Το Μπλόκο του Βύρωνα, οι ταγματασφαλίτες και ο αντιφασίστας Ιταλός λοχίας

Το πρώτο Μπλόκο της Κοκκινιάς, τον Μάρτιο του 1944. Το Μπλόκο της Καλογρέζας, επίσης τον Μάρτιο του 1944. Το Μπλόκο στην Καισαριανή τον Απρίλιο του 1944. Το Μπλόκο στην πλατεία Γαρδένια στου Ζωγράφου τον Ιούνιο του 1944. Το Μπλόκο του Βύρωνα, τον Αύγουστο του 1944. Το Μπλόκο στο Δουργούτι (Νέος Κόσμος), επίσης τον Αύγουστο του 1944. Το δεύτερο (και πιο γνωστό) Μπλόκο της Κοκκινιάς και αυτό τον Αύγουστο του 1944. Τα Μπλόκα σε Καλλιθέα, Πετράλωνα, Κυψέλη και άλλες συνοικίες της Αθήνας, τον Σεπτέμβριο του 1944.

Γνωστά και λιγότερο γνωστά εγκλήματα πολέμου των Ναζί στην κατεχόμενη Αθήνα, σε αγαστή συνεργασία με τους ντόπιους συνεργάτες τους. Τα προδοτικά Τάγματα Ασφαλείας.

Η τρανή απόδειξη πως η ναζιστική τρομοκρατία δεν στηρίχθηκε μόνο στα γερμανικά όπλα αλλά και στους Έλληνες συνεργάτες της. Τους «γερμανοτσολιάδες». Τους κουκουλοφόρους που υπέδειχναν γείτονες, φίλους και συγγενείς στους εκτελεστές.

Δεν επρόκειτο απλώς για ανθρώπους που επέλεξαν τη λάθος πλευράς της Ιστορίας. Υπήρξαν ενεργοί μηχανισμοί της κατοχικής βίας, πολλαπλασιαστές της τρομοκρατίας και πρόθυμα εργαλεία ενός καθεστώτος που κατέστρεφε πόλεις και εκτελούσε αμάχους.

Χωρίς τη δική τους συνδρομή, πολλά από τα Μπλόκα της Αθήνας δεν θα είχαν αποκτήσει τη φονική αποτελεσματικότητα που τελικά απέκτησαν.

Η μεταπολεμική Ελλάδα στην πραγματικότητα δεν κοίταξε ποτέ κατάματα τον ρόλο όσων συνεργάστηκαν με τους κατακτητές. Ίσως γιατί όπως προδίδουν οι ημερομηνίες που διαβάσατε στην αρχή του κειμένου, τα Μπλόκα δεν ήταν απλά ένας μηχανισμός εκδίκησης που έστησαν οι κατακτητές λίγο πριν αποχωρήσουν ηττημένοι αλλά και ένας μηχανισμός αποψίλωσης ενός ταξικού εχθρού που θα διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο στην επόμενη ημέρα.

Όταν η κατοχή κατέρρεε αλλά η βία κορυφωνόταν

Την άνοιξη και κυρίως το καλοκαίρι του 1944 η ήττα της Ναζιστικής Γερμανίας στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο δεν ήταν κάποιο μακρινό σενάριο αλλά μια αναπόφευκτη πραγματικότητα. Στις 6 Ιουνίου είχε προηγηθεί η απόβαση στη Νορμανδία ενώ ταυτόχρονα στα ανατολικά μέτωπα ο Κόκκινος Στρατός πετύχαινε τη μία νίκη μετά την άλλη.

Η Βέρμαχτ και τα φονικά SS υποχωρούσαν σε όλα τα μέτωπα και η αποχώρησή τους από την Ελλάδα ήταν, πλέον, ζήτημα χρόνου. Αυτή η πραγματικότητα, ωστόσο, δεν συνοδεύτηκε από αποκλιμάκωση της βίας. Αντίθετα, στις κατεχόμενες περιοχές της χώρας η τρομοκρατία εντάθηκε.

Στην Αθήνα, το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ, είχαν αποκτήσει σημαντική επιρροή στις εργατικές και προσφυγικές συνοικίες. Ο Βύρωνας, η Καισαριανή, η Καλογρέζα, η Κοκκινιά, η Καλλιθέα και πολλές άλλες περιοχές αποτελούσαν ισχυρά προπύργια του αντιστασιακού κινήματος. Για τις κατοχικές δυνάμεις οι περιοχές αυτές ήταν εχθρικό έδαφος. Εχθρικό έδαφος, ωστόσο, ήταν για τους ντόπιους συνεργάτες των κατακτητών. Των Ταγματασφαλιτών.

Διαβάστε ακόμα: Η σκοτεινή και αιματοβαμμένη δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας στην κατοχή και τον εμφύλιο

Η απάντηση σε αυτό ήταν τα διαβόητα Μπλόκα. Η τακτική ήταν σχεδόν πάντα ίδια. Πριν ακόμη χαράξει, γερμανικές μονάδες περικύκλωναν ολόκληρες συνοικίες. Μαζί τους βρίσκονταν μονάδες των ταγμάτων Ασφαλείας και ένοπλοι συνεργάτες των κατακτητών.

Κανείς δεν έμπαινε και κανείς δεν έβγαινε από τις συνοικίες που στήνονταν τα Μπλόκα. Οι άνδρες συγκεντρώνονταν στις πλατείες, οι κατοικίες ερευνώνταν εξονυχιστικά και στη συνέχεια ξεκινούσε το πιο αποκρουστικό στάδιο της διαδικασίας.

Οι κουκουλοφόροι πληροφοριοδότες περνούσαν ανάμεσα στο συγκεντρωμένο πλήθος, δείχνοντας με μία κίνηση του κεφαλιού ή του χεριού ποιος πρέπει να συλληφθεί και ποιος πρέπει να εκτελεστεί.

Η πρακτική αυτή δεν είχε μόνο στρατιωτικό χαρακτήρα. Στόχος ήταν να «αποκεφαλιστούν» οι τοπικές οργανώσεις της Αντίστασης, να τρομοκρατηθεί ο τοπικός πληθυσμός και να δημιουργηθούν οι όροι και οι συνθήκες για τον πολιτικό συσχετισμό δυνάμεων της επόμενης ημέρας.

Διαβάστε ακόμα: Το αιματηρό Μπλόκο της Καλογρέζας - «Με τη διαταγή της Παναγίας θα σας πιω το αίμα»

Οι κατακτητές γνώριζα ότι η υποχώρησή τους ήταν θέμα ημερών. Εκείνο που τους ενδιέφερε ήταν να αφήσουν πίσω τους έναν μηχανισμό ικανό να αντιπαρατεθεί στις αντιστασιακές οργανώσεις και να επηρεάσει τις εξελίξεις που ακολουθούσαν μετά την απελευθέρωση, προσδίδοντας έτσι πολιτικά και ταξικά χαρακτηριστικά αφού το βασικό μέλημα ήταν η «αντιμετώπιση του κομμουνιστικού κινδύνου».

Το Μπλόκο του Βύρωνα

Αργά το μεσημέρι της Δευτέρας 7 Αυγούστου 1944, γερμανικά στρατεύματα (δύο λόχοι) και περίπου 800 ταγματασφαλίτες είχαν ολοκληρώσει την περικύκλωση του Βύρωνα.

«Εκείνη τη Δευτέρα, 2 απ’ το μεσημέρι, ακούστηκαν στη συνοικία μας ολούθε τα χουνιά: «Προσοχή προσοχή! Φτάνουν οι Γερμανοί απ’ το Παγκράτι! Όλοι οι άντρες κρυφτήτε! Σας φρουρεί ο ΕΛΑΣ!». Ο ΕΛΑΣ μας φρουρούσε με τις 5 αραβίδες του και τα 2 αυτόματα, κ’ έτσι 4 1)2 χιλιάδες Βυρωνιώτες κατάφεραν να διαφύγουνε τριγύρω. Φτάνουν οι Γερμανοί. Τηλεφωνούν για ενίσχυση, καταφθάνει ο λοχαγός Τρ. Γκοτζαμάνης με το λόχο του, χωροφύλακες, παπαγιώργηδες, μπουραντάδες, και πίσω αλαφιασμένοι χίτες με γερμανική στολή ΕΣ-ΕΣ οι περισσότεροι» είχε περιγράψει η λογοτέχνης και μέλος της Αντίστασης Μέλπω Αξιώτη.

Όπως σε κάθε άλλο Μπλόκο έτσι και σε αυτό, οι αντιστασιακές δυνάμεις όταν καταλάβαιναν πως η περιοχή τους έμπαινε σε κλοιό, προειδοποιούσαν τους κατοίκους να φύγουν και να βρουν καταφύγιο κάπου μακριά.

Στην περίπτωση του Μπλόκου στον Βύρωνα πάρα πολλοί ήταν αυτοί που πρόλαβαν και κρύφτηκαν στις χαράδρες και τις σπηλιές του Υμηττού.

Διαβάστε ακόμα: Το αιματηρό Μπλόκο της Κοκκινιάς, οι Ταγματασφαλίτες και οι Χωροφύλακες.

«Απ’ τα ξημερώματα δύο γερμανικοί λόχοι πλαισιωμένοι από 800 γερμανοτσολιάδες μπλοκάρουν αιφνιδιαστικά μόνο ένα τμήμα του συνοικισμού Βύρωνα , συγκεντρώνοντας εκεί όλες τους τις δυνάμεις. […] Ξεκινούν την επίθεση από τη Λ. Υμηττού σε σχήμα λαβίδας. Αυτή τη φορά στην πρώτη γραμμή της επίθεσης βρίσκονται δύο γερμανικοί λόχοι και ακολουθούν οι γερμανοπροδότες. [...] Ο εχθρός σχηματίζει κλοιό και με τη φοβερή δύναμη πυρός που διαθέτει κρατάει σε απόσταση ασφαλείας τις υπόλοιπες δυνάμεις του λόχου μας. Διαθέτουν πολυβόλα, όλμους, μπαζούκας. […] Η μάχη ξεσπάει σαν θύελλα. Είναι σκληρή και άνιση. Τώρα αντιμετωπίζουμε Γερμανούς έμπειρους πολεμιστές, οπλισμένους μέχρι τα δόντια.

Οι απώλειες και των δύο πλευρών είναι βαριές. Ο εχθρός έχει αρκετούς τραυματίες και ένα νεκρό Γερμανό αξιωματικό. Αλλά κι εμείς έχουμε 2 νεκρούς και πάρα πολλούς τραυματίες.

Τελικά οι οχυρωμένοι Γερμανοί κατορθώνουν να συγκρατήσουν τις επιθέσεις μας, ξερνώντας φωτιά και σίδερο με τους άφθονους όλμους και τα πολυβόλα τους. Τέσσερις ώρες κρατάει η μάχη ανάμεσα στο σιδερόφραχτο εχθρό και στις αδάμαστες ψυχές των ΕΛΑΣιτών» περιγράφει στο βιβλίο του «Ο ΕΛΑΣ της Αθήνας» (εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή») ο αντιστασιακός Ορέστης Μακρής.

Οι κατοχικές δυνάμεις, μετά τη μάχη, συγκέντρωσαν στην πλατεία του Βύρωνα περίπου 1000 άνδρες. Τους περισσότερους από αυτούς (πάνω από 600 άτομα) τους φόρτωσαν στα καμιόνια και τους έστειλαν κρατούμενους στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Στη συνέχεια ορισμένοι μεταφέρθηκαν στη Γερμανία για καταναγκαστική εργασία. Λίγοι ήταν αυτοί που επέστρεψαν

Οι κουκουλοφόροι συνεργάτες των Ναζί υπέδειξαν ως μέλη του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ 10 νεαρούς ανθρώπους. Ήταν οι:

1. Διαμαντόπουλος Γεώργιος, 25 ετών, χρυσοχόος
2. Καϊσέρογλου Ιορδάνης, 17 ετών, εργάτης
3. Καλαϊτζής Ευάγγελος, 25 ετών, υποδηματοποιός
4. Καλαμούτης Γεώργιος, 22 ετών, εργάτης
5. Καπίτσικας Εμμανουήλ, 18 ετών, εφαρμοστής
6. Κλειδάς Γεώργιος, 22 ετών, εργάτης
7. Μερκουριάδης Ιάκωβος, 18 ετών, μαθητής
8. Μουρίκης Κωνσταντίνος, 19 ετών, εργάτης
9. Μυλωνάς Ελευθέριος, 22 ετών, φοιτητής Οδοντιατρικής
10. Χατζηιωάννου Ιπποκράτης, 23 ετών, υπάλληλος Δήμου Βύρωνα.

Λίγο πριν τους εκτελέσουν οι Γερμανοί, ο 21χρονος φοιτητής του Πολυτεχνείου Παναγιώτης Κασιμάτης, σε μία σπαρακτική πράξη αυτοθυσίας, εμφανίστηκε μπροστά σε Ναζί και Ταγματασφαλίτες και είπε πως αυτός είχε ένα από τα πολυβόλα και σκότωσε έναν Γερμανό αξιωματικό και πως οι υπόλοιποι δέκα δεν έχουν καμία σχέση με την Αντίσταση.

«Εγώ χτύπησα τον Γερμανό, εμένα να σκοτώσετε. Αυτοί είναι αθώοι. Αφήστε τους»!

Εξαγριωμένος ο Γερμανός επικεφαλής διέταξε να τοποθετηθεί και ο Κασιμάτης μαζί με τους υπόλοιπους δέκα. Έτσι οι άνδρες που εκτελέστηκαν στην οδό Χρυσοστόμου Σμύρνης (εκεί που σήμερα υπάρχει το μνημείο) έγιναν 11.

«Έτσι οι Γερμανοί φασίστες, μαζί με τους ΄΄Ελληνες΄΄ προδότες, αφού ολοκλήρωσαν το βρωμερό τους ομαδικό έγκλημα, ενάντια στο μαρτυρικό συνοικισμό, απαγκιστρώθηκαν και έφυγαν προς το κέντρο κάτω από τις κατάρες των χαροκαμένων μανάδων, παιδιών και αδερφών που ‘χασαν για πάντα τους αγαπημένους τους. Και αυτοί, Γερμανοί και προδότες, βουτηγμένοι στο αίμα τραγουδούσαν το “Ολα-ρία-Ολα-ρα”.

Οι δυνάμεις μας ξαναπήραν τις θέσεις τους στη Φιλολάου – Δαμάρεως και λεωφόρο Υμηττού και οργάνωσαν καλύτερα τα οχυρά τους για να μην μπορέσει να ξαναμπεί ο εχθρός στις ανατολικές μας συνοικίες. Στο τέλος Αυγούστου η λεωφόρος Υμηττού ήταν το σύνορο της ελεύθερης Αθήνας», όπως γράφει ο Ορέστης Μακρής.

Έπρεπε να περάσουν 71 χρόνια από το Μπλόκο για να αποδειχθεί πως εκείνη την ημέρα υπήρχε και 12ος εκτελεσθέντας. Μία επιστημονική επιτροπή που συγκρότησε ο Δήμος Βύρωνα, επιβεβαίωσε πως εκτελέστηκε και ο αντιφασίστας Marcello Baravalle από το Τορίνο, λοχίας του Ιταλικού στρατού που είχε περάσει στις γραμμές της Αντίστασης.

Το όνομα του Baravalle προστέθηκε στη μαρμάρινη πλάκα με τα άλλα έντεκα των εκτελεσμένων του Μπλόκου ενώ έγινε εκταφή των οστών του και μεταφορά τους σε στρατιωτικό νεκροταφείο στην Ιταλία.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.