Ο Ναζί Μένγκελε πέρασε και από την Ελλάδα: Ανοίγουν τα ελβετικά αρχεία για το θρίλερ της διαφυγής του

Η Ελβετική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πληροφοριών ανακοίνωσε την πρόθεσή της να ανοίξει επιτέλους τα σφραγισμένα αρχεία που αφορούν τον Γιόζεφ Μένγκελε, τον πλέον διαβόητο εγκληματία πολέμου της ναζιστικής Γερμανίας. Παρότι η ακριβής ημερομηνία αποχαρακτηρισμού δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί, η εξέλιξη αυτή αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον της ιστορικής έρευνας, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο τα φρικτά του εγκλήματα, τη σκοτεινή του διαφυγή, αλλά και το μυστηριώδες πέρασμά του από τα ελληνικά νησιά.

Ο «άγγελος του θανάτου» του Άουσβιτς

Ο Γιόζεφ Μένγκελε δεν ήταν απλώς ένας εντολοδόχος εκτελεστής του Γ' Ράιχ, αλλά η απόλυτη προσωποποίηση του κινδύνου που ελλοχεύει όταν η επιστήμη υποτάσσεται σε μια απάνθρωπη ιδεολογία. Ως άρτια εκπαιδευμένος ιατρικός ερευνητής, παρασημοφορημένος βετεράνος και μέλος των Waffen SS, έχαιρε άκρας εκτίμησης στο πεδίο του, εργαζόμενος σε κορυφαία ερευνητικά ιδρύματα.

Τοποθετημένος στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς στην κατεχόμενη Πολωνία, ο Μένγκελε ήταν ένας από τους γιατρούς που επέλεγαν με ψυχραιμία ποιοι από τους νεοαφιχθέντες κρατούμενους θα οδηγούνταν απευθείας στους θαλάμους αερίων. Από το 1,1 εκατομμύριο ανθρώπους που εξοντώθηκαν εκεί –εκ των οποίων περίπου ένα εκατομμύριο Εβραίοι– πολλοί καταδικάστηκαν από το δικό του χέρι.

Απέκτησε το προσωνύμιο «αγγελος του θανάτου» λόγω της σαδιστικής του εμμονής να επιλέγει κρατούμενους, κυρίως παιδιά και δίδυμα αδέλφια, ως πειραματόζωα για φρικτά βιοϊατρικά πειράματα, πριν τους στείλει και αυτούς στον θάνατο.

Μετά τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Μένγκελε κατάφερε να αποφύγει τη σύλληψη. Αλλάζοντας την ταυτότητά του, εξασφάλισε ταξιδιωτικά έγγραφα του Ερυθρού Σταυρού από το ελβετικό προξενείο στη Γένοβα.

Για δεκαετίες, ωστόσο, κυκλοφορούσαν φήμες ότι ο Μένγκελε είχε περάσει ένα διάστημα στην Ελβετία, παρά την ύπαρξη διεθνούς εντάλματος σύλληψης. Το επικείμενο άνοιγμα των ελβετικών αρχείων έρχεται να δώσει απαντήσεις, αν και οι ιστορικοί κρατούν μικρό καλάθι. Ερευνητές, όπως ο Βέτσταϊν και ο Μπόχσλερ, εκφράζουν την έντονη ανησυχία τους ότι τα έγγραφα θα είναι εκτενώς λογοκριμένα.

Το ερώτημα παραμένει: διέφυγε απλώς της προσοχής των ελβετικών αρχών ή υπήρξε συγκάλυψη μιας «ενοχλητικής» παρουσίας για να αποφευχθεί ο διπλωματικός θόρυβος;

Ο ίδιος πάντως δεν λογοδότησε ποτέ στη δικαιοσύνη. Πέθανε στη Βραζιλία το 1979 και τάφηκε με ψεύτικο όνομα, προτού οι εξετάσεις DNA το 1992 επιβεβαιώσουν οριστικά την ταυτότητά του.

Η «σκιά» του Μένγκελε στην Κύθνο

Μία από τις λιγότερο γνωστές, αλλά ιστορικά κρίσιμες, πτυχές της 34χρονης φυγής του Μένγκελε ήταν η προσπάθειά του να κρυφτεί στην Ελλάδα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, όταν είχαν χαθεί τα ίχνη του στη Λατινική Αμερική, υπήρξαν βάσιμες υποψίες ότι είχε επιστρέψει στην Ευρώπη ,πιθανώς για να παραστεί στην κηδεία του πατέρα του.

Ο διάσημος κυνηγός Ναζί Σιμόν Βίζενταλ (ο άνθρωπος πίσω από τη σύλληψη του Άντολφ Άιχμαν), έχοντας διαπιστώσει ότι τα κρησφύγετα του Μένγκελε στο Γκίνσμπουργκ της Γερμανίας και στο Μεράνο της Ιταλίας παρακολουθούνταν, εντόπισε τα ίχνη του στην Κύθνο.

Ο ναζί γιατρός, εικάζεται ότι ταξίδεψε στο ελληνικό νησί με τη δεύτερη σύζυγό του, Μάρθα, και τον θετό του γιο. Γνωρίζοντας άπταιστα Λατινικά και Ελληνικά, χρησιμοποιούσε πιθανότατα ψευδώνυμα όπως Φρίντριχ Έλντερ φον Μπρίτενμπαχ, Φάουστο Ριντόν ή Γρηγορίου.

Τα ξενοδοχεία στην ενδοχώρα ήταν ανύπαρκτα, προστατεύοντάς τον από τα αδιάκριτα βλέμματα, ενώ τα ελάχιστα ενοικιαζόμενα δωμάτια στο λιμάνι του εξασφάλιζαν άμεση οδό διαφυγής μέσω θαλάσσης. 

Κατόπιν προτροπής του Βίζενταλ, το γερμανικό περιοδικό Spiegel απέστειλε εσπευσμένα στο νησί τον δημοσιογράφο Χανς Μπέρταμ. Όταν όμως ο Μπέρταμ άρχισε να δείχνει τις φωτογραφίες του ζευγαριού στους ντόπιους στις αρχές Αυγούστου, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια απογοητευτική αλήθεια: ο διαβόητος καταζητούμενος είχε μόλις αναχωρήσει με το προηγούμενο πλοίο, έχοντας μείνει στο νησί για περίπου μία εβδομάδα.

Η ευκαιρία να οδηγηθεί ο «Άγγελος του Θανάτου» ενώπιον της δικαιοσύνης χάθηκε στο Αιγαίο, προσθέτοντας ένα ακόμη σκοτεινό κεφάλαιο στην ατιμώρητη ιστορία του.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.