Σε μια εποχή που οι παγκόσμιες αλυσίδες διαδικτυακών αγορών πληθαίνουν, η ποιότητα των υφασμάτων γίνεται ολοένα και χειρότερη, και μέσα σε όλη διαδικασία και τα στάδια παραγωγής των ρούχων – από τις βαφές, μέχρι την επεξεργασία και την εκτύπωση – τα υφάσματα υποβάλλονται σε επεξεργασία με διάφορες χημικές ουσίες, οι οποίες, μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στην υγεία. Έτσι, από τον Ιούλιο, η ΕΕ εφαρμόζει νέο φόρο στις εισαγωγές, περιορίζοντας αγορές από πλατφόρμες fast fashion όπως SHEIN και Temu, καθώς οι έλεγχοι δείχνουν ότι τα φθηνά ρούχα κρύβουν κινδύνους για την υγεία.
Αλλεργίες, εξανθήματα, δερματίτιδες, αυτοάνοσα νοσήματα, ορμονικές διαταραχές, βλάβες σε όργανα μείωση της γονιμότητας και κακοήθειες είναι μεταξύ άλλων, μερικές από τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν τα ρούχα αυτά, όταν η ποιότητά τους δεν είναι σύμφωνη με τα πρότυπα κατασκευής.
Οι συνέπειες της Fast Fashion, της “γρήγορης μόδας” ούτως ή άλλως είναι γνωστές, αφού σύμφωνα με μελέτες, η βιομηχανία ρούχων προκαλεί το 10% των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι εικόνες που έχουν κυκλοφορήσει με ποτάμια να έχουν “βαφτεί” από τα χρώματα και τις βαφές των βιομηχανιών ρούχων είναι ενδεικτικές, ενώ υπολογίζεται πως το 20% της ρύπανσης του γλυκού νερού παγκοσμίως προέρχεται από την επεξεργασία και τη βαφή υφασμάτων. Είναι ένας κλάδος που έχει εγείρει διάφορα ερωτήματα και φυσικά έχει ανοίξει τη συζήτηση περί ηθικής μόδας και βιωσιμότητας.
Τα social media -κυρίως το Instagram και το TikTok- και οι εκάστοτε διαδικτυακές περσόνες, διαφημίζουν ολοένα και περισσότερο σε haul διάφορα αντικείμενα -από ρούχα και εσώρουχα μέχρι αντικείμενα χρηστικά για την κουζίνα- τα οποία έχουν αγοράσει από μεγάλες αλυσίδες που έχουν γίνει παγκόσμια γνωστές για τις εξευτελιστικά χαμηλές τιμές των προϊόντων, τη μεγάλη ποικιλία -καθώς υπάρχουν μικροαντικείμενα που δεν είχαμε καν διανοηθεί- αλλά και το άμεσο shipping σε όλο τον κόσμο. Πέρα από το γεγονός ότι οι βιομηχανίες μολύνουν τον υδροφόρο ορίζοντα με χημικές ουσίες και χημικά απόβλητα και εκπέμπουν τεράστιες ποσότητες ρύπων καταστράφοντας το περιβάλλον, έχουν στα σπλάχνα τους πολύ φθηνό εργατικό δυναμικό που δουλεύει σε συνθήκες ακραίας εκμετάλλευσης και συνήθως είναι νεαρές γυναίκες ή αγόρια από τριτοκοσμικές χώρες.
Οι επικίνδυνες χημικές ουσίες
Xημικές ουσίες που βρίσκονται στα ρούχα, όπως το BPA, το PFAS και οι φθαλικές ενώσεις, έχουν βρεθεί σε πειράματα και διαχρονικές μελέτες ότι μιμούνται τις ορμόνες και παρεμβαίνουν στο ενδοκρινικό μας σύστημα, προκαλώντας έναν καταρράκτη επιπτώσεων στην υγεία που κυμαίνονται από ακραίες διακυμάνσεις βάρους και κόπωση σε υπογονιμότητα και χρόνια νόσο. Μόλις σταματήσει η έκθεση, ορισμένες χημικές ουσίες, όπως η BPA, μπορούν να μεταβολιστούν και να αποβληθούν από το σώμα, τελικά να διασπαστούν και να εξαφανιστούν. Άλλα, όπως τα βαρέα μέταλλα, συσσωρεύονται στο σώμα και στο περιβάλλον, διαρκώντας για δεκαετίες ή, στην περίπτωση του PFAS, για πάντα.
Μερικές από αυτές είναι:
- Φθαλικές ενώσεις (π.χ. DEHP και DBP): χημικά που μαλακώνουν τα πλαστικά και συνδέονται με ορμονικές διαταραχές, μειωμένη γονιμότητα και αναπτυξιακά προβλήματα στα παιδιά.
- PFAS («παντοτινές χημικές ουσίες»): ανθεκτικές ενώσεις που συσσωρεύονται στο σώμα και έχουν συνδεθεί με καταστολή του ανοσοποιητικού, βλάβες οργάνων και ορισμένους καρκίνους.
- Φορμαλδεΰδη: χρησιμοποιείται για να μην τσαλακώνουν τα ρούχα· μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς, αλλεργικές αντιδράσεις και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου μακροπρόθεσμα.
- Νονυλοφαινόλες αιθοξυλιωμένες (NPEs/APEOs): ενδοκρινικοί διαταράκτες που συνδέονται με αναπαραγωγικά και αναπτυξιακά προβλήματα.
- Αρωματικές αμίνες: παραπροϊόντα ορισμένων βαφών, που περιλαμβάνουν γνωστές ή ύποπτες καρκινογόνες ουσίες.
- Διμεθυλοφορμαμίδιο (DMF) και πτητικές οργανικές ενώσεις: βιομηχανικοί διαλύτες που συνδέονται με τοξικότητα στο ήπαρ, αναπαραγωγική βλάβη και ερεθισμό του αναπνευστικού.
Μια εργαστηριακή έκθεση του 2025 που δημοσιεύθηκε από τη Greenpeace διαπίστωσε ότι το 32% των προϊόντων Shein που ελέγχθηκαν ξεπερνούσαν τα όρια του κανονισμού της ΕΕ για τις χημικές ουσίες. Μια έρευνα του Ιουνίου 2025 από το BEUC προειδοποίησε για «χημικές βόμβες» σε πολλά παιδικά προϊόντα. Δέκα από τα 25 αντικείμενα που δοκιμάστηκαν περιείχαν επικίνδυνες χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένου αυτού που οι ερευνητές περιέγραψαν ως «βόμβα» - ένα ζευγάρι παιδικές παντόφλες.
Η θερμότητα του σώματος και ο ιδρώτας μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικοί διαλύτες, επιτρέποντας σε περιορισμένες ουσίες να απελευθερωθούν από τα ρούχα και να απορροφηθούν από το δέρμα. Οι άνθρωποι επίσης εισπνέουν ίνες και χημικές ουσίες που απελευθερώνονται από τα υφάσματα, ενώ τα μικρά παιδιά συχνά βάζουν ρούχα στο στόμα. Η ζέστη, ο ιδρώτας, η παρατεταμένη χρήση και το ερεθισμένο δέρμα μπορούν όλα να αυξήσουν την απορρόφηση.
Ανάμεσα σε 56 ρούχα που εξετάστηκαν, η Greenpeace βρήκε συγκεντρώσεις φθαλικών ενώσεων έως και 200 φορές πάνω από το όριο της ΕΕ. PFAS, ή «παντοτινά χημικά», βρέθηκαν σε επτά μπουφάν, με ορισμένα να ξεπερνούν τα όρια της ΕΕ κατά περισσότερο από 3.000 φορές.
Μάλιστα, μια έρευνα που διενεργήθηκε στον Καναδά, έδειξε πως από 38 δείγματα παιδικών και ενήλικων ρούχων και αξεσουάρ μητρότητας, ένα στα πέντε είδη είχε αυξημένα επίπεδα χημικών ουσιών - συμπεριλαμβανομένου του μολύβδου, των PFAS και των φθαλικών ενώσεων - τα οποία οι ειδικοί βρήκαν ανησυχητικά. Αυτά τα είδη στη συνέχεια αφαιρέθηκαν από τις πωλήσεις των αλυσίδων Shein, AliExpress και Zaful.
Τι πρέπει να προσέχουμε
Όταν αγοράζουμε ένα ρούχο -οτιδήποτε και αν είναι- είναι πολύ σημαντικό να το πλένουμε, καθώς με αυτό τον τρόπο, απομακρύνονται μερικές ουσίες που μπορεί να είναι ερεθιστικές για το δέρμα. Ακόμα και το βαμβάκι που από πολλούς ανθρώπους θεωρείται ως ένα φυσικό και αγνό υλικό, περιέρχει φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα, χλωρίνη και τοξικά φινιρίσματα, τα οποία μπορεί να είναι επιβλαβή για τον ανθρώπινο οργανισμό. Επίσης, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην αγορά και το πλύσιμο αθλητικών ρούχων, καθώς με το ιδρώτα ανοίγουν οι πόροι του δέρματος, οπότε ο οργανισμός απορροφά μεγαλύτερες ποσότητες τοξικών ουσιών.
Οι κανονισμοί που υπάρχουν στη μόδα είναι αρκετά “χαλαροί”, οπότε το θέμα των τοξικών ουσιών υπάρχει και θα συνεχίσει να υπάρχει τα επόμενα χρόνια. Οπότε, κατά την αγορά ενός ρούχου, θα πρέπει να προσπαθεί ο καταναλωτής να αναζητά όσο το δυνατόν φυσικά υφάσματα -μαλλί, μετάξι – και όχι συνθετικά υλικά, ενώ είναι απαραίτητο το πλύσιμο πριν την χρήση. Εύλογα πολλοί θα αναρωτηθούν εάν τα ρούχα που έχουν κατασκευαστεί χωρίς πρότυπα ασφαλείας, μπορούν να γίνουν ασφαλή μετά από πολλές πλύσεις. Πράγματι μπορούν, καθώς οι τοξικές ουσίες τείνουν να απομακρύνονται με τα πλυσίματα και την πάροδο του χρόνου.
Η στροφή προς το vintage
Τα τελευταία χρόνια, υπάρχει από πολλούς η τάση της αγοράς ρούχων μεταχειρισμένων και ρούχων vintage που πλέον υπάρχουν σε πολλά μαγαζιά της Αθήνας. Σίγουρα, είναι ένας πιο ασφαλής τρόπος επιλογής ρούχων, καθώς τα παλιότερα ρούχα είναι πολύ λιγότερο τοξικά στην παραγωγή και την επεξεργασία από εκείνα που παράγονται σήμερα στη Fast Fashion που έχουν ως απώτερο σκοπό το γρήγορο κέρδος. Η χρήση χημικών ουσιών είναι κάτι που έχει πάρει διαστάσεις κυρίως τις τελευταίες δεκαετίες.
Από την άλλη, τελευταία γίνονται περισσότερες προσπάθειες κατασκευής ρούχων εντός Ελλάδας, με μικρές παραγωγές και βιομηχανίες, οι οποίες δεν λειτουργούν με τα πρότυπα των γιγαντιαίων παγκόσμιων κολοσσών και απαρνούνται αυτό που λένε 'γρήγορη μόδα'. Τα υλικά είναι από έλληνες παραγωγούς, πολλά από τα κλωστουφαντουγικά προϊόντα βιολογικά, όπως είναι για παράδειγμα το βαμβάκι χωρίς φυτοφάρμακα ή λιπάσματα, για το οποίο χρειάζεται μάλιστα 70% λιγότερο νερό και 60% λιγότερη ενέργεια από το συμβατικά παραγόμενο βαμβάκι. Εκεί υπάρχει και ένα άλλο πολύ σημαντικό ζήτημα, που εύλογα θα εγείρει η συζήτηση και αυτό έχει να κάνει με το κόστος.
Προφανώς σε υλικά που είναι πιο αγνά και βιολογικά και απαιτούν περισσότερο κόπο και χρόνο, η τιμή θα ανέβει αισθητά, αφού οι μικρές παραγωγές θα πρέπει κάπως να επιβιώσουν. Σίγουρα το κόστος είναι βασικός παράγοντας που ωθεί πολλούς και πολλές στην ευκολία της γρήγορης μόδας, ωστόσο, σε κάθε επιλογή υπάρχουν τα υπέρ και τα κατά.
Όπως τα τρόφιμα έχουν διατροφικές ετικέτες που μας δίνουν την ευκαιρία να δούμε ποια ακριβώς είναι τα συστατικά που εμπεριέχουν, έτσι και τα ρούχα θα έπρεπε να έχουν τους δικούς τους πίνακες, τις δικές τους 'λίστες συστατικών' ώστε να μπορούν οι καταναλωτές να επιλέξουν. Αν μπορούσαν να δουν τι ακριβώς περιέχουν τα ρούχα τους, ίσως να μην ήθελαν να τα αγοράσουν.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
