«Την τελευταία εβδομάδα έχω παραχωρήσει τόσες συνεντεύξεις σχετικά με τις εξελίξεις στο Ιράν, που σχεδόν δεν θυμάμαι όλα όσα έχω πει. Αλλά αυτό είναι ό,τι ακριβώς ζητούσε η καρδιά μου. Πήρα την απόφαση να μιλήσω αμέσως μόλις άκουσα τη μητέρα μου στο τηλέφωνο. Βρίσκεται στη χώρα που φλέγεται και αν υπάρχει κάτι που δεν θα ξεχάσω ποτέ είναι η αγωνία και ο φόβος που διαπερνούσαν τη φωνή της. Παρακαλώ, μιλήστε για το Ιράν, διαδώστε τις ειδήσεις και μην αφήσετε το αιματοκύλισμα να συνεχιστεί». Είναι τα λόγια της Negin Shiraghaei στα social media λίγες μέρες μετά την συνομιλία μας και πριν τη δημιουργία αυτού του άρθρου.
H Νegin καταφέρνει να επικοινωνήσει με τη μητέρα της, παρόλο που είναι ακραία προβληματική η σύνδεση για ημέρες ολόκληρες. Ακόμα και τη μισή ή τη μια ώρα που θα υπάρχει η δυνατότητα επαφής, όσο ισχνή κι αν αυτή είναι, η συνομιλία επιτυγχάνεται. Ακόμα και μετά από σιωπή δύο ή και τριών ημερών, εκεί που το χάος δείχνει να υπερνικά κάθε δυνατότητα επικοινωνίας, οι άνθρωποι στο Ιράν κάνουν επανεμφάνιση. Είναι εδώ, μάχονται και φωνάζουν με κάθε τρόπο πως αυτή τη φορά θα νικήσουν.
Η Negin είναι η ιδρύτρια του Azadi Network, μιας οργάνωσης που στόχο έχει την ενίσχυση κάθε περιθωριοποιημένης ομάδας στο Ιράν. Από τον Σεπτέμβριο του 2022, το Azadi Network έχει αποτελέσει εργαλείο για να επιτευχθούν οι επαφές Ιρανών πολιτών με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ΜΜΕ.
Πρώην δημοσιογράφος του BBC και διάφορων ιρανικών μέσων ενημέρωσης, έχει υποστεί σε βάθος την καταπίεση και την καταστολή του ιρανικού καθεστώτος. Τον Νοέμβριο του 2017, οι Times πραγματοποίησαν εκτενές ρεπορτάζ αποκαλύπτοντας ότι οι ιρανικές αρχές προσπάθησαν να επηρεάσουν την δημοσιογραφική της δραστηριότητα μέσω εκφοβισμού της οικογένειάς της που βρίσκεται στο Ιράν.
Διαβάστε ακόμα: Εικόνες από μια χώρα που δεν υπάρχει - Πώς ήταν το Ιράν πριν την Ισλαμική Επανάσταση
Εντοπίζω το όνομά της τα 24ωρα που ο καταιγισμός ειδήσεων από τη μακρινή χώρα φτάνει στις οθόνες των υπολογιστών μας σίγουρα όχι σαν κεραυνός εν αιθρία. Άλλωστε αν γνωρίζει κανείς την κατάσταση εκεί -ακόμα και μέσες άκρες- δεν έχει αμφιβάλει ούτε για μια στιγμή πως οι αντοχές του ιρανικού λαού είναι τεράστιες και εμπνέουν αγωνιστές κάθε είδους. Κι ακόμα κι αν τις τελευταίες ημέρες, η είδηση πως οι διαδηλώσεις στο Ιράν καταλαγιάζουν, πως ο Τραμπ δεν θα επέμβει και πως η κατάσταση εξομαλύνεται, όλοι ξέρουμε πως το πρόβλημα θα κρυφτεί και πάλι πίσω από την καταπίεση μέχρι την επόμενη φορά. Μέχρι την επόμενη φορά που οι δρόμοι θα καούν υπό τον ήχο της εξέγερσης.
Το Ιράν μπροστά σε μια επαναστατική στιγμή;
Είναι το ερώτημα που θέτω στη Negin κατά την αρχή της συνομιλίας μας. Μου απαντά θετικά και αρνητικά μαζί, επισημαίνοντας πως η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. «Βρισκόμαστε σίγουρα σε μια επαναστατική στιγμή όσον αφορά τα αιτήματα του λαού και την προθυμία του να θυσιαστεί για αυτά. Από την πρώτη μέρα, τα συνθήματα ήταν “θάνατος στον δικτάτορα” και “θάνατος στην Ισλαμική Δημοκρατία”. Αυτό δεν είναι ένα κίνημα μεταρρύθμισης. Είναι ένα κίνημα που απαιτεί την ανατροπή του καθεστώτος».
Η ακτιβίστρια διευκρινίζει ωστόσο πως πρέπει να είναι ειλικρινής για το τι αντιμετωπίζει η χώρα δομικά. «Το Ιράν δεν έχει οργανωμένη αντιπολίτευση. Το καθεστώς έχει καταφέρει να εξαλείψει τις θεσμικές εναλλακτικές λύσεις για σχεδόν πέντε δεκαετίες. Έτσι, ενώ η συνείδηση είναι επαναστατική και οι άνθρωποι καταλαβαίνουν ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν και επιλέγουν να βγουν στους δρόμους παρά τις μαζικές δολοφονίες, η δομική ικανότητα να μετατραπεί αυτή η συνείδηση σε μια επιτυχημένη επανάσταση παραμένει περιορισμένη».
Τι είναι όμως αυτό που διαφοροποιεί τις συγκεκριμένες κινητοποιήσεις από αυτές του 2009 ή του 2019; Η συσσώρευση, θα μου πει εκείνη. «Κάθε κύκλος διαμαρτυριών προστίθεται στον επόμενο. Τα παράπονα έχουν επιδεινωθεί. Οι άνθρωποι δεν ζητούν πλέον από το σύστημα να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις, αλλά απαιτούν την πλήρη κατάρρευσή του. Αυτή είναι μια ψυχολογική αλλαγή που δεν μπορεί να αντιστραφεί. Όμως, όπως έχουμε δει ξανά και ξανά, τα σημεία καμπής έχουν σημασία. Αυτή μπορεί να είναι η στιγμή που χρειαζόταν για να συγκεντρωθεί η κρίσιμη μάζα και ένα μικρό γεγονός μπορεί να δημιουργήσει την αλλαγή που απαιτούν οι άνθρωποι».
Η οικονομική κατάρρευση δεν είναι τυχαία
Συζητάμε για το πώς ο ευτελισμός της ζωής του ιρανικού λαού -σε όλα τα επίπεδα- έχει κάνει την οργή ένα με την ύπαρξη. «Δεν μπορείς να διαχωρίσεις την οικονομική διάσταση από την πολιτική και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το λάθος που κάνουν οι άνθρωποι είναι να αντιμετωπίζουν αυτά τα ζητήματα ως ξεχωριστά προβλήματα, ενώ στην πραγματικότητα είναι αλληλένδετα.
Ο άμεσος καταλύτης όλων αυτών; Ο υψηλός πληθωρισμός, το νόμισμα σε ελεύθερη πτώση, η έλλειψη νερού στις μεγάλες πόλεις, η πλήρης κακοδιαχείριση της οικονομίας. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να ταΐσουν τις οικογένειές τους. Αυτό είναι πραγματικό και επείγον.
Η οικονομική κατάρρευση του Ιράν δεν είναι τυχαία. Είναι το αποτέλεσμα συστηματικής διαφθοράς και κακοδιαχείρισης από το IRGC (Σώματα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης) και τις ελίτ του καθεστώτος για δεκαετίες. Έτσι, όταν οι άνθρωποι διαμαρτύρονται για τον πληθωρισμό, διαμαρτύρονται επίσης για την ευθύνη του καθεστώτος. Λένε: μας έκλεψες, κακοδιαχειρίστηκες τους πόρους μας, μας έβαλες κυρώσεις και τώρα πεινάμε».
Σύμφωνα με την Negin, το πολιτικό αίτημα τη δεδομένη στιγμή είναι πως ο λαός θέλει την πτώση του καθεστώτος και όχι απλώς μεταρρυθμίσεις. «Προσέξτε καλά. Όταν οι υποστηρικτές του Παχλαβί προσπάθησαν να αγκαλιάσουν το κίνημα την πρώτη εβδομάδα, οι ακτιβιστές αντιστάθηκαν ρητά. Είπαν ότι δεν θέλουν μοναρχία. Θέλουν δημοκρατία. Αυτό είναι αξιοσημείωτο, γιατί δείχνει ότι οι πολίτες σκέφτονται το μέλλον, ακόμα και ενώ αγωνίζονται για την επιβίωσή τους. Αν και αυτό έχει αλλάξει τις τελευταίες ημέρες για μερικούς ανθρώπους, πιστεύω ότι ο Παχλαβί εξακολουθεί να μην έχει την πλειοψηφία, αν και είναι δύσκολο να το μετρήσουμε τώρα».
Τι ζητούν οι πολίτες
Ας μην ξεχνάμε πως στο Ιράν, το επίπεδο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι μηδαμινό. Διακοπές στο διαδίκτυο, δολοφονίες ακόμα και σε νοσοκομεία, επιθέσεις στο ψαχνό, στο κεφάλι ή τα μάτια. Οι άνθρωποι όμως απαιτούν να καταγράφουν τα γεγονότα, να αποκαλύπτουν τι πραγματικά συμβαίνει. Κι όλα αυτά συνδέονται με την ιστορική μνήμη. Το 2019, 1.500 διαδηλωτές σκοτώθηκαν στο σχεδόν απόλυτο σκοτάδι. Δεν το μάθαμε παρά μόνο εβδομάδες αργότερα. Αυτή τη φορά, χάρη στα δίκτυα της διασποράς και στο Starlinks, το βλέπουμε σε πραγματικό χρόνο. Κι αυτό έχει σημασία, όπως τονίζει και η Negin.
Διαβάστε ακόμα: «Να συγχωρείς αλλά να μην ξεχνάς»: Το συγκλονιστικό κόμικ για το Ιράν και την επανάσταση
Tα δικαιώματα των γυναικών, η προστασία των μειονοτήτων, τα δικαιώματα των LGBTQIA+. Όλα αυτά είναι ενσωματωμένα στο αίτημα «θάνατος στον δικτάτορα». Οι άνθρωποι, ή τουλάχιστον ένα μέρος του πληθυσμού που έχει παραμείνει συνεπές στις διαμαρτυρίες και την αντίθεσή του τα τελευταία χρόνια, κατανοούν ότι ένα γνήσια δημοκρατικό Ιράν θα προστάτευε αυτά τα δικαιώματα με τρόπους που η Ισλαμική Δημοκρατία δεν έχει κάνει ποτέ.
Η καταστολή είναι πιο ακραία από ποτέ
Στο Ιράν γίναμε μάρτυρες επιπέδων βίας που ίσως δεν έχουν προηγούμενο στην πρόσφατη ιστορία. Οι πηγές της Negin αναφέρουν ότι ένας στους πέντε αστυνομικούς διαθέτει πραγματικά πυρομαχικά με ρητές εντολές να πυροβολεί με σκοπό να σκοτώσει. Στους δρόμους υπάρχουν ελεύθεροι σκοπευτές που στοχεύουν ανθρώπους με πυροβολισμούς στο κεφάλι. Οι διάδρομοι των νοσοκομείων είναι γεμάτοι πτώματα. Οι γιατροί δεν προλαβαίνουν να περιθάλψουν τους τραυματίες.
«Όλα αυτά διαφέρουν από τις προηγούμενες φορές που το καθεστώς χρησιμοποιούσε διαφορετικές τακτικές. Τώρα, αποφάσισαν ότι ο μόνος τρόπος να ησυχάσουν τα πράγματα είναι μέσω μαζικής, βίαιης δύναμης. Χρησιμοποιούν τους πιο πιστούς υποστηρικτές τους για να το κάνουν αυτό και αναπτύσσουν αυτό που αποκαλώ “ιεραπόστολους”, πράκτορες του καθεστώτος που αποστέλλονται διεθνώς για να δρουν με ακραία βία».
Λίγο πριν ολοκληρωθεί η συζήτησή μας, σκέφτομαι ποια θα μπορούσε να ήταν η ερώτηση σαν άλλος επίλογος που θα έβαζε τέλος σε μια αφήγηση που αναδύει μόνο εικόνες, δύναμη και την ανάγκη για ελευθερία ενός λαού που έχει μάθει να υπομένει αλλά και να διεκδικεί. Η Negin Shiraghaei παίρνει την κατάσταση στα χέρια της και ρίχνει την αυλαία που θα ήθελα κι εγώ για αυτό το κείμενο. «Πάντα όταν σκέφτομαι το Ιράν χρησιμοποιώ μια μεταφορά. Το φως ενός φάρου στο σκοτάδι. Τα κύματα διαμαρτυρίας και αντίστασης είναι σαν αυτό το φως. Έρχεται, είναι λαμπερό, δίνει ελπίδα. Μετά έρχεται το σκοτάδι, η ησυχία, η καταπίεση, η εξάντληση. Αλλά το φως επιστρέφει. Κάθε κύκλος αναδιαμορφώνει αυτό που οι άνθρωποι πιστεύουν ότι είναι δυνατό. Κάθε κύκλος προετοιμάζει το έδαφος για τον επόμενο.
Για τη διασπορά και τους υποστηρικτές σε όλο τον κόσμο, αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να μετράνε την επιτυχία μόνο με βάση την επικείμενη κατάρρευση του καθεστώτος. Μετρήστε την με βάση το αν ενισχύετε τις φωνές, καταγράφετε τις παραβιάσεις για μελλοντική λογοδοσία και διατηρείτε ζωντανή την απαίτηση για δημοκρατία, ακόμα και όταν είναι σκοτεινά. Για τους ανθρώπους που βρίσκονται εντός της μάχης, αυτό σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια του σκοταδιού δεν πρέπει να χάνουν την ελπίδα. Πρέπει να παραμείνουν στον δρόμο τους, ακόμα και όταν είναι σκοτεινά. Αν παραμείνουμε στον δρόμο μας, τελικά θα φτάσουμε στην ακτή. Και αυτή η ακτή μπορεί να είναι πιο κοντά από ό,τι φαίνεται».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
