Πώς ο κινηματογράφος κατασκεύασε την εικόνα των Χριστουγέννων

Υπάρχει μια εκδοχή των Χριστουγέννων που όλοι αναγνωρίζουμε, ακόμη κι αν δεν την έχουμε ζήσει ποτέ. Χιόνι που πέφτει αθόρυβα, φωτισμένα παράθυρα, στολισμένα σπίτια με οικογενειακά τραπέζια, παλιοί έρωτες που επιστρέφουν, ρομαντικές βόλτες με ζεστή σοκολάτα με ζαχαρωτά κι άνθρωποι που αλλάζουν μέσα σε μια νύχτα.

Δεν είναι απαραίτητα η πραγματικότητα. Είναι, όμως, η εικόνα των Χριστουγέννων, που ο κινηματογράφος κατασκεύασε και οι ατέλειωτες τηλεοπτικές επαναλήψεις παγίωσαν ως χαρακτηριστική κι αναμενόμενη. Η βιομηχανία θεάματος δεν αποτύπωσε απλώς τα Χριστούγεννα, τα επανεφηύρε μέσα από οθόνες που εδώ και χρόνια παίζουν τις ίδιες ή παρόμοιες ταινίες.

Πήρε μια θρησκευτική γιορτή και μέσα σε λιγότερο από έναν αιώνα, της άλλαξε τα φωτάκια, μεταμορφώνοντας την σε ένα πολύχρωμο και λαμπερό σύμπαν με συγκεκριμένη αισθητική, κανόνες και προσδοκίες. Σε έναν κόσμο νοσταλγικό κι αναγνωρίσιμο, γεμάτο σπιτάκια από gingerbread και cookies με γλάσο σε σχήμα έλατου, όπου χιονίζει πάντα, ο έρωτας καραδοκεί, καμπανούλες χτυπούν χαρμόσυνα και το happy end είναι αυτονόητο. 

Πόσο “λευκά” είναι τα Χριστούγεννα;

Κάπου ανάμεσα στα λαμπάκια του σαλονιού και στη γνώριμη εικόνα του «Home alone», που παίζει στο βάθος, σχηματίστηκε η γενική ιδέα που έχουμε σήμερα για τα Χριστούγεννα σε όλο  τον κόσμο. Ακόμα και σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου οι περισσότερες μεγάλες πόλεις δεν «ντύνονται στα λευκά», η εικόνα των Χριστουγέννων είναι συνυφασμένη με χιόνι και μάλιστα σε μεγάλες ποσότητες. 

Διαβάστε επίσης: Οι 25 καλύτερες ταινίες για να δείτε στο Netflix πριν φύγει το 2025

Ούτε όμως στις ΗΠΑ ή στη Μεγάλη Βρετανία, τα Χριστούγεννα είναι τόσο χιονισμένα όσο νομίζουμε κι όσο βλέπουμε στις οθόνες μας. Επίσης δεν ήταν πάντοτε λευκά, έγιναν λευκά μέσα από επιρροές της λογοτεχνίας (με κυρίαρχη αυτή του Κάρολου Ντίκενς και του Σκρουτζ) και μέσα από τη μουσική και το σινεμά, με ταινίες που έχτισαν το μύθο του «white Christmas», όπως για παράδειγμα το «Holiday Inn» (1942), όπου ακούστηκε για πρώτη φορά το θρυλικό τραγούδι του ‘Ιρβινγκ Μπέρλιν -σε μια μελωδία, που δεν γράφτηκε καν για τα Χριστούγεννα.

Το χιόνι καθιερώθηκε στον κινηματογράφο ως το φυσικό σκηνικό της γιορτής, όχι επειδή ήταν παντού, αλλά επειδή έτσι βολεύει τη μυθοπλασία, καθώς λειτουργεί συμβολικά, υπογραμμίζοντας την αντίθεση: έξω κάνει κρύο, αλλά τα Χριστούγεννα ζεσταίνουν τις καρδιές μας. Η ταινία που το κατέστησε απαραίτητο συστατικό της γιορτής ήταν το «It’s a wonderful life» (1946), όπου ο Φρανκ Κάπρα χρησιμοποίησε μια επαναστατική τεχνική για ψεύτικο -κινηματογραφικό- χιόνι από ειδικό αφρώδες υλικό, ώστε να δημιουργήσει μια κλασική, παγωμένη Χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα.

Από τότε, το χιόνι συνδέθηκε αμετάκλητα με τα Χριστούγεννα, έγινε σύμβολο κάθαρσης κι ακόμη και πόλεις που δεν είδαν ποτέ ή βλέπουν σπανιότατα χιονισμένα τοπία απέκτησαν «λευκά Χριστούγεννα» μέσα από την οθόνη.

Η γιορτή ως περίοδος ηθικής μεταμόρφωσης

Οι αμέτρητες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές μεταφορές της ιστορίας του Σκρουτζ έθεσαν ένα άλλο μεγάλο στερεότυπο της εικόνας των Χριστουγέννων: είναι η εποχή ενός ηθικού checkpoint, η κατάλληλη περίοδος για να αλλάξεις, όπως υπαγορεύει όχι τόσο η θρησκεία, όσο το σινεμά. 

Ο κινηματογράφος μετέτρεψε τη γιορτή σε δραματουργική κορύφωση, σε περίοδο αυτοκριτικής, συγχώρεσης και δεύτερης ευκαιρίας. Η συγκεκριμένη ιδέα, η οποία έχει περάσει αυτούσια και στην ελληνική κουλτούρα, κυριαρχεί σε κάθε είδους Χριστουγεννιάτικη ταινία -από τα κλασικά δράματα μέχρι τις πιο ανάλαφρες σύγχρονες ρομαντικές κωμωδίες κι από τις αμέτρητες μεταφορές του «A Christmas Carol» μέχρι το «The family man» με τον Νίκολας Κέιτζ και τις σύγχρονες ταινίες του Netflix. 

Η οικογένεια ως “κέντρο βάρους” των γιορτών

Παραδοσιακά, τουλάχιστον στην Ελλάδα, τα Χριστούγεννα πάντα είχαν τον χαρακτήρα οικογενειακής γιορτής. Ιδίως, όμως, από τότε που ένας δαιμόνιος πιτσιρικάς κινδύνεψε να τα περάσει «Μόνος στο σπίτι» (1990), ενισχύθηκε ακόμα περισσότερο η εικόνα ότι τα Χριστούγεννα είναι ημιτελή χωρίς οικογένεια, ακόμα και όταν αυτή είναι δυσλειτουργική, χαοτική ή προβληματική.

Οι ατελείωτες επαναλήψεις του «Home Alone» (και των αμέτρητων παραλλαγών του), οι κωμωδίες στις οποίες η οικογένεια προκαλεί χάος (π.χ. «Τα Χριστούγεννα του τρελού θηριοτροφείου» 1989 ή το «Christmas with the Kranks» 2004), ακόμα και οι λεγόμενες δραματικές κομεντί (π.χ. «The family stone» 2005) πέρασαν το μήνυμα ότι τα Χριστούγεννα δεν λειτουργούν χωρίς οικογένεια ή έστω χωρίς οικογενειακή ταινία στην οθόνη.

Μικρή πόλη, μεγάλοι έρωτες

Η σύγχρονη προσέγγιση της γιορτής από τις μεγάλες πλατφόρμες φέρει πλέον άλλοτε και την υπογραφή, άλλοτε μόνο τη φιλοσοφία της Hallmark, που είναι αφιερωμένη στις feel good Χριστουγεννιάτικες ταινίες. 

Οι νέες παραγωγές ακολουθούν στην πλειοψηφία τους μια πολύ συγκεκριμένη αισθητική και φόρμουλα: μικρή πόλη, χιόνι παντού, ζεστά ροφήματα, παιδικοί έρωτες που αναγεννιούνται κάτω από φωτισμένα έλατα, αλληλεγγύη, δώρα και γραφικά φεστιβάλ. Εδώ τα Χριστούγεννα είναι ένα σκηνικό ασφαλείας, ένας κόσμος όπου όλα διορθώνονται, δεν υπάρχουν απειλές και κανείς δεν μένει μόνος.

Το Netflix πήρε τη Hallmark λογική και τη «φρέσκαρε» με μικρές παραλλαγές: ο CEO που επιστρέφει στη μικρή του πόλη, η οικογενειακή επιχείρηση που κινδυνεύει και φυσικά ο πρίγκιπας, που δεν μπορεί κάπου θα πετύχεις -και θα είναι και single και καλός άνθρωπος. Κι όσο κι αν ξέρεις από τις πρώτες σκηνές το φινάλε, την ώρα που παίζει μια από τις παρόμοιες ταινίες στο βάθος ή ο Μακόλεϊ Κάλκιν κυνηγάει ληστές, κι ας μη χιονίζει έξω, μέσα κάτι ζεσταίνεται. Δεν βλέπουμε απλώς τα Χριστούγεννα, τα αναγνωρίζουμε.  

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.