Τα διαπεραστικά πράσινα μάτια που έγιναν σύμβολο και ταρακούνησαν τη Δύση - Η ιστορία πίσω από το διάσημο πορτρέτο

Παγκόσμια Ημέρα Φωτογραφίας η σημερινή και υπάρχει μια εικόνα, που αρκούν μονάχα τρεις λέξεις για να την περιγράψεις και ολόκληρος ο πλανήτης έχει καταλάβει για ποια μιλάς. Είναι το πορτρέτο της Σαρμπάτ Γκούλα, του κοριτσιού από το Αφγανιστάν που στα 12 του έτη, έγινε σύμβολο του αγώνα των προσφύγων, καθηλώνοντας με το βλέμμα του όλον τον κόσμο. 

Ο βραβευμένος Αμερικανός φωτογράφος Steve McCurry απαθανάτισε το 1984 τη Σαρμπάτ Γκούλα σε έναν καυταλισμό στο Πακιστάν και έτσι το κορίτσι έγινε ένα από τις πιο αναγνωρισμένα προτρέτα που έχουν τραβηχτεί ποτέ. Η προσφυγοπούλα βρέθηκε στο πρωτοσέλιδο του National Geographic το 1985 και από τότε, χαράχτηκε στη μνήμη του κόσμου.

Όπως έχει πει και ο ίδιος ο φωτογράφος σε συνέντευξή του στο Al Jazeera, η φωτογραφία αυτή έδειξε την αξιοπρέπεια, την αθωότητα, την καρδιά, το σθένος και την επιμονή της προσφυγοπούλας. Δείχνει τον αληθινό αγώνα για τους πρόσφυγες πολέμου παγκοσμίως, χωρίς λόγια, απλώς με το πρόσωπό της. «Νομίζω ότι υπήρχε μια μικρή ανυπακοή στην έκφρασή της. Το πρόσωπό της καθόρισε την προσφυγιά και τον αγώνα. Νομίζω ότι όλοι οι Αφγανοί έχουν το κοινό συναίσθημα ότι βρίσκονται σε μια δύσκολη ζωή, αλλά θα τα καταφέρουμε και θα διατηρήσουμε την κατάσταση. Το πρόσωπό της ήταν προβληματισμένο, αλλά το κεφάλι της ήταν ψηλά», έχει πει γι' αυτήν ο Steve McCurry.

Το διαπεραστικό βλέμμα που καθήλωσε τον πλανήτη

Το εξώφυλλο με τη νεαρή Αφγανή είναι ένα από τα γνωστότερα στην ιστορία του National Geographic και ανέδειξε την έφηβη τότε Σαρμπάτ σε σύμβολο του αφγανικού λαού, σε μια εποχή που η χώρα της ήταν υπό σοβιετική κατοχή.

Για τους αναγνώστες στη Δύση, η φωτογραφία με το «Afghan Girl» όπως τη γνώρισαν, ήταν ένα σύμβολο μιας τότε άγνωστης γι' αυτούς, μακρινής τοποθεσίας, των προσφύγων και της ανθρωπιστικής κρίσης. Ωστόσο, το άρθρο μέσα στο περιοδικό δεν ανέφερε λέξη για τη Σαρμπάτ Γκούλα. Η φωτογραφία της είχε τη λεζάντα: «Τα στοιχειωμένα μάτια μιλούν για τους φόβους ενός Αφγανού πρόσφυγα».

Η μικρή προσφυγοπούλα Σαρμπάτ, που είχε τότε περάσει με τα πόδια στο Πακιστάν μαζί με τη γιαγιά της, μετά την εισβολή των Σοβιετικών στο Αφγανιστάν, δεν είχε ιδέα ότι το πρόσωπό της έγινε διάσημο και αποτέλεσε σύμβολο για τα δεινά της πατρίδας της.

Επί χρόνια ο φωτογράφος την αναζητούσε. Την είχε απαθανατίσει βλέποντας την σε έναν καταυλισμό, αλλά δεν ήξερε τίποτα για εκείνη. Το 2002, όταν το Αφγανιστάν επανήλθε στην επικαιρότητα μετά την εισβολή των ΗΠΑ, το περιοδικό οργάνωσε επίσημη αποστολή προκειμένου να την εντοπίσει. Όντως η Σαρμπάτ, 30 χρονών πλέον, ζούσε μέσα στην απόλυτη φτώχεια όπως η πλειοψηφία των συμπατριωτών της, και μεγάλωνε μόνη της τις 3 κόρες της.

Το σύμβολο του «Afghan Girl» και η πλευρά της Σαρμπάτ

Η Σαρμπάτ Γκούλα σε συνέντευξη που έδωσε εκείνη τη χρονιά, μίλησε για τη φωτογραφία και ρωτήθηκε για πρώτη φορά πώς ένιωσε όταν τραβήχτηκε. Και για πρώτη φορά, της επετράπη να απαντήσει: Είχε νιώσει θυμωμένη και λυπημένη. 

Όπως εξήγησε, ο φωτογράφος ήταν ένας άγνωστος σε εκείνη άνδρας, και δεν είναι πρέπον για ένα κορίτσι σύμφωνα με τα ήθη του λαού της να αποκαλύπτει το πρόσωπό της, να έχει οπτική επαφή και να φωτογραφίζεται από κάποιον που δεν ανήκει στην οικογένειά της. 

Η φωτογραφία βρέθηκε ξανά στο προσκήνιο μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, όταν η κυβέρνηση Τζορτζ Μπους άρχισε να προωθεί τα δικαιώματα των γυναικών στο Αφγανιστάν κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής εκστρατείας των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν. Φωτογραφίες της Σαρμπάτ Γκούλα παρουσιάστηκαν ως μέρος ενός πρωτοσέλιδου άρθρου για τη ζωή της στο τεύχος Απριλίου 2002 του National Geographic και αποτέλεσε το θέμα ενός τηλεοπτικού ντοκιμαντέρ με τίτλο Search for the Afghan Girl, που προβλήθηκε τον Μάρτιο του 2002. Το National Geographic ίδρυσε το Afghan Girls Fund, έναν φιλανθρωπικό οργανισμό με στόχο την εκπαίδευση των κοριτσιών και των νεαρών γυναικών στο Αφγανιστάν.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.