Μία ιδιαίτερη προσέγγιση στην ιστορία της Εξόδου του Μεσολογγίου κάνει ο Θεόδωρος Κολυδάς, διευθυντής Τομέα Υδρομετεωρολογίας και Φυσικών Καταστροφών εργαστηρίου Assist Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, στεκόμενος στις καιρικές συνθήκες της εποχής και πώς αυτές έπαιξαν σημαντικό ρόλο στα όσα διαδραματίστηκαν.
Αφού περιγράφει τις συνθήκες εξαθλίωσης στις οποίες είχαν περιέλθει οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», στέκεται στη μαρτυρία του Ιωάννη Μάγερ για τις καιρικές συνθήκες.
«Δεν μιλά απλώς για κρύο με τη μετεωρολογική έννοια, αλλά για ψύχος που "ενοχλεί υπερβολικώς", ακριβώς επειδή δεν υπήρχαν ξύλα για φωτιά. Η παρατήρηση αυτή είναι καίρια. Δείχνει ότι το Μεσολόγγι δεν υπέφερε μόνο από την πείνα, αλλά και από την αδυναμία να ζεσταθεί, να προστατευθεί, να διατηρήσει τις τελευταίες σωματικές του αντοχές.
»Αυτή η διάσταση φωτίζεται ακόμη περισσότερο όταν στραφεί κανείς στο Νικόλαο Κασομούλη. Στις σελίδες του, η πολιορκία δεν παρουσιάζεται ως αφηρημένη ιστορική έννοια, αλλά ως άμεση εμπειρία. Η γραφή του διασώζει την ταραχή, τον πανικό, τις αντιφάσεις, τη σύγχυση, αλλά και τις μικρές, απολύτως ανθρώπινες λεπτομέρειες που κάνουν την Ιστορία αληθινή. Εκεί δεν συναντούμε μόνο την αγωνία της στρατιωτικής απόφασης, αλλά και την αίσθηση της βροχής, της νύχτας, του κρύου, της λάσπης, της δυσκολίας στο βάδισμα, της υγρασίας που κατακάθεται στα σώματα. Έτσι, οι πηγές της εποχής επιτρέπουν να δει κανείς την Έξοδο όχι μόνο ως ηρωική πράξη, αλλά και ως κορύφωση μιας ακραίας βιολογικής και ψυχικής καταπόνησης».
Ο κ. Κολυδάς στέκεται, ιδιαίτερα, στην αναφορά του Κασομούλη «ότι στις 8 Απριλίου ξέσπασε "ραγδαία βροχή και χάλαζα", γεγονός που επηρέασε τις κινήσεις του Καραϊσκάκη και των δυνάμεων που επιχειρούσαν να προσεγγίσουν για βοήθεια. Η μαρτυρία αυτή δεν είναι επουσιώδης. Αντιθέτως, δείχνει ότι ο καιρός μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την ιστορική εξέλιξη. Οι άνδρες, ευρισκόμενοι "εις το γελέκι", δηλαδή με ανεπαρκή προστασία, βράχηκαν τόσο ώστε να μην είναι πλέον σε θέση να κινηθούν κανονικά. Το επεισόδιο αυτό, αν ιδωθεί σε συνδυασμό με τη γενικότερη κατάσταση εξάντλησης, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα: η καθυστέρηση της βοήθειας δεν συνδέεται μόνο με πολεμικούς λόγους, αλλά και με τη φυσική αδυναμία που επέβαλαν οι καιρικές συνθήκες».
Η μετεωρολογική προσέγγιση
Στο σημείο, αυτό, στάθηκε στη μετεωρολογική προσέγγιση, η οποία, όπως έγραψε, «μπορεί να προσθέσει ουσιαστική γνώση».
«Από τη συνδυασμένη εξέταση των πεδίων της Reanalysis προκύπτει ότι η περιοχή του Μεσολογγίου στις κρίσιμες ημέρες των αρχών Απριλίου 1826 βρισκόταν σε περιβάλλον ψυχρό, υγρό και ασταθές, χωρίς όμως να διακρίνεται κάποιο εξαιρετικά βαθύ ή αποκομμένο ανώτερο χαμηλό πάνω από τη Δυτική Ελλάδα.Οι χάρτες των 500 hPa δείχνουν ότι ο ελλαδικός χώρος τελούσε υπό βορειοδυτική ροή ψυχρότερων αέριων μαζών στην ανώτερη τροπόσφαιρα, με ήπια έως μέτρια αυλωνική διάταξη. Δεν φαίνεται, δηλαδή, ένας δραματικός και βαθύς αυλώνας, φαίνεται όμως μια συνολική κυκλοφορία απολύτως συμβατή με άστατο καιρό και δυναμική υποστήριξη φαινομένων. Η εικόνα αυτή συνηγορεί υπέρ μιας κακοκαιρίας ψυχρού και δυναμικού χαρακτήρα».
Συνεχίζει αναφορά πως το περιβάλλον δεν ήταν «πρόσφορο για ισχυρές θερμικές καταιγίδες, όπως αυτές που παράγονται από έντονη επιφανειακή θέρμανση».
«Αν πράγματι σημειώθηκε η "ραγδαία βροχή και χάλαζα" της 8ης Απριλίου, η ερμηνεία της πρέπει να αναζητηθεί μάλλον σε ευρύτερη δυναμική υποστήριξη, σε ανύψωση συνδεδεμένη με διαταραχή μεγαλύτερης κλίμακας, ίσως και σε τοπική ενίσχυση από την υγρασία του Ιονίου και τη μορφολογία της δυτικής ελληνικής γης. Με απλούστερα λόγια, το επεισόδιο δεν φαίνεται να ήταν μια κλασική θερμική καταιγίδα, αλλά μέρος ενός ψυχρότερου και συνοπτικά ασταθούς περιβάλλοντος.
»Παράλληλα, οι χάρτες της θερμοκρασίας στα 2 μέτρα δείχνουν μέσες τιμές στην ευρύτερη περιοχή του Μεσολογγίου γύρω στους 12 έως 13 βαθμούς Κελσίου. Οι αριθμοί αυτοί, απομονωμένοι, δεν προκαλούν εντύπωση. Όμως δεν είναι δυνατόν να διαβάζονται ανεξάρτητα από τις ιστορικές συνθήκες. Για έναν πληθυσμό υποσιτισμένο, αδύναμο, βρεγμένο, εκτεθειμένο τη νύχτα, χωρίς επαρκή ρουχισμό και χωρίς δυνατότητα θέρμανσης, τέτοιες μέσες θερμοκρασίες δεν είναι ήπιες. Γίνονται επιβαρυντικές, διαβρωτικές, σωματικά ανυπόφορες. Το ψύχος της πηγής δεν είναι ψύχος αφηρημένο· είναι το κρύο που εισχωρεί σε σώματα ήδη καταβεβλημένα. Έτσι εξηγείται και η τόσο ανθρώπινη λεπτομέρεια στον Κασομούλη, όταν κάποιος αρνείται να αποχωριστεί την κάπα και τη φλοκάτη του «διότι κρυολογώ». Η στιγμή είναι σχεδόν συμβολική. Μέσα στο ύψος της ιστορικής τραγωδίας, προβάλλει το απλό, άμεσο, ακαριαίο βάρος της ανθρώπινης ανάγκης να προστατευθεί από το κρύο».
Την όλη εικόνα, συμπληρώνει, έρχονται να συμπληρώσουν οι χάρτες του υετού. «Η περιοχή του Μεσολογγίου δεν φαίνεται να τοποθετείται ακριβώς στον πυρήνα των μέγιστων ποσοτήτων, βρίσκεται όμως σαφώς μέσα σε ζώνη υγρών και ασταθών συνθηκών κατά τις 8 έως 10 Απριλίου. Το γεγονός αυτό δεν αποδεικνύει αυτοτελώς ένα τοπικό επεισόδιο χαλαζόπτωσης, ιδίως σε τόσο αδρή reanalysis και για τόσο πρώιμη περίοδο, όμως σε καμία περίπτωση δεν το αναιρεί. Αντιθέτως, παρέχει το ευρύτερο πλαίσιο που καθιστά τη μαρτυρία του Κασομούλη πλήρως εύλογη. Η reanalysis δεν αποτυπώνει κάθε τοπική έξαρση· αποκαθιστά όμως το σκηνικό μέσα στο οποίο μια τέτοια έξαρση μπορεί να συμβεί.Στο τέλος, μένει η αίσθηση ότι η Έξοδος του Μεσολογγίου δεν υπήρξε απλώς μια σύγκρουση ανθρώπων και στρατών. Υπήρξε και αναμέτρηση με τις συνθήκες του κόσμου: με την πείνα, το ψύχος, τη βροχή, την υγρασία, τη λάσπη, τη νύχτα, το φεγγάρι. Η βορειοδυτική ψυχρή ροή στην ανώτερη τροπόσφαιρα, η χαμηλή αλλά υπαρκτή αστάθεια, οι υγρές συνθήκες και το επιβαρυντικό θερμικό περιβάλλον δεν αποτελούν απλές τεχνικές παρατηρήσεις. Όλες μαζί συνθέτουν την ατμόσφαιρα μιας ιστορικής στιγμής όπου ο άνθρωπος αγωνιζόταν όχι μόνο εναντίον του εχθρού, αλλά και εναντίον της φθοράς που του επέβαλλαν τα ίδια τα στοιχεία της φύσης.
»Έτσι, όταν πια διαβάζουμε τον Κασομούλη υπό το φως των ιστορικών πηγών και των χαρτών της reanalysis, η μαρτυρία του αποκτά νέο βάθος. Η βροχή δεν είναι λογοτεχνικό εύρημα. Το χαλάζι δεν είναι υπερβολή. Το ψύχος δεν είναι υποσημείωση. Είναι όλα μαζί μέρος της αλήθειας του Μεσολογγίου. Και τότε η Έξοδος παύει να είναι μόνο ένας θρύλος ελευθερίας. Γίνεται ξανά αυτό που υπήρξε: μια ανθρώπινη τραγωδία υψωμένη στο μέτρο του ηρωισμού, κάτω από έναν ουρανό βαρύ, ψυχρό και ασταθή, ο οποίος δεν έμεινε αμέτοχος, αλλά σφράγισε με τον δικό του τρόπο τις τελευταίες ώρες των πολιορκημένων. Οι χάρτες της reanalysis δεν λειτουργούν πλέον ως εικονογράφηση, αλλά ως γέφυρα ανάμεσα στην ιστορική μαρτυρία και στη σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση. Και τότε φαίνεται ακόμη εντονότερα ότι οι πηγές δεν μιλούν μόνο για έναν αγώνα εναντίον των όπλων, αλλά και για μια αναμέτρηση με τον ίδιο τον καιρό, τη στιγμή που η Ιστορία πάγωνε κάτω από βροχή και φεγγάρι.Στο τέλος, όταν η ιστορική μνήμη αφήνει πίσω της τους χάρτες, τα δεδομένα και τις αναλύσεις, μένει πάντοτε η βαθύτερη αλήθεια που διέσωσε η ποίηση» καταλήγει.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
