Σε μια εποχή που μπαίνουμε στα social media και βομβαρδιζόμαστε από «πρότυπα ευεξίας» και τέλεια ινσταγκραμικά γεύματα, η γραμμή ανάμεσα στη φροντίδα του σώματος και την εμμονή, γίνεται πολύ λεπτή. Η ορθορεξία, είναι μια διατροφική διαταραχή, η οποία έχει να κάνει με την προσκόλληση των ατόμων στην κατανάλωση -αποκλειστικά- υγιεινών τροφών.
Σε αντίθεση με άλλες διαταραχές, δεν παίζει ρόλο η ποσότητα των τροφίμων που θα καταναλωθούν, αλλά η ποιότητά τους. Στην Ορθορεξία το άτομο δεν θέλει να χάσει κιλά μέσα από τους αυστηρούς διατροφικούς κανόνες που ακολουθεί, όπως γίνεται στην Νευρική Ανορεξία. Θέλει όμως να διατηρήσει την υγεία του, αποφεύγοντας οτιδήποτε ανθυγιεινό.
Τι είναι η ορθορεξία;
Αν και ακόμα δεν έχει αναγνωριστεί όπως η νευρική ανορεξία, οι ειδικοί την περιγράφουν ως μια διατροφική διαταραχή που το άτομο αναπτύσσει μια σκληρή και εμμονική στάση σχετικά με την «καθαρή» διατροφή. Το παράδοξο είναι ότι η προσπάθεια για απόλυτη υγεία καταλήγει να βλάπτει σοβαρά την ψυχική και συχνά τη σωματική υγεία.
Τα άτομα που εμφανίζουν τέτοιες συμπεριφορές, τελικά καταλήγουν να έχουν ακραίους διατροφικούς περιορισμούς. Κάπως έτσι αποκλείουν εντελώς από τη διατροφή τους τα τρόφιμα που είναι ανθυγιεινά, όπως η ζάχαρη, το αλκοόλ, ο καφές, τα γλυκά, τα τηγανητά, τα λιπαρά, τα επεξεργασμένα ή τυποποιημένα τρόφιμα. Και όχι μόνο αυτό, αλλά μπαίνουν και σε διαδικασία να προβληματίζονται και για κάθε συστατικό της τροφής, π.χ. εάν τα προϊόντα έχουν ψεκαστεί με φυτοφάρμακα, εάν έχουν ορμόνες ή διάφορα έλαια (όπως φοινικέλαιο) και πρόσθετα, με αποτέλεσμα να τα αποφεύγουν.
Σε περιπτώσεις που ο αποκλεισμός ολόκληρων ομάδων τροφών είναι πολύ αυστηρός, μπορεί να υπάρξουν ελλείψεις θρεπτικών συστατικών και υποσιτισμός. Μάλιστα πολλές φορές η ορθορεξία μπορεί να γίνει το παραθυράκι για περιστατικά νευρογενούς ανορεξίας.
Τα red flags της ορθορεξίας
Υπάρχουν πολλά στάδια της συγκεκριμένης διαταραχής. Ένα από αυτά έχει να κάνει με την αποφυγή κοινωνικών εξόδων με φίλους ή αποφυγή μαζώξεων στις οποίες υπάρχουν φαγητά, ώστε το άτομο να μη μπει σε διαδικασία να έρθει σε επαφή ή να φάει κάποιο φαγητό που έχει κατηγοριοποιήσει ως «απαγορευμένο» ή «ανθυγιεινό».
Το άτομο θα αποφύγει πάση θυσία τα τρόφιμα που θεωρεί ότι δεν κάνουν καλό στην υγεία του, ακόμα και αν δεν υπάρχει κάποιος σαφής ιατρικός λόγος. Παράλληλα, αν υποκύψει και φάει κάποιο από αυτά, νιώθει ενοχές, τύψεις και ντροπή ενώ θα αυτοτιμωρηθεί με ακόμα μεγαλύτερες στερήσεις τις επόμενες ημέρες.
Ένα ακόμα red flag της ορθορεξίας έχει να κάνει με την υπερβολική ενασχόληση με το φαγητό. Τα άτομα αυτά προγραμματίζουν ακόμα και μέρες πριν τι θα φάνε, προκειμένου να είναι όλα στην εντέλεια και να μην ξεφύγουν από το πλάνο τους.
Το φαγητό παύει να είναι απόλαυση και γίνεται εμμονή. Το άτομο καθορίζει την αξία του με βάση αυτά που τρώει. Όταν θα φάει βάσει προγράμματος, θα νιώθει καλά και ψυχικά ήρεμο. Όταν όμως ξεφύγει ή φάει κάτι που δεν πρέπει, θα αισθάνεται ενοχές και «βρωμιά» όταν αποτυγχάνει. Οπότε η καθαρή διατροφή γίνεται κομμάτι της ταυτότητάς τους. Προσφέρει μια αίσθηση ελέγχου και συνέπειας, σε ένα κόσμο που προωθεί την πειθαρχία και την τελειότητα.
Δεν υπάρχει πια ελευθερία φαγητού, μόνο στέρηση. Όλα πρέπει να είναι προγραμματισμένα, σε «κουτάκια». Αυτός ο φαύλος κύκλος χτίζει τοίχους γύρω από την καθημερινότητα, περιορίζοντας τον αυθορμητισμό και τη χαρά. Οπότε η διατροφή γίνεται μια διαδικασία ψυχικά εξαντλητική.
Ο ρόλος των social media
Η κουλτούρα γύρω από την ολόσωστη διατροφή και το «τέλειο» σώμα εντείνεται καθημερινά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα πρότυπα και οι influencers που μπορεί να μην έχουν την παραμικρή γνώση περι διατροφολογίας, μπορεί να κατηγοριοποιούν τις τροφές ως «καλές» ή «κακές» ή να αναφέρονται σε αυτές ως cheat meals. Αυτό δημιουργεί τη νοοτροπία του όλα ή τίποτα οπότε δεν υπάρχει ισορροπία και δεν χωρούν πράγματα που μας ικανοποιούν πραγματικά στη διατροφή μας. Αυτή η ανάγκη για να αγγίξουμε την τελειότητα, δεν είναι από μόνη της υγιεινή, αλλά εμμονική. Και κάθε παρέγκλιση του διατροφικού κανόνα μοιάζει με αδυναμία.
Πως να καταλάβεις αν έχεις ορθορεξία
Ο όρος «νευρική ορθορεξία» ειπώθηκε για πρώτη φορά το 1997 από τον αμερικανό γιατρό Steven Bratman για να περιγράψει τα άτομα που έκαναν ακραίες δίαιτες επικαλούμενα λόγους υγείας, στη πραγματικότητα οδηγούνταν είτε σε υποσιτιμό, είτε σε βλάβη της καθημερινής λειτουργίας. Μάλιστα, η εξαιρετικά περιοριστική διατροφή φάνηκε να είναι ένα κομμάτι που συχνά οδηγεί τα άτομα σε διατροφικές διαταραχές.
Ο Bratman έθεσε δυο ερωτήματα, ως ένα είδος αυτό-ελέγχου:
1. «Ενδιαφέρεσαι περισσότερο για την αξία αυτού που τρως, από την απόλαυση που λαμβάνεις τρώγοντάς το;» και
2. «Μήπως η δίαιτά σου σ’ απομονώνει κοινωνικά;»
Κατασκεύασε και ένα σχετικό τεστ, με απώτερο σκοπό τη διάγνωση της ορθορεξίας, στο οποίο όσες περισσότερες θετικές απαντήσεις συγκεντρώσει κανείς τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να εμφανίζει αυτή τη συμπεριφορά. Οι ερωτήσεις είναι οι εξής:
Περνάτε περισσότερες από 3 ώρες την ημέρα σκεπτόμενος τη διατροφή σας;
Προγραμματίζετε τα γεύματά σας αρκετές μέρες πριν;
Είναι η θρεπτική αξία του γεύματός σας περισσότερο σημαντική από την ευχαρίστηση της κατανάλωσής του;
Μειώθηκε η ποιότητα της ζωής σας καθώς αυξήσατε την ποιότητα της διατροφής σας;
Νιώθετε να βελτιώνεται η αυτοπεποίθησή σας όταν τρώτε υγιεινά;
Έχετε σταματήσει να καταναλώνετε τρόφιμα που απολαμβάνατε άλλοτε, προκειμένου να καταναλώσετε τα ‘σωστά’ τρόφιμα;
Η διατροφή σας δεν σας επιτρέπει εύκολα να φάτε έξω, και έτσι απομακρύνεστε από την οικογένεια και τους φίλους σας;
Αισθάνεστε ένοχοι όταν ‘χαλάτε’ τη δίαιτά σας;
Αισθάνεστε καλά με τον εαυτό σας και ότι έχετε τον πλήρη έλεγχο όταν τρώτε υγιεινά;
Έχετε γίνει πιο αυστηροί με τον εαυτό σας πρόσφατα; Αν υπάρχουν 4-5 θετικές απαντήσεις στις παραπάνω ερωτήσεις, τότε συνιστάται το άτομο να χαλαρώσει σχετικά με τη διατροφή του και να επισκεφθεί κάποιον ειδικό. Αν οι θετικές απαντήσεις είναι περισσότερες, τότε η ενασχόληση με τη σωστή διατροφή έχει φτάσει σε σημείο εμμονής.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
