Το γεωπολιτικό παζάρι στη Μέση Ανατολή: Τα κρυφά χαρτιά Αμερικανών και Ιρανών και οι «κόκκινες» γραμμές

Ενώ οι κωδωνοκρουσίες του πολέμου συνεχίζουν να ηχούν με αμείωτη ένταση στη Μέση Ανατολή, στα παρασκήνια εκτυλίσσεται ένα σιωπηλό, πλην εξαιρετικά κρίσιμο, διπλωματικό πόκερ.

Σύμφωνα με μια εμπεριστατωμένη ανάλυση του βρετανικού δικτύου BBC, οι προσπάθειες για την επίτευξη εκεχειρίας ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη πυκνώνουν σταδιακά μέσα από δαιδαλώδεις διαύλους τρίτων χωρών.

Εντούτοις, το χάσμα που χωρίζει τις δύο πλευρές φαντάζει προς το παρόν αγεφύρωτο, καθώς τα ειρηνευτικά σχέδια που έχουν κατατεθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αποκαλύπτουν δύο εντελώς διαφορετικές κοσμοθεωρίες και στρατηγικές επιδιώξεις.

Το δόγμα της Ουάσινγκτον και οι προϋποθέσεις για την επόμενη ημέρα

Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος και η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προσεγγίζουν τη σύγκρουση με στόχο την οριστική εξάλειψη της ιρανικής απειλής και την αδιαπραγμάτευτη θωράκιση της ασφάλειας του Ισραήλ. Το αμερικανικό σχέδιο, το οποίο διαρθρώνεται σε δεκαπέντε κομβικά σημεία, θέτει ως απόλυτη προτεραιότητα την πλήρη και οριστική αποξήλωση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, παράλληλα με την επιβολή δρακόντειων περιορισμών στο πυραυλικό του οπλοστάσιο.

Διαβάστε ακόμα: Το διπλό δόγμα Τραμπ για το Ιράν: Η ρητορική της «κόλασης», η σκιώδης διπλωματία και η παράκαμψη του Κογκρέσου

Ταυτόχρονα, η Ουάσινγκτον απαιτεί την άμεση και ανεμπόδιστη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ, μιας ζωτικής σημασίας θαλάσσιας αρτηρίας από την οποία διέρχεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, επιδιώκοντας έτσι τη σταθεροποίηση των δοκιμαζόμενων διεθνών αγορών ενέργειας.

Ο απώτερος, ίσως και πιο φιλόδοξος, στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι η ανάδειξη μιας νέας, μετριοπαθούς και συνεργάσιμης ιρανικής ηγεσίας, η οποία θα εγκαταλείψει την επιθετική ρητορική. Ως αντίβαρο σε αυτές τις ιστορικές παραχωρήσεις, η αμερικανική διπλωματία αφήνει ανοιχτό το παράθυρο για την άρση των εξοντωτικών οικονομικών κυρώσεων και την παροχή τεχνογνωσίας για ένα αυστηρά ειρηνικό, πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Οι μαξιμαλιστικές αξιώσεις της Τεχεράνης

Στον αντίποδα, το Ιράν, μολονότι επισήμως διαψεύδει την ύπαρξη απευθείας διαύλων επικοινωνίας, φέρεται να έχει αντιπαραβάλει τις δικές του απαιτήσεις μέσω διαμεσολαβητών, συνθέτοντας μια πρόταση πέντε σημείων που η Δύση χαρακτηρίζει εξόχως μαξιμαλιστική.

Η αντιπρόταση της Τεχεράνης ξεκινά από το αυτονόητο για εκείνη: την άμεση κατάπαυση του πυρός και τον οριστικό τερματισμό των βομβαρδισμών, καθώς και το τέλος των στοχευμένων εξοντώσεων Ιρανών αξιωματούχων. Εκεί, ωστόσο, που η ιρανική ρητορική συγκρούεται μετωπικά με τη δυτική λογική είναι στο ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, όπου η Τεχεράνη διεκδικεί όχι απλώς να διατηρήσει τον στρατηγικό έλεγχο, αλλά και το κυριαρχικό δικαίωμα επιβολής τελών διέλευσης στα διεθνή εμπορικά πλοία.

Διαβάστε ακόμα:Τι ζητάει το Ιράν για να σιγήσουν τα όπλα: Οι 5 προϋποθέσεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων

Το απόγειο των ιρανικών διεκδικήσεων, όμως, εστιάζεται στην απαίτηση για πλήρη αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων και το κλείσιμο των βάσεων στον Περσικό Κόλπο, διεκδίκηση που συνοδεύεται από το αίτημα καταβολής υπέρογκων πολεμικών αποζημιώσεων από τις ΗΠΑ και την παροχή ρητών εγγυήσεων μη επανάληψης παρόμοιων επιθέσεων στο μέλλον.

Ο ρόλος των διαμεσολαβητών και η σκιά της βαθιάς καχυποψίας

Μέσα σε αυτό το ναρκοθετημένο τοπίο, όπως αναφέρει το ρεπορτάζ του BBC, χώρες όπως το Πακιστάν, το Ομάν και η Τουρκία αναλαμβάνουν τον άχαρο αλλά κρίσιμο ρόλο του διαμεσολαβητή, με το Ισλαμαμπάντ να προσφέρεται μάλιστα να φιλοξενήσει δια ζώσης διαπραγματεύσεις. Εντούτοις, το κλίμα δηλητηριάζεται από μια βαθιά και ιστορικά ριζωμένη αμοιβαία καχυποψία.

Το Ιράν αντιμετωπίζει με απόλυτη δυσπιστία Αμερικανούς διαπραγματευτές όπως ο Τζάρεντ Κούσνερ, βλέποντας στις προτάσεις τους καλοστημένες παγίδες, και διαμηνύει πως θα προτιμούσε συνομιλητές με λιγότερο παρεμβατική ατζέντα για τη Μέση Ανατολή, όπως ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς.

Την ίδια στιγμή, ο Λευκός Οίκος επιλέγει τη γλώσσα της ισχύος, διαμηνύοντας μετ' επιτάσεως ότι η στρατιωτική μηχανή προπορεύεται του χρονοδιαγράμματος και προειδοποιώντας με ανελέητη κλιμάκωση εάν το Ιράν δεν συνθηκολογήσει.

Το μεγάλο, και ίσως αναπάντητο, ερώτημα που πλανάται πλέον πάνω από τη διεθνή διπλωματία είναι αν αυτές οι δύο εντελώς ασύμβατες πραγματικότητες μπορούν να συναντηθούν έστω και στο ελάχιστο, προτού η παγκόσμια οικονομία και η περιφερειακή σταθερότητα δεχθούν ένα ιστορικό, ανεπανόρθωτο πλήγμα.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.