Πριν από περίπου μία εβδομάδα, στη Θεσσαλονίκη, το οδόστρωμα έξω από τους πρώην στάβλους Παπάφη, υποχώρησε, παρασύροντας ένα σταθμευμένο αυτοκίνητο, ενώ μια μεγάλη τρύπα άφησε κυριολεκτικά στο χείλος του γκρεμού σταθμευμένα οχήματα περιοίκων. Η ενημέρωση που ακολούθησε ήταν η εξής. Στο πλαίσιο των εκσκαφών για την εγκατάσταση οπτικών ινών, έσπασε αγωγός της ΕΥΑΘ και λόγω της μεγάλης πίεσης κατέρρευσε το έδαφος.
Λίγα 24ωρα νωρίτερα ένα άλλο περιστατικό είχε επίσης προκαλέσει αναστάτωση στους κατοίκους γειτονιάς της Κυψέλης. Όλα ξεκίνησαν όταν κάτι σαν «υγρό τσιμέντο» αναδύθηκε από τον δρόμο, καλύπτοντας ΙΧ και μοτοσικλέτες, εισβάλλοντας ακόμα και σε σπίτια. Κάποιες ώρες μετά το συμβάν, η Ελληνικό Μετρό ενημέρωσε πως δεν επρόκειτο για διαρροή τσιμέντου, αλλά για εδαφικό πολφό, δηλαδή μείγμα εκσκαπτόμενου υλικού και ειδικού αφρού που χρησιμοποιείται στις εργασίες διάνοιξης της σήραγγας της Γραμμής 4.
Τα δύο γεγονότα δεν ταυτίζονται ακριβώς μεταξύ τους ως προς την εξήγηση, στα μάτια όμως ενός απλού πολίτη, φαίνονται περίπου ίδια αφού συνέβησαν ξαφνικά, προκάλεσαν ταλαιπωρία και γέννησαν ερωτήματα. Πόσο εύκολο είναι να συμβεί κάτι τέτοιο στην πόλη σου; Με δεδομένο ότι τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί δεν είναι λίγα.
Αναγνώστρια του Reader και κάτοικος Παγκρατίου έζησε από πολύ κοντά την καθίζηση που συνέβη στην περιοχή στις αρχές του χρόνου. Η μαρτυρία της τότε ήταν ίσως η αφορμή για να ασχοληθούμε με το θέμα. Η τρύπα που είχε ανοίξει ξαφνικά στην γειτονιά που ζει τα τελευταία χρόνια είχε πλάτος περίπου 3 μέτρα και μήκος άλλα 2, ενώ το οδόστρωμα σε μεγάλο τμήμα του φαινόταν να «αιωρείται», καθώς το υπέδαφος είχε υποχωρήσει.
«Μένω περίπου 150 μέτρα από το σημείο. Είναι τελείως διαφορετικό να το ζεις από το να το βλέπεις στις ειδήσεις. Κυρίως για την ταλαιπωρία. Όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο, ιδίως σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, όπως το Παγκράτι, η συμφόρηση που δημιουργείται είναι αφόρητη και ένας ακόμα μπελάς βρίσκει χώρο στο κεφάλι των Αθηναίων. Μετά από παρέμβαση κατοίκου, κατατέθηκε μηνυτήρια αναφορά σε βάρος των υπευθύνων κι αυτό γιατί εκτός από το ίδιο το συμβάν, δεν είχαμε καμία ενημέρωση στη συνέχεια για το αν υπάρχει κίνδυνος για τα κτίρια της περιοχής ή για το αν η καθίζηση ενδέχεται να αποτελεί προπομπό ευρύτερου προβλήματος», σημειώνει η ίδια.
Στις αρχές του 2026, στο Γραμματικό είχε σημάνει συναγερμός όταν ξαφνική καθίζηση του εδάφους λόγω της κακοκαιρίας προκάλεσε τον εγκλωβισμό οδηγού στο όχημά του. Την ίδια ημέρα με την καθίζηση στο Γραμματικό, αντίστοιχο περιστατικό έγινε στη Νέα Μάκρη συγκεκριμένα στην οδό Ειρήνης. Μια ημέρα μόλις αργότερα, στον Πειραιά διεκόπη η κυκλοφορία των οχημάτων έπειτα από καθίζηση του οδοστρώματος στην οδό Ιάσονος. Και στην επαρχία ωστόσο, τα καταγεγραμμένα συμβάντα δεν είναι λίγα. Το χωριό Μικροσπηλιά στα Τζουμέρκα υπέστη εκτεταμένη καθίζηση, ενώ στην Πελοπόννησο κατά καιρούς κινητοποιούν τις Αρχές τέτοια προβλήματα.
Τι ευθύνεται για τις ξαφνικές καθιζήσεις
Για το ζήτημα απευθυνθήκαμε στον γεωλόγο και προϊστάμενο του τμήματος Υδρογεωλογίας και Υδρολογίας της ΕΑΓΜΕ (Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών), κύριο Βασίλη Ζόραπα. Όπως ο ίδιος εξηγεί, ξεκαθαρίζοντας το τοπίο, «κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται μεμονωμένα και οπωσδήποτε κατόπιν αυτοψίας». Σύμφωνα με τον ίδιο, θα μπορούσε εντούτοις να αναφερθεί ότι, «οι περισσότερες αστοχίες οφείλονται στη διαβρωτική δράση του νερού και σε ανθρώπινες παρεμβάσεις, σε συνδυασμό με τη γεωλογική δομή».
«Είναι πολύ συνηθισμένες οι αστοχίες, λόγω διαρροής δικτύων ύδρευσης/αποχέτευσης, κατόπιν έντονων βροχοπτώσεων, κατόπιν παρεμβάσεων για κατασκευή τεχνικών έργων ή καθιζήσεις σε περιοχές εντατικών αντλήσεων υπόγειων νερών. Τα δύο περιστατικά στην Θεσσαλονίκη και την Κυψέλη που αναφέρατε εμπίπτουν στις προαναφερόμενες κατηγορίες», λέει και συμπληρώνει πως στην περίπτωση της Κυψέλης υπήρχε έγχυση ενέματος, στο πλαίσιο των εργασιών του Μετρό, το οποίο εκτονώθηκε επιφανειακά. Στη Θεσσαλονίκη, υπήρχε διαρροή δικτύου, με αποτέλεσμα τη διάβρωση του πρανούς.
Διαβάστε ακόμα: «Κανένας εφησυχασμός»: Χειμώνας - «ανάσα» για τους ταμιευτήρες αλλά παραμένουμε σε κρίσιμο επίπεδο
Πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν τα φαινόμενα
Θέτουμε στον κύριο Ζόραπα και μια γενική ερώτηση, σχετικά με τη λύση που πιθανότατα μπορεί να δοθεί σε ανάλογα προβλήματα ώστε το ζητούμενο, δηλαδή η ασφάλεια που πρέπει να νιώθει ο κάθε πολίτης, να θεωρείται δεδομένη. «Τεχνικά, είναι εφικτή η αντιμετώπιση σχεδόν όλων των περιπτώσεων, όμως η σχέση κόστους οφέλους, στην οποία η γεωλογική δομή παίζει σημαντικό ρόλο, καθορίζει τα μέτρα προστασίας που εφαρμόζονται σε κάθε έργο, περιλαμβανομένων και των περιοχών προς δόμηση», επισημαίνει χαρακτηριστικά.
Για να γίνει αντιληπτό, αναφέρει το εξής παράδειγμα. Σε μια ορεινή περιοχή με δυσμενείς γεωλογικές συνθήκες (επιρρεπή σε αστοχίες) και ελάχιστη κυκλοφορία οχημάτων, δεν είναι λογικό να κατασκευαστεί ένας δρόμος με αυξημένα μέτρα προστασίας έναντι των κατολισθήσεων, λόγω υψηλού κόστους αλλά και επιβάρυνσης του περιβάλλοντος. Τα έντονα κλιματικά φαινόμενα και κυρίως οι βροχοπτώσεις που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια, σε κάποιες περιπτώσεις ενδέχεται να υπερβαίνουν τις παραμέτρους σχεδιασμούς των έργων, κυρίως αντιπλημμυρικών ή ομβρίων, με επακόλουθο την εκδήλωση αστοχιών.
Κατά τον ειδικό, «μεμονωμένα περιστατικά πάντα θα παρατηρούνται, ακόμα και σε χώρες οικονομικά πιο εύρωστες από την Ελλάδα. Ο πολίτης μπορεί να αισθάνεται ασφαλής, καθώς όλα τα έργα πληρούν αυστηρές προδιαγραφές τόσο στη φάση της μελέτης αλλά και της κατασκευής». Απ' όσο γνωρίζει δε, συζητείται ήδη η αλλαγή των παραμέτρων σχεδιασμού, για τις μελέτες των νέων έργων, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη την αλλαγή στα κλιματικά φαινόμενα.
Καθιζήσεις μπορούν να υπάρξουν οπουδήποτε;
Τι ισχύει όμως για τις περιοχές που πλήττονται από ξαφνικές καθιζήσεις ή και κατολισθήσεις; Έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά; Έρευνα του 2018 που είχαν δώσει στη δημοσιότητα ΤΑ ΝΕΑ, ανέφερε πως αρκετά σημεία των νοτίων προαστίων εξέπεμπαν σήμα κινδύνου. Τα ευρήματα τότε προέρχονταν από εργασία που εξέτασε τη συμπεριφορά των υποδομών που βρίσκονται κοντά στους ποταμούς Ιλισό και Ηριδανό στην Αθήνα. Η περιοχή μελέτης περιελάμβανε το κέντρο της πόλης, τον Ταύρο, την Καλλιθέα, τη Δάφνη, τον Υμηττό και τα Ιλίσια, πυκνοκατοικημένες περιοχές από όπου διέρχονται τα υπογειοποιημένα ποτάμια. Όπως είχε διαπιστωθεί, σύμφωνα με τους ερευνητές, εκατοντάδες κτίρια της Αττικής παρουσιάζουν καθιζήσεις, ενώ αξιοσημείωτα προβλήματα εντοπίστηκαν στις περιοχές του Ταύρου, της Καλλιθέας και της Νέας Σμύρνης.
O κύριος Ζόραπας απαντά σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα πως τα προβλήματα αστοχιών συνήθως δεν σχετίζονται με ποτάμια που υπογειοποιούνται, καθώς η κοίτη επενδύεται και λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα. Ωστόσο, τα πλημμυρικά φαινόμενα ευνοούνται όταν περιορίζεται η φυσική κοίτη αυτών των ποταμών και ενισχύονται από την έντονη αστικοποίηση (έλλειψη βλάστησης και κάλυψη φυσικού εδάφους), καθώς παρεμποδίζεται η διήθηση του νερού προς βαθύτερα στρώματα, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η επιφανειακή απορροή. Γενικά μιλώντας, αναφέρει ότι οι αστοχίες -κατολισθήσεις κυρίως- εκδηλώνονται σε περιοχές οι οποίες:
1. δομούνται από γεωλογικούς σχηματισμούς με πτωχά μηχανικά χαρακτηριστικά,
2. χαρακτηρίζονται από έντονο μορφολογικό ανάγλυφο και
3. εκδηλώνονται αυξημένης έντασης βροχοπτώσεις
Για περισσότερη ακρίβεια, υποδεικνύει στο Reader διαδραστικό χάρτη της ΕΑΓΜΕ για τις περιοχές της χώρας με εκδήλωση αστοχιών, όπως έχουν καταγραφεί σε μελέτες και εκθέσεις από την ίδια την Αρχή για την αντιμετώπιση των φαινομένων. Η περιοχή της Ηπείρου, του Πηλίου και της Δυτικής Πελοποννήσου συγκεντρώνουν τον μεγαλύτερο αριθμό αστοχιών, που ερμηνεύονται από τα ανωτέρω.
Μπορείτε να δείτε αναλυτικά τον χάρτη που δημιούργησε η Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών πατώντας εδώ
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
