Αντιμέτωπη με περιβαλλοντική κρίση όλο τον χρόνο βρίσκεται η Ελλάδα, καθώς η λειψυδρία και οι πυρκαγιές δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο, με πολλαπλές επιπτώσεις στο περιβάλλον, την οικονομία και την κοινωνία.
Αυτό καταδυκνείει η ανασκόπηση της Πυρομετεωτολογικής Ομάδας «FLAME» του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών για την αντιπυρική περίοδο του 2025, κατά την οποία πάνω από 500.000 στρέμματα έγιναν στάχτη.
Ταυτόχρονα, η σημαντική απουσία χιονοκάλυψης επιτείνει το πρόβλημα των πυρκαγιών, σε συνδυασμό με τις πολύ υψηλότερες των φυσιολογικών για την εποχή θερμοκρασίες που επικράτησαν στη χώρα κυρίως τον Ιανουάριο και τον Μάρτιο του 2025.
18 πυρκαγιές ευθύνονται για το 87% των καμένων εκτάσεων το 2025
Σύμφωνα με την ανασκόπηση της ομάδας «FLAME», κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου του 2025 (Μάιος – Οκτώβριος) χαρτογραφήθηκαν από το European Forest Fire Information System (EFFIS) 75 περιστατικά πυρκαγιών, τα όποια έκαψαν συνολική έκταση ίση με 478.280 στρέμματα.
Από αυτά, περισσότερα από 414.500 στρέμματα, δηλαδή το 87% των συνολικά καμένων εκτάσεων, αποδίδονται σε 18 μόνο περιστατικά.
Διαβάστε ακόμα: Φωτιές: Γιατί καίγονται συνέχεια οι ίδιες περιοχές στην Αττική
Πρόκειται για την πέμπτη χειρότερη χρονιά σε σύγκριση με την περίοδο 2006 – 2024.
Οι βροχοπτώσεις και οι χιονοπτώσεις πριν την αντιπυρική περίοδο
Όπως επισημαίνεται στην ανασκόπηση, οι βροχοπτώσεις της περιόδου Οκτώβριος 2024 – Απρίλιος 2025 βρέθηκαν κοντά και λίγο χαμηλότερα από τα κανονικά επίπεδα στο σύνολο της ελληνικής επικράτειας, με εξαίρεση την Περιφέρεια Κρήτης που κατέγραψε σημαντικό υδατικό έλλειμμα.
Η συνολική βροχή και ο αριθμός των βροχερών ημερών ήταν κοντά στις λεγόμενες κανονικές τιμές (75-125% των αντίστοιχων τιμών της περιόδου αναφοράς 1991 – 2020) σε όλες σχεδόν τις Περιφέρειες της χώρας.
Αντίθετα, η ανάλυση δορυφορικών δεδομένων για την περίοδο Σεπτέμβριος 2024 – Μάιος 2025 υποδεικνύει σημαντική απουσία χιονοκάλυψης, κυρίως από το τέλος του Ιανουαρίου 2025 και έπειτα. Συγκεκριμένα, η χιονοκάλυψη ξεπέρασε τη μέση τιμή για σύντομα μόνο χρονικά διαστήματα (μικρότερα των 10 ημερών) και συνολικά 5 φορές.
Το μέγιστο σημειώθηκε το δεύτερο δεκαήμερο του Ιανουαρίου 2025, όπου η χιονοκάλυψη στο σύνολο της ελληνικής επικράτειας έφτασε το 27%. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι πέρα από μια πρόσκαιρη περίοδο στο πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου (λιγότερες από 5 ημέρες), η χιονοκάλυψη ήδη από τα τέλη Ιανουαρίου ήταν σε πολύ χαμηλά επίπεδα.
Σημαντική συνεισφορά σε αυτή την πορεία της χιονοκάλυψης έπαιξαν οι πολύ υψηλότερες των φυσιολογικών για την εποχή θερμοκρασίες που επικράτησαν στη χώρα κυρίως τον Ιανουάριο και τον Μάρτιο του 2025.
Οι σχεδόν κανονικές βροχοπτώσεις και η μειωμένη χιονοκάλυψη κατά τη διάρκεια της λεγόμενης ψυχρής περιόδου (Οκτώβριος 2024 – Απρίλιος 2025) συνοδεύτηκαν από υψηλότερες των κανονικών θερμοκρασίες και συνθήκες σχετικά έντονης ατμοσφαιρικής ξηρασίας στο σύνολο σχεδόν της χώρας.
Θερμότερες των κανονικών συνθήκες επικράτησαν στο σύνολο σχεδόν της χώρας μεταξύ Οκτωβρίου 2024 και Απριλίου 2025. Οι υψηλότερες αποκλίσεις της μέσης ημερήσιας θερμοκρασίας εντοπίζονται στο δυτικό και νότιο ηπειρωτικό κορμό της Ελλάδας.
Αντίστοιχα, περισσότερο ξηρές του κανονικού ατμοσφαιρικές συνθήκες καταγράφηκαν σε όλη τη χώρα, με τις μεγαλύτερες αποκλίσεις της μέσης ημερήσιας έντασης ατμοσφαιρικής ξηρασίας να εντοπίζονται κύρια στο δυτικό και νότιο ηπειρωτικό κορμό.
Συνολικά, οι πυρομετεωρολογικές συνθήκες κατά το διάστημα Οκτώβριος 2024 – Απρίλιος 2025 χαρακτηρίζονται ως μάλλον κανονικές, με ορισμένες περιοχές, ωστόσο, να δέχονται μεγαλύτερη πίεση στο ξεκίνημα της αντιπυρικής περιόδου του 2025.
Για παράδειγμα, το ρεκόρ καμένων εκτάσεων της Περιφέρειας Ηπείρου φαίνεται να «συμφωνεί» με τις υψηλότερες αποκλίσεις της θερμοκρασίας και τις αρκετά υψηλές αποκλίσεις της μέσης έντασης ατμοσφαιρικής ξηρασίας.
Ένας φαύλος κύκλος...
Ουσιαστικά η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία κατάσταση που οξύνει το περιβαλλοντικό πρόβλημα, καθώς επεκτείνεται σε όλες τις εποχές του χρόνου, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.
Όπως αναφέρει ο Θοδωρής Γιάνναρος, επικεφαλής της ομάδας «FLAME» και κύριος ερευνητής ΙΕΠΒΑ/ΕΑΑ, μιλώντας στο Reader.gr, «το πόσο χιόνι έχουμε κατά τη διάρκεια του χειμώνα επηρεάζει το πόσο γρήγορα θα φτάσει η βλάστηση σε ένα επίπεδο που να μπορεί να υποστηρίξει την έναρξη και τη διάδοση της φωτιάς».
Μπορεί «οι βροχές φέτος, από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Απρίλιο του 2025, να ήταν περίπου στα κανονικά επίπεδα, με μόνη εξαίρεση την Κρήτη», οι χιονοπτώσεις ωστόσο «αποτελούσαν ουσιαστικά μεμονωμένα επεισόδια».
Σύμφωνα με τον κ. Γιάνναρο, «δεν έχουμε μία εικόνα όπως παλαιότερα, όπου τα βουνά κρατούσαν πολύ χιόνι για μεγάλα χρονικά διαστήματα, ακόμα και μέσα στην άνοιξη. Όσο χάνουμε βροχές και χιονοπτώσεις τόσο πιο εύκολο η βλάστηση έρχεται σε μία κατάσταση που μπορεί να υποστηρίξει πολύ γρήγορα την έναρξη και τη διάδοση της φωτιάς».
«Αυτό μπορεί να γίνει πολύ γρήγορα με τις πρώτες ζέστες που έρχονται ακόμη νωρίτερα», σημειώνει ο επικεφαλής της ομάδας «FLAME».
Διαβάστε ακόμα: Προβληματισμένοι οι ειδικοί για τη λειψυδρία: Η απουσία χιονιού και η απειλή «υδατικού στρες»
Ο ίδιος εξηγεί ότι «η ξηρασία που σχετίζεται με τις χιονοπτώσεις και τις βροχοπτώσεις επηρεάζει τη βλάστηση, το πώς αυτή αναπτύσσεται και πόσο διαθέσιμη θα είναι, δηλαδή πόσα δέντρα, φυτά, θάμνους κλπ θα έχουμε».
«Από εκεί και πέρα η ατμοσφαιρική ξηρασία, επηρεάζει με άλλον τρόπο την κατάσταση, καθώς όσο πιο πολύ "διψάει" ο αέρας τόσο πιο πολλή υγρασία τραβάει από τη βλάστηση, συνεπώς αυτή ξεραίνεται πιο εύκολα και δημιουργούνται συνθήκες που είναι ευνοϊκές για τη φωτιά».
Αχαρτογράφητα μονοπάτια και ανάγκη ολοκληρωμένης στρατηγικής με μετρήσιμους στόχους
Στα συμπεράσματά της, η ανασκόπηση της Ομάδας «FLAME» υπογραμμίζει μεταξύ άλλων ότι καθίσταται επιτακτική ανάγκη για στρατηγική περιορισμού του ρίσκου. Ο αριθμός των 9.143 ενάρξεων πυρκαγιών για την περίοδο 1 Ιανουαρίου ως 31 Οκτωβρίου 2025 δεν είναι πρωτόγνωρος.
Παράλληλα, σημειώνεται η αναγκαιότητα υιοθέτησης μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής με μετρήσιμους στόχους για τη μείωση των ενάρξεων πυρκαγιών (περιορισμός του ρίσκου).
Όπως τονίζεται, η αυστηροποίηση των ποινών και η βελτίωση στο πεδίο των συλλήψεων είναι χρήσιμη, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για την επίλυση του προβλήματος.
Όσον αφορά τα αίτια έναρξης των πυρκαγιών το 2025, ουσιαστικά επιβεβαιώνεται για μία ακόμα χρονιά ότι βαδίζουμε σε αχαρτογράφητα μονοπάτια, καθώς, σύμφωνα με την ανασκόπηση, δεν υπάρχουν ελεύθερα δημόσια διαθέσιμα δεδομένα.
Η ανασκόπηση επισημαίνει ότι για την περίοδο 2000 – 2023, η ανάλυση από τα δεδομένα που παρείχε η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) του Πυροσβεστικού Σώματος στο WWF Ελλάς κατέδειξε ότι πανελλαδικά, μόλις το 16,8% των πυρκαγιών έχουν ερευνηθεί και εξ’ αυτών μόλις το 12,1% έχουν εξακριβωμένη αιτία έναρξης.
Από το σύνολο των πυρκαγιών που έχουν ερευνηθεί το 91% αποδίδεται σε ανθρωπογενή δραστηριότητα (αμέλεια και πρόθεση). Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν με εμφατικό τρόπο ότι οι πυρκαγιές στην Ελλάδα δεν αποτελούν μόνο ένα μείζον περιβαλλοντικό πρόβλημα, αλλά και ένα ζήτημα με βαθιές κοινωνικές προεκτάσεις στο οποίο θα πρέπει να δοθεί η ανάλογη προσοχή, τονίζεται.
Σύμφωνα με δηλώσεις στελεχών του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και δημοσιεύματα στον Τύπο που επικαλείται η Ομάδα «FLAME», 6 στις 10 μεγάλες πυρκαγιές –οι οποίες ευθύνονται για το 55% των καμένων εκτάσεων– οφείλονται στο δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Παρότι το ποσοστό αυτό μπορεί να φαίνεται μικρό, οι αντίστοιχες ενάρξεις χαρακτηρίζονται συχνά από υψηλή και πολύ υψηλή καταστροφικότητα.
Πάντως, το 2025 χαρακτηρίστηκε από αισθητή βελτίωση του τρόπου διερεύνησης αιτίων πυρκαγιών και επιστημονική τεκμηρίωση συγκεκριμένων περιστατικών από τη ΔΑΕΕ του ΠΣ, γεγονός που οδήγησε ακόμα και στην αποφυγή δικαστικών πλανών (περίπτωση πυρκαγιάς Πάτρας), υπογραμμίζεται παράλληλα.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
