Η «Ημέρα της Νίκης» στην Τουρκία και η αρχή του Μικρασιατικού δράματος

Είναι η ημέρα που η καταστροφή του ενός έγινε ο θρίαμβος του άλλου με βαρύ κόστος σε ανθρώπινες ζωές. Το δράμα της Μικρασιατικής καταστροφής ξεκίνησε ουσιαστικά μία ημέρα σαν σήμερα, στις 30 Αυγούστου 1922, με την οδυνηρή τελευταία ήττα του ελληνικού στρατού στο πλαίσιο της Μικρασιατικής εκστρατείας.

Πού έγινε αυτή η τελευταία μάχη; Στο Ντουμπλουπινάρ μια περιοχή πολύ κοντά στο Αφιόν Καραχισάρ της Μικράς Ασίας.

Από εκείνο το σημείο και έπειτα ο χρόνος για την Καταστροφή της Σμύρνης μετράει αντίστροφα. Τίποτα από εκεί και πέρα δε θα μπορούσε να σταματήσει τις στρατιές του Κεμάλ.

Είναι η ημέρα που η καταστροφή του ενός έγινε ο θρίαμβος του άλλου με βαρύ κόστος σε ανθρώπινες ζωές. Οι Τούρκοι γιορτάζουν τη 30η Αυγούστου ως τη «Ημέρα της Νίκης», μια από τις σημαντικότερες εθνικές εορτές τους.

Η εκστρατεία που εκτυλίχθηκε σε καταστροφή

Την άνοιξη του 1921, η διοίκηση του ελληνικού στρατού έλαβε μια απόφαση η οποία σηκώνει μπόλικη συζήτηση ακόμα και σήμερα με αυτούς που είναι υπέρ αλλά και αυτούς που είναι κατά να έχουν τα (η αλήθεια είναι ισχυρά) επιχειρήματα τους.

Η ιστορία, ωστόσο, δε γράφεται με τα «αν». Η ιστορία γράφεται με γεγονότα και ένα τέτοιο γεγονός είναι η απόφαση να προελάσει προς την Άγκυρα ο καταπονημένος από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, ελληνικός στρατός προκειμένου να εξαλείψει την ολοένα αυξανόμενη απειλή των Νεότουρκων του Μουσταφά Κεμάλ.

Όσο πιο βαθιά στην Τουρκία έμπαινε ο ελληνικός στρατός τόσο μεγαλύτερα ήταν τα προβλήματα που εμφανίζονταν. Σημαντικότερο από αυτά ο ανεφοδιασμός αλλά και η επικοινωνία με τα μετόπισθεν. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1921 η οποία πρόοδος είχε γίνει στο μέτωπο φάνηκε πως «έσβηνε» με τα προβλήματα που δημιουργούνταν στα μετόπισθεν. Επιτυχίες χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.

Ο ελληνικός στρατός έφτασε να καταλάβει καίριας στρατηγικής σημασίας τοποθεσίες όπως το Εσκί-Σεχίρ και το Αφιόν-Καραχισάρ), χωρίς όμως να καταφέρει επί της ουσίας να προκαλέσει ανεπανόρθωτες βλάβες στον τουρκικό στρατό ή ακόμα περισσότερο να εξαλείψουν την τουρκική απειλή που ήταν ο αντικειμενικός στόχος της εκστρατείας.

Επιπλέον, ο Κεμάλ δούλευε και παρασκηνιακά και κατάφερε να πετύχει μια διπλωματική νίκη που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων. Ως αρχιστράτηγος του τουρκικού στρατού με μυστική συμφωνία με τους Γάλλους (Συνθήκη της Αγκύρας, 20 Οκτωβρίου 1921) ακύρωσε τη συνθήκη των Σεβρών, ενώ παράλληλα οι Γάλλοι εγκατέλειψαν την Κιλικία αφήνοντας άφθονο πολεμικό υλικό στα χέρια των Τούρκων.

Στις 26 Αυγούστου ο Μουσταφά Κεμάλ που γνώριζε πως από τους 177.000 Έλληνες στρατιώτες που συμμετείχαν στην εκστρατεία είναι ζήτημα αν μάχιμοι ήταν οι 70.000 καθώς οι άλλοι απασχολούνταν σε πάρεργα και διοικητικές υπηρεσίες, εκτίμησε πως είχε έρθει η ώρα της μεγάλης αντεπίθεσης. Δυστυχώς, για την Ελλάδα, λίγες ημέρες αργότερα, δικαιώθηκε. Έδωσε, μάλιστα, και ένα σύνθημα το οποίο αποδείχθηκε κινητήριος δύναμη: «Στόχος μας η Μεσόγειος»!

Αυτό ήταν το σύνθημα το οποίο έδωσε ο Κεμάλ Ατατούρκ, μια ημέρα σαν σήμερα, στους στρατιώτες του όταν ξεκίνησαν την αντεπίθεση στην κοιλάδα του Αφιόν Καραχισάρ με το παράγγελμα. Την επόμενη κιόλας ημέρα οι Τούρκοι είχαν καταφέρει να διώξουν από την περιοχή τον ελληνικό στρατό.

Η νίκη αυτή ανέβασε το ηθικό των Τούρκων και έριξε στα τάρταρα το αντίστοιχο των Ελλήνων. Τα χειρότερα, ωστόσο, για την Ελλάδα, ήταν μπροστά.

Στα οροπέδια της δυτικής Ανατολίας, κοντά στην κωμόπολη Ντουμπλουπινάρ, ο ελληνικός στρατός και οι δυνάμεις του Κεμάλ Ατατούρκ θα ολοκλήρωναν τον πόλεμο που είχε ξεκινήσει τρία χρόνια νωρίτερα, με την απόβαση των ελληνικών στρατευμάτων στη Σμύρνη, και τώρα έφτασε στην κρίσιμη στιγμή του.

Το χρονικό της τελευταίας δραματικής μάχης

Οι Έλληνες, κουρασμένοι, με τις γραμμές ανεφοδιασμού τους εξαντλημένες, προσπαθούσαν να κρατήσουν μια τεράστια έκταση γης. Οι Τούρκοι, από την άλλη, ήταν οργανωμένοι και με το ηθικό ακμαιότατο, υπό την ηγεσία του Μουσταφά Κεμάλ, του Ισμέτ Ινονού και του Φεβζή Τσακμάκ.

Η επίθεση, όπως ήδη αναφέρθηκε, ξεκίνησε στις 26 Αυγούστου, ξημερώματα. Το πυροβολικό των Τούρκων άνοιξε πυρ εναντίον των ελληνικών χαρακωμάτων γύρω από το Αφιόν Καραχισάρ. Οι Έλληνες αντιστάθηκαν σθεναρά, αλλά οι γραμμές τους δεν άντεχαν. Η τουρκική στρατιά, αριθμητικά ισχυρή και μεθοδικά προετοιμασμένη, πίεζε από όλες τις πλευρές. Μέσα σε λίγες ώρες, τμήματα του ελληνικού στρατού άρχισαν να υποχωρούν.

Η μάχη κορυφώθηκε στις 30 Αυγούστου, στην περιοχή του Ντουμπλουπινάρ. Εκεί, οι ελληνικές δυνάμεις προσπάθησαν να κρατήσουν μια τελευταία γραμμή άμυνας. Μάταια. Το πεδίο της μάχης μετατράπηκε σε κόλαση.

Οι Τούρκοι ήξεραν πως αυτή ήταν η ευκαιρία τους για να τελειώσουν με τον εχθρό και δεν την άφησαν να πάει χαμένη. Οι εκρήξεις από το πυροβολικό συγκλόνιζαν τη γη, τα πολυβόλα θέριζαν σειρές Ελλήνων στρατιωτών που έβλεπαν με τρόμο τον εχθρό να μην τους αφήνει να πάρουν ανάσα.

Ο Κεμάλ Ατατούρκ, παρακολουθώντας τον στρατό του να σαρώνει τον εχθρό, έδινε εντολές για την τελική περικύκλωση. Οι Έλληνες, αποκομμένοι και εξαντλημένοι, βρέθηκαν εγκλωβισμένοι. Χιλιάδες έπεσαν νεκροί ή αιχμαλωτίστηκαν.

Οι υπόλοιποι, σε άτακτη υποχώρηση, κατευθύνθηκαν προς τα μικρασιατικά παράλια, σφραγίζοντας την αρχή της μεγάλης καταστροφής.

Η ήττα στο Ντουμπλουπινάρ δεν ήταν απλώς στρατιωτική. Ήταν το τέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Μόλις λίγες ημέρες μετά, στις 9 Σεπτεμβρίου, ο τουρκικός στρατός μπήκε θριαμβευτής στη Σμύρνη. Ακολούθησαν οι τραγικές εικόνες της πυρκαγιάς, της καταστροφής και του ξεριζωμού εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων από τις πατρογονικές τους εστίες.

Για την Τουρκία, η μάχη του Ντουμπλουπινάρ καταγράφηκε ως η «τελική νίκη» του Πολέμου της Ανεξαρτησίας, η στιγμή που άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία της Δημοκρατίας.

Η 30η Αυγούστου έγινε «Ημέρα της Νίκης» και τιμάται μέχρι σήμερα με στρατιωτικές παρελάσεις και επίσημες τελετές. Σε κάθε γωνιά της χώρας πραγματοποιούνται μεγαλοπρεπείς τελετές με τιμώμενο πρόσωπο τον ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας, Μουσταφά Κεμάλ και ύμνους προς τις  τουρκικές ένοπλες δυνάμεις.

Ο πιο επιβλητικός εορτασμός γίνεται στην Άγκυρα. Η πιο παραστατική παρέλαση λαμβάνει χώρα στην παραλιακή ζώνη της Σμύρνης, όπου αναπαρίσταται η κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους στις 9 Σεπτεμβρίου με έκδηλα ανθελληνικό χαρακτήρα και αναπαραστάσεις της εισόδου σε αυτήν των κεμαλικών στρατευμάτων.

Για την Ελλάδα, το ίδιο γεγονός χαράχθηκε στη μνήμη ως η απαρχή της Μικρασιατικής Καταστροφής, μιας εθνικής τραγωδίας που άλλαξε ριζικά την ιστορία και τον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.

Το Ντουμπλουπινάρ δεν ήταν απλώς μια μάχη. Ήταν η στιγμή που κρίθηκε το μέλλον δύο λαών — με τη μία πλευρά να θριαμβεύει και την άλλη να μπαίνει σε μια περίοδο βαθιάς δοκιμασίας.

Η 30η Αυγούστου 1922, είναι η ημέρα που η καταστροφή του ενός έγινε ο θρίαμβος του άλλου.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.