γενετικής των συνδρόμων προδιάθεσης στον καρκίνο στην Ελλάδα.
Έχει διατελέσει καθηγητής στο Ελληνικό Ανοιχτό Παν/μιο. Είναι Επισκέπτης Καθηγητής στα Μεταπτυχιακά Προγράμματα: Κλινική Βιοχημεία – Μοριακή Διαγνωστική του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών των Τμημάτων Βιολογίας, Χημείας Νοσηλευτικής & Ιατρικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γενετική του Ανθρώπου της ατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Μεταφραστική Έρευνα στη Βιοϊατρική του τμήματος Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και Ογκογένεσης και Θεραπείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.
Η έρευνά του επικεντρώνεται στην γενετική ανάλυση των κληρονομικών συνδρόμων προδιάθεσης στον καρκίνο και σπάνιων ασθενειών. Έχεi συμμετάσχει σε περισσότερα από 140 άρθρα σε διεθνή περιοδικά και έχει διατελέσει κριτής σε διεθνή περιοδικά και χρηματοδοτικά ιδρύματα.
Και η συνέντευξη
Ποιοι είναι οι πιο συχνοί γενετικοί δείκτες που δείχνουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου και πώς αποφασίζετε ποιον ασθενή πρέπει να εξετάσετε;
«Υπάρχουν περίπου 150 γονίδια στο ανθρώπινο σώμα που σήμερα γνωρίζουμε ότι σχετίζονται με προδιάθεση σε διαφορετικά είδη καρκίνου. Τα περισσότερα από αυτά τα γονίδια σχετίζονται με προδιάθεση στον καρκίνο σε διαφορετικά όμως όργανα όπως για παράδειγμα τα γονίδια BRCA1 & BRCA2 σχετίζονται κυρίως με καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών και σε μικρότερη έκταση με καρκίνο του προστάτη και του παγκρέατος.
Μπορείτε να δώσετε παραδείγματα όπου η ανάλυση γονιδίων άλλαξε τελείως την παρακολούθηση ή θεραπεία ενός ασθενούς;
«Αν γνωρίζω ότι έχω κληρονομική προδιάθεση για καρκίνο του παχέος εντέρου θα πρέπει κάνω τις σχετικές εξετάσεις, πχ κωλονοσκόπηση, έτσι ώστε εάν παρουσιαστεί καρκίνος να αφαιρεθεί έγκαιρα πριν προλάβει να κάνει μεταστάσεις. Οι προληπτικές αυτές εξετάσεις έχουν σώσει τη ζωή πολλών ανθρώπων».
Πώς εξηγείτε την ολοένα αυξανόμενη εμφάνιση καρκίνου σε ανθρώπους κάτω των 45 ετών;
«Υπάρχει μια μικρή αύξηση του καρκίνου του παχέος εντέρου που οφείλεται κυρίως στη διατροφή, την έλλειψη σωματικής άσκησης και την παχυσαρκία.
Ο καρκίνος υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει, δεν είναι γρίπη ούτε κρυολόγημα, να πούμε ότι θα φτιάξουμε ένα εμβόλιο για να φύγει για πάντα. Το μεγαλύτερο μέρος του καρκίνου, συμβαίνει μετά τις ηλικίες των 50-60 ετών και σχετίζεται με τη γήρανση του οργανισμού. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα γρανάζια της μηχανής επιδιόρθωσης του DNA φθείρονται με αποτέλεσμα να δημιουργούνται λάθη, τα οποία προκαλούν καρκίνο. Άλλοι καρκίνοι αυξάνονται άλλοι μειώνονται. Δεν είναι κάτι ενιαίο ο καρκίνος.
Φανταστείτε πως στην Αρχαία Ελλάδα, το προσδόκιμο ζωής ήταν τα 25 χρόνια γιατί πάρα πολλά παιδιά πέθαιναν πριν φτάσουν στην ηλικία των 20 ετών... δεν υπήρχαν εμβόλια και φάρμακα. Μέχρι και πρόσφατα τη δεκαετία του `50, το προσδόκιμο ζωής ήταν γύρω στα 50 χρόνια, σήμερα έχει ξεπεράσει τα 80 χρόνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό οφείλεται σε πολλούς παράγοντες με κυρίαρχους την ύπαρξη των εμβολίων, των φαρμάκων και τη θεαματική εξέλιξη των διαγνωστικών και χειρουργικών μεθόδων.
Αξίζει να αναφέρουμε, αντίθετα με ότι πιστεύεται ευρέως, ότι ο καρκίνος του στομάχου ήταν πρώτος σε συχνότητα από όλους τους καρκίνους μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, γιατί δεν υπήρχαν τα ψυγεία και οι άνθρωποι έτρωγαν αλλοιωμένα τρόφιμα. Ο καρκίνος του στομάχου μειώθηκε σημαντικά μετά τη δεκαετία του 1960, όταν εμφανίστηκαν τα ψυγεία και τα νοικοκυριά μπορούσαν να συντηρούν τις τροφές. Αντίθετα ο καρκίνος των πνευμόνων σχεδόν δεν υπήρχε στις αρχές του 20ου αιώνα ενώ τώρα είναι ο συχνότερος στους άνδρες λόγω του καπνίσματος.
Αν πχ υποθέσουμε ότι αύριο σταματούν όλοι-ες να καπνίζουν, σε 20-30 χρόνια θα έχει σχεδόν εξαλειφθεί ο καρκίνος των πνευμόνων. Παρόμοια, τα ποσοστά καρκίνου του παχέος εντέρου μπορούν να μειωθούν δραστικά με καλύτερη διατροφή αλλά και το σημαντικότερο, καθημερινή άσκηση, ώστε να μειωθούν τα ιδαίτερα αυξημένα ποσοστά παχυσαρκίας στη χώρα μας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό οι αστροναύτες γυμνάζονται υποχρεωτικά δύο ώρες τη μέρα, γιατί με την έλλειψη βαρύτητας μειώνεται δραστικά το μυϊκό τους σύστημα. Εάν δεν γυμναστούν καθημερινά μετά από 2-3 μήνες θα πεθάνουν. Αντίστοιχα όσοι-ες περνάμε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας καθισμένοι μπροστά σε μία οθόνη, θα πρέπει να γυμναζόμαστε καθημερινά. Το περπάτημα είναι μία λύση αλλά δεν αρκεί. Είναι καλύτερο από το τίποτα αλλά δεν αρκεί. Χρειάζεται καθημερινή άσκηση και μάλιστα με δάσκαλο, όχι μόνοι-ες μας».
Η Ελλάδα μπορεί να παίξει ρόλο πρωτοπορίας στη βιοϊατρική έρευνα ή είναι καταδικασμένη να ακολουθεί τις ΗΠΑ/Ευρώπη; Τι λείπει, χρήματα, θεσμοί ή κουλτούρα;
«Δυστυχώς στην έρευνα η χώρα μας είναι αρκετά πίσω. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο την τριετία 1982-85 υπήρξε υπουργείο Έρευνας και Τεχνολογίας με υπουργό τον καθηγητή εξ Αμερικής, Γιώργο Λιάνη (θείο του δημοσιογράφου Γ.Λιάνη). Δυστυχώς αργότερα περάσαμε στις αστρολόγους και τις ξεματιάστρες με τη Δήμητρα Λιάνη.
Καμία κυβέρνηση δεν έχει αντιμετωπίσει σοβαρά τα θέματα της έρευνας γιατί η έρευνα είναι κάτι που αποδίδει σε βάθος χρόνου, δεν δίνει άμεσα οφέλη, δεν δίνει ψήφους, όπως θέλουν όλες οι κυβερνήσεις στη χώρα μας. Να υπογραμμίσουμε όμως και το εξής, η έρευνα στην ιατρική αλλά και κάθε άλλη θετική επιστήμη, δεν είναι ούτε αριστερή ούτε δεξιά ούτε κεντρώα, δεν έχει πολιτικό χρώμα. Στις κοινωνικές επιστήμες είναι λίγο διαφορετικά τα πράγματα».
Μετά τον κορωνοϊό υπήρξε η περιβόητη «ξαφνικίτιδα», ένας ειρωνικός όρος των ψεκασμένων, που υπονοούσε πως άνθρωποι που πέθαναν ξαφνικά, στην πραγματικότητα είχαν αποκτήσει πρόβλημα από τα εμβόλια. Πόσο συχνά είναι τα fake news στο δικό σας τομέα και πως τα αντιμετωπίζετε;
«Εάν δεν καταλάβουμε πως λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα, αν δεν υπάρχει επιστημονική γνώση, πώς θα παράγουμε τα φάρμακα για να αντιμετωπίσουμε όλες τις ασθένειες; Δυστυχώς δεν βοηθάνε τα fake news, όπως το κίνημα του αντιεμβολιασμού - που έχει παρεισφρήσει και στην κυβέρνηση των ΗΠΑ. Δεν θα μπορέσει να επιβιώσει βέβαια σε κυβερνητικό επίπεδο σε καμία χώρα, γιατί όπως είπαμε παραπάνω η λογική υπερισχύει πάντα του παραλογισμού. Θα δημιουργήσει προβλήματα βέβαια, τα οποία θα διορθωθούν αλλά θα πάει πίσω την έρευνα.
Η ιατρική έρευνα δεν έχει πολιτικό χρώμα. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Άγγλου ιατρού που πρώτος παρουσίασε τη θεωρία ότι τα εμβόλια δημιουργούν τις αυτοάνοσες ασθένειες και τελικά έχασε την άδεια άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος λόγω των ψευδών πληροφοριών που διέδιδε.
Υπάρχουν και άλλα παραδείγματα ανθρώπων που ασκούν το ιατρικό λειτούργημα και διαδίδουν στην κοινωνία ότι εφαρμόζουν διάφορες επιστημονικοφανείς θεωρίες, όπως η Κβαντική Ιατρική, ο Βιοσυντονισμός, η Γνωστική Ομοιοπαθητική, το Functional medicine η Νευροανάδραση κ.α. Ακούγονται εντυπωσιακά, προκαλούν ενδεχομένως δέος αλλά δεν σημαίνουν τίποτα. Σερβίρονται σε ένα πλαίσιο υποτίθεται ολιστικής ιατρικής, μαζί με αντιεμβολιαστικές και αντιεπιστημονικές απόψεις. Όλα αυτά μαζί με πολιτικές "θεωρίες" για το ότι τα συμφέροντα των φαρμακευτικών εταιρειών μας στερούν το ένα και μοναδικό φάρμακο για τον καρκίνο και άλλες ανοησίες που δυστυχώς βρίσκουν ευήκοα ώτα σε μεγάλη μερίδα των συμπολιτών μας.
Για να μην υπάρξουν παρανοήσεις, προφανώς είναι απαραίτητη η άσκηση και η διατροφή, αλλά δεν μπορούμε να θεραπεύσουμε έναν καρκίνο μόνο με αυτά. Χρειάζεται πάντα και η συμβολή της πραγματικής επιστήμης και όχι ψευδοεπιστημών».
Υπάρχει κάποια καινοτομία στο χώρο της γενετικής που θα εμφανιστεί στην επόμενη δεκαετία για την οποία θεωρείτε ότι θα σοκάρει την κοινωνία;
«Η πρόοδος της ιατρικής έρευνας τις τελευταίες 10ετίες είναι ιδιαιτέρως θεαματική. Αξίζει να αναφέρουμε ότι το μελάνωμα, ένας κακοήθης καρκίνος του δέρματος με πολύ μικρό προσδόκιμο ζωής στο παρελθόν, αντιμετωπίζεται αρκετά αποτελεσματικά σήμερα λόγω της ανοσοθεραπείας».
Όσο αποκτάμε πιο εκτεταμένη εικόνα, μεγαλύτερη πρόσβαση σε δεδομένα για το DNA του ανθρώπου, τόσο πιο εύκολο είναι να προλάβουμε και να θεραπεύσουμε περισσότερους ανθρώπους.
«Φανταστείτε πως στην Αμερική πριν 25 χρόνια το κόστος για την ανάλυση του ανθρωπίνου γονιδιώματος ήταν γύρω στο 1 δις δολάρια, ενώ σήμερα η ανάλυση αυτή κοστίζει 500-1.000 ευρώ. Σε 10-20 χρόνια, με 50-100 ευρώ θα έχει πρόσβαση ο κάθε άνθρωπος στο DNA του. Θα μπορούμε να καταγράψουμε ολόκληρες χώρες ως προς το DNA. Αυτό θα φέρει μεγάλη επανάσταση στο τρόπο με τον οποίο ασκείται η ιατρική».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
