Όταν θέλουμε να μάθουμε την Ιστορία ενός λαού, συνήθως ψάχνουμε στο διαδίκτυο, σε βιβλία, σε ντοκιμαντέρ. Ψάχνουμε να ακούσουμε τη φωνή ενός λαού που δεν είναι κοντά, είτε γεωγραφικά είτε χρονικά. Αυτή τη φωνή την ακούμε πιο έντονα τις τελευταίες μέρες να έρχεται από τους δρόμους της Τεχεράνης και των μεγάλων πόλεων του Ιράν. Όμως δεν είναι απλή φωνή, είναι κραυγή για ελευθερία. Αν κατεβούμε λίγο πιο χαμηλά, θα δούμε τις ανθρώπινες ιστορίες που πιθανότατα θα χαραχτούν μέσα μας.
Το Ιράν φαίνεται να αλλάζει αλλά ακόμη δεν μπορούμε να ξέρουμε το τι θα προκύψει. Η πάλη για την ελευθερία αρκεί για να κερδίσει τον θαυμασμό μας. Αυτή η πάλη δεν είναι κάτι που ξεκίνησε τις τελευταίες μέρες. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Ένα κόμικ μας βοηθάει να καταλάβουμε καλύτερα γιατί περικλείει μια ανθρώπινη ιστορία που λειτουργεί σαν μεγεθυντικός φακός και έχει πανανθρώπινα νοήματα που σπάνε γλωσσικούς και γεωγραφικούς φραγμούς.
Η Μαργιάν Σατραπί γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Ιράν. Στο κόμικ «Περσέπολις» καταγράφει τις εμπειρίες της παιδικής της ηλικίας, όταν βίωσε δύο διαφορετικές καταστάσεις στη χώρα της: το καθεστώς του Σάχη και την αναδυόμενη Ισλαμική Δημοκρατία. Πώς ερμηνεύει και καταγράφει ένα παιδί όλα αυτά που με τρομακτικό τρόπο συμβαίνουν γύρω του;
Από τον Σάχη στον Αγιατολάχ
Η Σατραπί ξεκινάει την ιστορία της από το χιτζάμπ που επιβλήθηκε από το νέο καθεστώς μετά το 1979 και πριν συνεχίσει την αφήγησή της, γυρνάει πίσω, στο παλιό καθεστώς υπό τον Σάχη. Σήμερα, είναι σχετικά εύκολο για κάποιους να θυμούνται το προηγούμενο καθεστώς με μια νοσταλγία μπροστά στη βαρβαρότητα. Οι φωτογραφίες του Σάχη και του γιου του δεσπόζουν σε κάποιες διαδηλώσεις. Η Ιστορία είναι διαφορετική και κάθε άλλο παρά νοσταλγική.
Οι μορφές των στρατιωτών του καθεστώτος είναι άγριες μπροστά στο πλήθος. Έτσι τις αποτυπώνει η Σατραπί. Οι διαδηλώσεις εντείνονται και το αίμα κυλάει ασταμάτητο. Όπως τότε, έτσι και τώρα. Όταν ο Σάχης έφυγε από το Ιράν αφού η επανάσταση είχε πετύχει τον σκοπό της, οι άνθρωποι πανηγύρισαν όσο ποτέ άλλοτε στην Ιστορία της χώρας. Η χαρά δεν κράτησε πολύ.
Οι πολίτες χωρίς να έχουν άλλη επιλογή εναρμονίστηκαν με τις επιταγές του νέου ηγέτη, του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη. Στα σχολεία, η συγγραφέας περιγράφει πως τα βιβλία και η διδασκαλία άλλαξαν μέσα σε μια μέρα. Εκεί που οι δάσκαλοι έλεγαν στα παιδιά ότι ο Σάχης είναι ο εκλεκτός του Θεού, τώρα τους ζητούσαν να σκίσουν όλες τις φωτογραφίες του από τα βιβλία τους.
Διαβάστε ακόμη: Το Ιράν σε αναβρασμό: Τέσσερα σενάρια για το μέλλον - Το έτος «μηδέν» της κυβερνητικής ανατροπής
Οι γονείς της Σατραπί ήταν προοδευτικοί και ανοιχτόμυαλοι. Ο αρχικός ενθουσιασμός τους μπροστά στην πτώση του καθεστώτος αρχίζει να σβήνει όταν βλέπουν πως το πάνω χέρι στη νέα συνθήκη έχουν οι ακραίοι οπαδοί του Αγιατολάχ. Όταν η μητέρα της βγήκε στον δρόμο για καθημερινές δουλειές χωρίς χιτζάμπ, μια ομάδα ανδρών την απείλησε πως αν δεν συμμορφωθεί θα τη βλάψουν. Λίγο μετά, το νέο καθεστώς επέβαλε το χιτζάμπ σε όλες τις γυναίκες γιατί…η μυρωδιά από τα μαλλιά τους προκαλούσε τους άνδρες…
Οι νέες διαδηλώσεις δεν άργησαν να εμφανιστούν αλλά ήταν αργά για να αλλάξουν τα πράγματα. Οι άνθρωποι που κάποτε βασάνιζαν με εντολή του βασιλιά, είχαν γίνει τα πειθήνια όργανα του Αγιατολάχ. Οι ίδιες σφαίρες χρησιμοποιήθηκαν κατά του πλήθους. Η ελευθερία και πάλι ήταν το ζητούμενο.
«Να λες ότι προσεύχεσαι χωρίς σταματημό»
Η μητέρα της Σατραπί είχε βάλει κουρτίνες ώστε από τα παράθυρα να μη μπορεί κανείς να δει στο εσωτερικό του σπιτιού. Ορισμένοι γείτονες προχωρούσαν σε καταγγελίες και αν η αστυνομία σε έπιανε με αλκοόλ ή με οποιοδήποτε προϊόν που συνδεόταν με τη Δύση, δεν θα είχες καλή κατάληξη. Η μητέρα της την προειδοποιούσε. «Αν κανείς σε ρωτήσει πώς πέρασες τη μέρα σου, να πεις ότι προσευχόσουν συνέχεια χωρίς σταματημό». Οποιαδήποτε άλλη απάντηση, δεν ήταν αποδεκτή.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος με το Ιράκ το 1980, το καθεστώς χρησιμοποίησε τους προπαγανδιστικούς μηχανισμούς του για να πείσει τους νέους να θυσιαστούν. Στα νεαρά παιδιά που πήγαιναν στο μέτωπο, έδιναν ένα πλαστικό κλειδί που ήταν βαμμένο με χρυσό χρώμα. Τους έλεγαν πως «αν θυσιαστείτε για την πατρίδα, αυτό το κλειδί θα σας βάλει στον παράδεισο και στις απολαύσεις του».
Η καταστολή της ελευθερίας δεν μειώθηκε με τον πόλεμο. Το αντίθετο. Οι άνθρωποι όμως έβρισκαν τον τρόπο για τις δικές τους, μικρές επαναστάσεις. Οργάνωναν πάρτι σε σπίτια όταν υπήρχε η κατάλληλη αφορμή. Χορός και άφθονο αλκοόλ που το έφτιαχναν συνήθως μέσα στην μπανιέρα του σπιτιού. Η Σατραπί καθώς μεγάλωνε γινόταν όλο και πιο ριζοσπαστική. Ντυνόταν με τζιν μπουφάν και ρούχα που θύμιζαν πανκ, άκουγε μουσική από κασέτες που ψώνιζε στη μαύρη αγορά της Τεχεράνης. Οι γονείς της φοβόντουσαν για την εξέλιξή της και αποφάσισαν να τη στείλουν στην Αυστρία.
Μοίρασε τα αγαπημένα της ρούχα και τις κασέτες της σε φίλους. Μάζεψε λίγο χώμα από τον κήπο του σπιτιού για να το έχει πάντα μαζί της και να θυμάται την πατρίδα της. Την τελευταία νύχτα την πέρασε στην αγκαλιά της γιαγιάς της. Σαν τελευταία συμβουλή της είπε «να διατηρείς πάντα την αξιοπρέπειά σου και να είσαι αληθινή προς τον εαυτό σου».
Καθώς το βλέμμα μας στρέφεται στην Τεχεράνη, ο λαός του Ιράν διεκδικεί τη δική του αξιοπρέπεια και παλεύει να διατηρήσει την αλήθεια του ακέραιη μπροστά στην κρίση της Ιστορίας.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
