Ακόμα και με ένα καστ, που περιλαμβάνει ονόματα όπως του Ματ Ντέιμον, της Αν Χάθαγουεϊ, της Σαρλίζ Θερόν και της Ζεντάγια, στην αφίσα της πολυσυζητημένης Οδύσσειας, πέραν του τίτλου, υπάρχει μόνο ένα όνομα: Μια ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν.
Στα 56 του χρόνια, ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης του Batman, του Inception, του Dunkirk και του Oppenheimer έχει καταφέρει κάτι που ελάχιστοι σύγχρονοι σκηνοθέτες μπορούν να διεκδικήσουν. Να κάνει το όνομα του λόγο ικανό να σε οδηγήσει στο σινεμά, είτε είσαι σινεφίλ, είτε οπαδός των mainstream μεγάλων παραγωγών.
Διαβάστε ακόμη: H «Οδύσσεια» δεν γυρίστηκε στην Ιθάκη - Τα 5 ελληνικά μέρη που εντοπίσαμε στην ταινία του Νόλαν
Οδυσσέας στις θάλασσες του Χόλιγουντ
Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους δημιουργούς, που μπορεί ταυτόχρονα να “σπάει ταμεία” και να κατακτά υψηλή αποδοχή για την καλλιτεχνική αξία των έργων του. Τον ακολουθεί πιστό κοινό, που υπερασπίζεται με πάθος κάθε επιλογή του -είτε πρόκειται για την έλλειψη διαλόγων στη Δουνκέρκη (το σενάριο της ήταν μόλις 76 σελίδες, το μικρότερο που υπέγραψε ποτέ), είτε για τη μαύρη Ωραία Ελένη (Λουπίτα Νιόννγκο). Έχει εμπνεύσει μια τόσο ορκισμένη βάση οπαδών, που σαν μέλη κινήματος αποκαλούν τους εαυτούς τους Nolanists και την πίστη τους Nolanism.
Όπως ο Οδυσσέας, ο Νόλαν μπορεί κάλλιστα να χαρακτηριστεί ένας πολύτροπος δημιουργός. Σε όλη τη διάρκεια της 30ετούς πορείας του δείχνει μια σταθερή προτίμηση στις ανατροπές, σε ιστορίες που προκαλούν τους θεατές, καταρρίπτουν στεγανά και θέτουν νέους κανόνες στην κινηματογραφική βιομηχανία.
Η φιλμογραφία του θυμίζει το ταξίδι του Ομηρικού ήρωα, από νησί σε νησί: από το ψυχολογικό νουάρ (Memento) στην επιστημονική φαντασία (Interstellar), στο πολεμικό έπος (Dunkirk), στη βιογραφία – υπερπαραγωγή (Oppenheimer) κι από εκεί στην Οδύσσεια σε μια διαδρομή, όπου δεν συνάντησε Λαιστρυγόνες ή Κύκλωπες, αλλά υπερήρωες (Batman). Κι όπου σε κάθε περίπτωση, ανανέωνε το κάθε διαφορετικό είδος με τον δικό του τρόπο.
Αυτοδίδακτος και εμμονικός με το σινεμά
Ο Νόλαν είναι αυτοδίδακτος, δεν σπούδασε ποτέ κινηματογράφο, αν και τον αγάπησε από την παιδική ηλικία του, από την πρώτη κινηματογραφική εμπειρία -όταν είδε τη μεταφορά της “Χιονάτης” στο σινεμά και κρύφτηκε έντρομος κάτω από το κάθισμα, μόλις η κακιά βασίλισσα μεταμορφώθηκε σε γριά μάγισσα.
Διαβάστε ακόμη: Οδύσσεια: «Γονάτισε» ο Ματ Ντέιμον για την πολυαναμενόμενη ταινία του Νόλαν
Γεννημένος στις 30/7/1970 στο Λονδίνο, ήταν ένας από τους τρεις γιους Βρετανού επιχειρηματία στον χώρο της διαφήμισης και Αμερικανίδας αεροσυνοδού. Η οικογένεια ζούσε κυρίως στην Αγγλία, όμως πέρασε περίπου τρία χρόνια στο Σικάγο -όταν ήταν περίπου οκτώ ετών. Σε εκείνη την ηλικία έπιασε για πρώτη φορά στα χέρια του κάμερα -μια Super 8- που όπως ο ίδιος έχει πει, κατέληξε να γίνει η μεγάλη εμμονή του. Με αυτή γύριζε τα δικά του φιλμ, ανακάλυπτε τη δύναμη του μοντάζ και τη μαγεία της κινηματογραφικής δημιουργίας.
Ως παιδί της δεκαετίας του ‘70 μεγάλωσε μέσα στον ενθουσιασμό που προκάλεσε το Star Wars. Έβλεπε τις ταινίες ξανά και ξανά, παρατηρούσε τις αφίσες και κάθε λεπτομέρεια των τρέιλερ. To 1982, κι ενώ ήδη δήλωνε ότι αυτό που θέλει να κάνει στη ζωή του είναι σινεμά, είδε σε βιντεοκασέτα το Blade Runner και λίγο μετά το Alien του Ρίντλεϊ Σκοτ. “Ένιωσα σαν να διάβασα βιβλία του ίδιου συγγραφέα, ξαφνικά συνειδητοποίησα πίσω ότι και από τις δύο υπήρχε το ίδιο μυαλό. Έπαθα εμμονή όχι μόνο με τα έργα του, αλλά με τον τρόπο με τον οποίο καθοδηγούσε την αφήγηση”.
Πρώτες ταινίες και Batman Begins
Σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Λονδίνο, ενώ παράλληλα γύριζε ταινίες μικρού μήκους και συμμετείχε ενεργά στην κινηματογραφική λέσχη του Πανεπιστημίου. Τις χρηματοδοτούσε, δημιουργώντας εμπορικά βίντεο για εταιρίες, ενώ επένδυε το μεγαλύτερο μέρος των εισοδημάτων του στην αγορά και στην εμφάνιση των φιλμ.
Το 1998 παρουσίασε την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, το Following, ένα ασπρόμαυρο νουάρ θρίλερ, όπου εμφανίστηκε ένα από τα χαρακτηριστικά του γνωρίσματα: η μη γραμμική αφήγηση. Το μοντάζ είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε η αρχή, η μέση και το τέλος της ιστορίας να εξελίσσονται σχεδόν ταυτόχρονα.
Την ίδια περίοδο, μαζί με τη σύντροφο του από το Πανεπιστήμιο και μετέπειτα σύζυγο και παραγωγό του, Έμμα Τόμας, μετακομίζει στο Λος Άντζελες, όπου καταφέρνει να εξασφαλίσει χρηματοδότηση για την επόμενη ταινία του: το Memento (2000), μια από τις πλέον συζητημένες ταινίες της χρονιάς, που του χαρίζει υποψηφιότητες για Όσκαρ και Χρυσή Σφαίρα σεναρίου. Ακολουθεί το Insomnia (2002) με τον Αλ Πατσίνο στην Αλάσκα και έσοδα που ξεπερνούν κατά πολύ τον προϋπολογισμό της. Κι ύστερα (2005), η ιστορία γράφτηκε με δύο λέξεις: Batman Begins.
Ο Νόλαν δεν ακολούθησε την αισθητική παλαιότερων ταινιών, προτίμησε να δώσει μια τελείως διαφορετική ανάγνωση στον ήρωα, επαναπροσδιορίζοντας κινηματογραφικά τόσο τον χαρακτήρα, όσο και τον ίδιο τον κόσμο του. Η επιλογή του να υιοθετήσει έναν πολύ πιο σκοτεινό και ρεαλιστικό τόνο σημείωσε τεράστια επιτυχία και παράλληλα επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο, με τον οποίο το σινεμά προσεγγίζει τους υπερήρωες.
Ταινίες που αξίζει να γυριστούν
Ακολούθησε το The Prestige (2006), μια δραματική ιστορία γύρω από την αντιπαλότητα δύο ταχυδακτυλουργών στο Λονδίνο των αρχών του 20ού αιώνα, που εξερευνά αγαπημένα θέματα και ηθικά διλήμματα του Νόλαν. Το 2008 επέστρεψε στο σύμπαν του Batman (The Dark Knight), επαναφέροντας στο προσκήνιο τον Τζόκερ – Χιθ Λέτζερ σε μια εμβληματική ερμηνεία και η τριλογία ολοκληρώθηκε με το The Dark Knight Rises (2012).
Στο μεταξύ (2010) πρόλαβε να παρουσιάσει κι άλλη μια ταινία, που αγαπήθηκε φανατικά, το Inception, που με οδηγό τον Λεονάρντο Ντι Κάπριο κάλεσε τους θεατές σε ένα ταξίδι στον κόσμο των ονείρων -και του χάρισε άλλη μία υποψηφιότητα για Όσκαρ Πρωτότυπου Σεναρίου.
Το 2014 παρουσιάζει το Interstellar, που συνδυάζει την επιστημονική φαντασία με πραγματικές επιστημονικές θεωρίες, για να ακολουθήσει το 2017 η “Δουνκέρκη”, ένα πολεμικό έπος, που αποσπά διθυραμβικές κριτικές, προτείνεται για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας και του χαρίζει άλλη μία υποψηφιότητα για το Όσκαρ Σκηνοθεσίας. Στη θεματική του χρόνου, που πάντα τον γοητεύει, επιστρέφει το 2020 με το Tenet, ενώ το 2023, με το Oppenheimer εισβάλλει θριαμβευτικά στον χώρο της βιογραφίας (με μια τρίωρη υπερπαραγωγή 100 εκατ. δολ.), ακολουθώντας πάντα τη φιλοσοφία που λέει ότι μια ταινία γυρίζεται όχι για να εκπληρώσει παιδικά όνειρα ή γιατί τη ζητάει το κοινό, αλλά γιατί αξίζει να γυριστεί.
Το Oppenheimer εξελίχθηκε στην πιο επιτυχημένη εμπορικά βιογραφία όλων των εποχών (με εισπράξεις κοντά στο ένα δισεκατομμύριο δολάρια), ενώ αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες σε διάρκεια παραγωγές (άνω των τριών ωρών) που σημείωσαν τόσο μεγάλη εισπρακτική επιτυχία. Παράλληλα κατέκτησε επτά βραβεία Όσκαρ (τα δύο -σκηνοθεσίας και καλύτερης ταινίας- ήταν και τα πρώτα του Νόλαν, που ήταν και παραγωγός).
Μια οικογενειακή υπόθεση
Σχεδόν κάθε καινούρια ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν συνοδεύεται και από κάποια τεχνολογική εξέλιξη. Στην προϋπολογισμού περίπου 250 εκατομμυρίων δολαρίων, Οδύσσεια, που γυρίστηκε εξ ολοκλήρου σε φιλμ IMAX 70mm, επιχειρεί το μεγαλύτερο δημιουργικό και εμπορικό ρίσκο του.
Στην προσωπική ζωή του, ωστόσο, αποφεύγει όχι μόνο τους υπολογιστές, αλλά ακόμα και τα κινητά τηλέφωνα. Έχει δηλώσει ότι δεν μπήκε ποτέ στη διαδικασία να πάρει κινητό κι η επικοινωνία μαζί του γίνεται μέσω επαγγελματικού email, που διαχειρίζεται η βοηθός του.
Ακόμα ένα χαρακτηριστικό του είναι ότι δεν κάνει ποτέ δοκιμαστικές προβολές ούτε για το κοινό, ούτε για στελέχη εταιριών παραγωγής. Ουδείς, πλην του ίδιου και των συνεργατών του στο μοντάζ, δεν μπορεί να δει αποσπάσματα του έργου, πριν ολοκληρωθεί, σύμφωνα με το δημιουργικό όραμα του.
Οι περισσότερες ταινίες του είναι οικογενειακή υπόθεση. Πολλά σενάρια (Memento, Interstellar, η τριλογία του Batman) υπογράφονται από τον ίδιο και από τον αδερφό του Τζόναθαν, τον οποίο έχει χαρακτηρίσει ως μια δεύτερη εκδοχή του εαυτού του “με περισσότερη εξυπνάδα και καλύτερη αίσθηση του χιούμορ”.
Συνοδοιπόρος στη ζωή και στην τέχνη, από τα χρόνια του Πανεπιστημίου, είναι η σύζυγος και παραγωγός του, Έμμα Τόμας, η οποία έχει κάνει την παραγωγή σε όλες τις ταινίες του, από τις πρώτες μικρού μήκους μέχρι την Οδύσσεια. Τα τέσσερα παιδιά τους έχουν μεγαλώσει στα κινηματογραφικά πλατό -κι έχουν κάνει φευγαλέες εμφανίσεις στα έργα του. Κι όπως εκείνη έχει πει “αν ο Κρις δεν έκανε ταινίες, δεν θα ήταν ο Κρις”.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
