Ο «διπλός πράκτορας» Ακριβογιάννης, η CIA, το μετεμφυλιακό κράτος και η Δίκη των Αεροπόρων

Θα ήταν ίσως πιο σωστό, κάθε φορά που αναφερόμαστε στον εμφύλιο πόλεμο, να τονίζουμε πως το καλοκαίρι του 1949 μπήκε ένα τέλος στις εχθροπραξίες ανάμεσα στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές.

Ο λόγος είναι απλός. Στην πραγματικότητα ο εμφύλιος πόλεμος δεν τελείωσε με την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Συνεχίστηκε μέσα στην κοινωνία από ένα μετεμφυλιακό (παρά)κράτος που διψούσε για αίμα.

Από το 1949 και μετά «εσωτερικός εχθρός» δεν ήταν, πλέον, ο αντάρτης στο βουνό. Ήταν ο υπάλληλος, ο εργάτης, ο φοιτητής, ο γείτονας ακόμα και ο στρατιωτικός. Ήταν ο οποιοσδήποτε τα πολιτικά φρονήματα του οποίου δεν ταίριαζαν με αυτά που επέβαλαν οι «νικητές» του εμφυλίου.

Το κλίμα αυτό κορυφώθηκε την άνοιξη του 1952 με τη δεύτερη δίκη του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του.

Όταν τον Μάρτιο εκείνης της χρονιάς εκτελέστηκαν οι Μπελογιάνης, Μπάτσης, Καλούμενος και Αργυριάδης αφενός μετατράπηκαν στα σύμβολα μίας ταραγμένης περιόδου και αφετέρου έγιναν οι πρωταγωνιστές μίας σκοτεινής ιστορίας όπου η κατηγορία της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» λειτουργούσε σαν φόβητρο και ταυτόχρονα σαν όπλο ενάντια στους πολιτικούς αντιπάλους (και όχι μόνο) ενός αδίστακτου μετεμφυλιακού κράτους.

Μέσα σε αυτό το κλίμα «γεννήθηκε» και η υπόθεση που έμεινε στην Ιστορία ως «Η Δίκη των Αεροπόρων» όπου ένα (θεωρητικά) συνηθισμένο ατύχημα στη Σχολή Ικάρων μετατράπηκε σε μία πρωτοφανή σκευωρία που περιελάμβανε από υποτιθέμενα σαμποτάζ, κατασκοπεία μέχρι και (φυσικά) κάποια… αόρατη κομμουνιστική συνωμοσία.

Ο Ίκαρος Νίκος Ακριβογιάννης και η CIΑ

Η αρχή της υπόθεσης τοποθετείται στις 13 Σεπτεμβρίου 1951. Δύο χρόνια, δηλαδή, μετά το… τυπικό τέλος του εμφυλίου πολέμου. Εκείνη την ημέρα στη Σχολή Αεροπορίας σημειώθηκε ένα ατύχημα κατά την προσγείωση ενός εκπαιδευτικού αεροπλάνου τύπου Harvard.

Το δεξί σκέλος του συστήματος προσγείωσης υποχώρησε, το φτερό ακούμπησε στο έδαφος και η έλικα υπέστη ζημιά. Αυτό ήταν όλο.

Καιρό μετά ως αιτία του ατυχήματος αναφέρθηκε ότι ήταν «τέσσαρες ταινίες κηροπάνου που βρέθηκαν κολλημένες σε ευαίσθητο σημείο του μηχανισμού ασφάλισης του συστήματος προσγείωσης».

Λίγο αργότερα, ωστόσο, στη Σχολή άρχισαν να συμβαίνουν διάφορα περίεργα πράγματα. Προβλήματα στα συστήματα προσγείωσης και άλλων αεροπλάνων, χαλίκια και γράσο σε αεροσκάφη, αποφορτισμένες μπαταρίες και φυσικά (για να δέσει το γλυκό) ένα σύνθημα υπέρ του ΚΚΕ γραμμένο μέσα στη Σχολή.

Τότε όλα τα... περίεργα αυτά περιστατικά, άρχισαν να συνδέονται μεταξύ τους. Στις 30 Δεκεμβρίου 1951, ο τότε αρχηγός του ΓΕΑ, αντιπτέραρχος Εμμανουήλ Κελαϊδής διέταξε ΕΔΕ για «ενδείξεις δολιοφθοράς σε πολεμικό αεροσκάφος της Σχολής Αεροπορίας».

Την ανάκριση ανέλαβε η αντισμήναρχος Πέτρος Μητσάκος, ενώ καθοριστικό ρόλο είχε και ο σμηναγός Αντώνιος Σκαρμαλιωράκης, διευθυντής του Α2, του Γραφείου Πληροφοριών του ΓΕΑ (χρόνια αργότερα σε πόρισμα του υποστράτηγου Δημητρίου θα χαρακτηριστεί ως «χαλκείο ψευδολογιών).

Η «μαγιά» της σκευωρίας ήταν έτοιμη. Αυτό που έλειπε ήταν ένα πρόσωπο. Και βρέθηκε. Ήταν ο Ίκαρος Νίκος Ακριβογιάννης, γιος απόστρατου αντισυνταγματάρχη της Χωροφυλακής από τον Βόλο. Ένας φιλόδοξος νεαρός που πιστεύοντας ότι εκτελεί εθνικό καθήκον, ανέλαβε μία πραγματική αποστολή αυτοκτονίας χωρίς καν να το γνωρίζει.

Τον Μάιο του 1950 ο Ακριβογιάννης μυήθηκε στη CIA από τον τότε σταθμάρχη της Υπηρεσίας στην Ελλάδα, Τομ Καραμεσίνη, που αναζητούσε… θαρραλέους νεαρούς στον αγώνα κατά της «κομμουνιστικής απειλής».

Ο Ακριβογιάννης, γοητευμένος από τον κόσμο της κατασκοπείας, εκπαιδεύεται από τους Αμερικανούς και αμείβεται με 1.000.000 δραχμές τον μήνα. Την εποχή που υπηρετούσε στο Τατόι ο Ακριβογιάννης είχε το ψευδώνυμο «Λοκρίς» και πιεζόταν να ολοκληρώσει την εκπαίδευση του για να αναλάβει μία «σημαντική αποστολή».

«Δόκιμε Ακριβογιάννη. Εν ονόματι της πατρίδας σε διατάσσω να μεταβείς εις εχθρικόν κράτος δι’ εκτέλεσιν ειδικής αποστολής», του είχε πει ο διοικητής του Σμήναρχος Αναστάσιος Βλαντούσης. Η «ειδική αποστολή» ήταν η εξής: Ο Ακριβογιάννης θα «απήγαγε» ένα αεροπλάνο της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, θα προσγειωνόταν στους Αγίους Σαράντα και εκεί θα ζητούσε από τις Αλβανικές Αρχές να έρθει σε επαφή με την προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση της Ελλάδας, εμφανιζόμενος ως φανατικός κομμουνιστής. Ο προφανής στόχος ήταν να αποσπάσει πληροφορίες από τα ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ.

Αυτό που δεν ήξερε ο Ακριβογιάννης ήταν πως τον χρησιμοποιούσαν. Η αποστολή πραγματοποιήθηκε στις 7 Απριλίου 1952. Όταν έφτασε στην «κομμουνιστική» Αλβανία, συνελήφθη, βασανίστηκε, δικάστηκε, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε (στις 15 Απριλίου 1953).

Εκείνος θεωρούσε ότι εκτελούσε… εθνικό καθήκον και πίσω στην Ελλάδα τον κατηγορούσαν πως ήταν διπλός πράκτορας και κυρίως: Το σημαντικότερο πρόσωπο της κομμουνιστικής συνωμοσίας που είχε αποκαλυφθεί στους κόλπους της Πολεμικής Αεροπορίας!

Η Δίκη των Αεροπόρων

Ήδη από τις αρχές του 1952, είχαν ξεκινήσει οι συλλήψεις (πριν καν εκδοθεί το παραπεμπτικό βούλευμα). Ανάμεσα στους πρώτους κατηγορούμενους ήταν ο αντισμήναρχος ε.α. Θεοφάνης Μεταξάς, οι σμηναγοί Ηλίας Παναγουλάκης και Ελευθέριος Ζαφειρόπουλος, οι υποσμηναγοί Γεώργιος Θεοδωρίδης και Γεώργιος Μαδεμλής, ο επισμηναγός Νικόλαος Δόντζογλου και ο ανθυποσμηναγός Παναγιώτης Λεμπέσης. Μαζί τους βρέθηκαν υπαξιωματικοί και πολίτες. Συνολικά η υπόθεση αφορούσε περίπου είκοσι ανθρώπους.

Το κατηγορητήριο ανέφερε ότι οι κατηγορούμενοι οργάνωσαν κομμουνιστική συνωμοσία με αρχηγό τον Μεταξά «κεντρικός σκοπός της οποίας ήτο να εκμηδενίσει την συντελουμένην εκπαίδευσιν χειριστών εν τη Σχολή Αεροπορίας και να δημιουργήσει δυσπιστίαν εις τους συμμάχους μας Αμερικανούς ως προς την ικανότητα της Αεροπορίας μας να απορροφήσει και να αξιοποιήσει το νέον υλικόν και να κλονίσει την εμπιστοσύνην τούτων (των Αμερικανών) προς το ιπτάμενον προσωπικόν της ΕΒΑ:

Προς επίτευξιν του ως άνω σκοπού οι αποτελούντες την κομμουνιστικήν συνομωσίαν, έλαβον εντολήν υπό της εν τω Εξωτερικώ διαμενούσης ηγεσίας του Κ.Κ.Ε. όπως προβώσιν εις:

• Α) Προπαγάνδαν και προσηλυτισμόν.
• Β) Συλλογή και μετάδοση πληροφοριών (δύναμις, κίνησις, εκπαίδευσις, οργάνωσις, υλικόν πειθαρχία Μονάδων).
• Γ) Επιβράδυνσιν του συντελουμένου εις την Σχολήν έργου και υποβίβασιν της αποδόσεως αυτής.
• Δ) Ενεργείας επί του υλικού (σαμποτάζ) ιδία επί των σκαφών και πρόκλησιν ζημιών εκδηλουμένων είτε εις το έδαφος είτε κατά την πτήσιν ή τέλος κατά την προσγείωσιν.
• Ε) Εις την εν ευθέτω χρόνω φυγάδευσιν αεροσκαφών εις χώρας του παραπετάσματος.

Οι πράξεις για τις οποίες κατηγορούνταν ήταν οι εξής:

• Βλάβαι επί 9 αεροσκαφών
• Μετάδοσις πληροφοριών στρατιωτικής φύσεως εις τον εχθρόν (κατασκοπεία)
• Φθοραί εις ηλεκτρικούς μηχανισμούς αεροσκαφών, μείωσις της αποδόσεως της Σχολής λόγω των φθορών.
• Απόρριψις εις υπερβολικόν ποσοστόν μαθητών της Σχολής
• Φυγάδευσις αεροσκάφους εις εχθρικήν χώραν με χειριστήν μεμυημένον μαθητή (τον δόκιμο Ακριβογιάννη).

Στα κρατητήρια του Αερονομείου Παλαιού Φαλήρου οι κατηγορούμενοι βασανίστηκαν φρικτά προκειμένου να «ομολογήσουν» κάτι που φυσικά έκαναν προκειμένου να καταφέρουν να βγουν ζωντανοί.

Αργότερα, ο Αλέξανδρος Κοντογεωργάκης κατέθεσε ότι είχε υποστεί τέτοια πίεση και βασανισμούς ώστε έφτασε στο σημείο να μην αναγνωρίζει ούτε τον αρχηγό της Αεροπορίας όταν εκείνος τον επισκέφθηκε.

Ο Ελευθέριος Ζαφειρόπουλος αποκάλυψε ότι οι ανακριτές είχαν αφαιρέσει από τις τσέπες του προσωπικά αντικείμενα, μεταξύ των οποίων και φωτογραφία της συζύγου του, και χρησιμοποίησαν ακόμη και αυτή εναντίον του.

Το πιο τραγικό πρόσωπο αυτής της περιόδου ήταν ο καθηγητής μαθηματικών Χρήστος Δαδαλής. Πέθανε μόλις 22 ημέρες μετά τη σύλληψή του, σε ηλικία περίπου 30 ετών. Στο βιβλίο του νεκροτομείου φυσικά και δεν υπήρχε πλήρης εγγραφή για αίτια θανάτου του. Δεν συνοδευόταν, δηλαδή, από έκθεση νεκροψίας, αλλά από μια απλή βεβαίωση της Διεύθυνσης Αεροπορίας, όπου αναφερόταν ως αιτία θανάτου το πνευμονικό οίδημα.

Μία ημέρα σαν σήμερα, στις 22 Αυγούστου 1952, σε αίθουσα του Διαρκούς Στρατοδικείου Αεροπορίας Αθηνών, στην οδό Σταδίου 28, ξεκίνησε η δίκη η οποία ολοκληρώθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου.

Ο Ηλίας Παναγουλάκης καταδικάστηκε δις σε θάνατο και ο Γεώργιος Θεοδωρίδης σε θάνατο. Σε ισόβια καταδικάστηκαν οι Θεοφάνης Μεταξάς, Γεώργιος Μαδεμλής, Θανάσης Παπαντωνίου και Αθανάσιος Κοντός. Ο Ελευθέριος Ζαφειρόπουλος, ο Παναγιώτης Λεμπέσης και ο Αλέξανδρος Κοντογεωργάκης καταδικάστηκαν σε εικοσαετή κάθειρξη, ενώ επιβλήθηκαν και μικρότερες ποινές. Άλλοι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν. Οι θανατικές ποινές δεν εκτελέστηκαν, καθώς η υπόθεση οδηγήθηκε στο Αναθεωρητικό Αεροδικείο.

Η πρώτη δίκη ήταν τόσο εμφανώς στημένη και τα στοιχεία ψεύτικα που προκλήθηκαν μεγάλες αντιδράσεις ακόμα και ενδοκυβερνητικές, με κορυφαία του Γεώργιου Μαύρου που τότε ήταν… υπουργός Εθνικής Άμυνας. Ο Μαύρος, μάλιστα, διέταξε την μεταφορά των κρατούμενων αεροπόρων από τα απομονωτήρια των φυλακών Τατοΐου όπου κρατούνταν, στις φυλακές «Αβέρωφ».

Η υπόθεση οδηγήθηκε στο Αναθεωρητικό Αεροδικείο, τον Μάρτιο του 1953 με την πίεση να είναι τεράστια και τις αποκαλύψεις να διαδέχονται η μία την άλλη. Τόσο για το πόσο ανύπαρκτα ήταν τα υποτιθέμενα ακράδαντα στοιχεία, τις αντιφάσεις και τα δικονομικά κενά που «έβγαζαν μάτι» όσο και για τα φρικτά βασανιστήρια.

Το Αναθεωρητικό Αεροδικείο αναγκάστηκε να μειώσει τις ποινές όλων των κατηγορουμένων αλλά στην απόφασή του εξακολουθούσε να αναφέρει πως όντως υπήρχε συνωμοσία.

Ο φάκελλος της υπόθεσης των αεροπόρων έκλεισε οριστικά τον Νοέμβριο του 1955. Τότε η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή με το ΝΔ 3437/1955, της 8ης Νοεμβρίου 1955, χορήγησε αμνηστία και οι καταδικασμένοι αεροπόροι αποφυλακίστηκαν (στις 14 Νοεμβρίου) από τις φυλακές Αβέρωφ.

Αργότερα, η κυβέρνηση Καραμανλή με το ΝΔ 3555 της 28ης Φεβρουαρίου 1956, παρείχε αμνηστία και στους σκευωρούς αφού παραγράφηκαν τα αδικήματα που αφορούσαν τη σκευωρία, τους βασανισμούς και τις ψευδορκίες. Έτσι η υπόθεση έκλεισε χωρίς την τιμωρία των πραγματικών ενόχων, πολλοί από τους οποίους μερικά χρόνια αργότερα (τι πιο σύνηθες θα πει κάποιος) υπηρέτησαν πιστά την Χούντα του Παπαδόπουλου.

Πολλά χρόνια αργότερα, στις Σέρρες ο Γεώργιος Μαδεμλής συναντήθηκε με τον συμπατριώτη του Κ. Καραμανλή. Οι δυο τους είχαν μία σύντομη συνομιλία στη διάρκεια της οποίας ο πρωθυπουργός του είχε πει ότι από την αρχή γνώριζε ότι όλοι οι αξιωματικοί που είχαν εμπλακεί στη σκευωρία ήταν αθώοι!

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.