Το πιο ωραίο πράγμα στην Οδύσσεια του Νόλαν είναι αυτό που πραγματικά είχε σημασία

Το ότι ο Κρίστοφερ Νόλαν είναι ένας εξαιρετικός σκηνοθέτης, νομίζω δεν μπορεί να το αμφισβητήσει ούτε ο μεγαλύτερος εχθρός του. To ήξερα και εγώ πριν πάω να δω την Οδύσσεια. Πάντοτε, το μεγαλύτερο εμπόδιο για τον ίδιο και τις ταινίες του ήταν η ασταμάτητη και επιμελής προσπάθεια να μας δείξει πόσο έξυπνος είναι. Πολλές φορές αυτή τον έχει ρίξει σε δημιουργικές τάφρους, το βαθύτερο σημείο των οποίων ήταν το κωμικοτραγικό TENET.

Όταν όμως ο Νόλαν αποφασίζει να κάνει ένα βήμα πίσω από τον αυτοθαυμασμό του και να δώσει έμφαση στην ιστορία που αφηγείται, τότε το Σύμπαν λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Ομολογουμένως, εδώ που τα λέμε, η Οδύσσεια, το έπος των επών, ήταν μία καλή αφορμή να κάνεις πίσω και να σεβαστείς ένα κείμενο που η παγκόσμια σκέψη το κρατάει ως φυλαχτό.

Διαβάστε Επίσης: «Κουβαλάμε τον Όμηρο ως φυλαχτό»: Ο καθηγητής Ιωάννης Κωνσταντάκος για την Οδύσσεια του Νόλαν

Όχι βέβαια ότι ο Νόλαν δεν θα μπορούσε να πάρει μία δική του εκδοχή των πραγμάτων και να φτιάξει γρίφους που υποτίθεται ότι απευθύνονται σε ένα ιδιοφυές φάντομ αλλά στην πραγματικότητα λειτουργούν ακριβώς όπως λειτουργεί μία τεράστια προσωπογραφία του Σαντάμ Χουσεϊν πίσω από τον Σαντάμ Χουσεϊμ.

Η ιστορία που έπρεπε να αφηγηθεί ο Κρίστοφερ Νόλαν

Ο Κρίστοφερ Νόλαν όμως είναι πολύ πιο έξυπνος από αυτό. Πήρε την ιστορία που κάθε δημιουργός θα ήθελε να αφηγηθεί, τη σεβάστηκε σε μεγάλο σημείο (αρκεί να υπενθυμίσουμε ότι είναι σινεμά που απευθύνεται σε εκατομμύρια και όχι αναπαράσταση σε συνέδριο ομηριστών) και έβαλε ταυτόχρονα μία δική του πινελιά.

Δεν είμαι σίγουρα από τους ανθρώπους εκείνους που εξοργίζονται με τις σύγχρονες αναπαράστασεις αρχαίων κειμένων. Ίσα, ίσα αυτός είναι ο ρόλος τους, αυτό ήταν και η ίδια η αρχαία τραγωδία εδώ που τα λέμε. Πάντως, τουλάχιστον στο μυαλό και στην αισθητική τη δική μου, τα πράγματα μού λειτουργούν καλύτερα όταν πατάνε στο έδαφος του πρωτότυπου. Κι ας απογειωθούν όπου θέλουν αργότερα.

Προφανώς υπάρχουν μέσα στην ταινία πράγματα που με ξένισαν. Οι χαρακτήρες ήταν χάρτινοι (είναι μεγάλο τσάλεντζ να φτιάξεις τρισδιάστατους χαρακτήρες που έζησαν χιλιετίες πριν), ο Αγαμέμνονας ως Darth Vader ήταν μία μάλλον αποτυχημένη καινοτομία, υπήρχαν πολλά λάθη στην ιστορία (ο Οδυσσέας ήξερε ότι ζει στην Χάλκινη Εποχή), η ίδια η συμμετοχή της Αθήνας ήταν σαν ο τύπος που είναι παράταιρος σε μία καλοκουρδισμένη παρέα.

To exposition έγινε με τρόπο έξυπνο που υπηρετεί την αγάπη που έχει ο Νόλαν στη μη γραμμική αφήγηση. Παρόλα αυτά δεν σταματάει να είναι exposition, δηλαδή ένας από τους ευκολότερους τρόπους να πεις μία ιστορία. Γενικά, αν θες να γκρινιάξεις μπορείς να βρεις χιλιάδες πράγματα. 

Το πρώτο και βασικό πράγμα που έχει ένας σκηνοθέτης που παίρνει τα χέρια του την Οδύσσεια είναι να φτιάξει εικόνες, να πλάσει κόσμους. Και σε αυτό ο Νόλαν ήταν πραγματικά εκπληκτικός. Πράγματα που έχω διαβάσει ή έχω ακούσει από την πολύ παιδική μου ηλικία τα έβλεπα μπροστά μου με έναν εκπληκτικό τρόπο ο οποίος δεν αφορά μόνο τεχνολογίες και καλώδια αλλά ένα ολόκληρο αισθητικό όραμ.

Η Οδύσσεια ήταν ένα εικαστικό αριστούργημα

Η σκηνή με τον Δούρειο Ίππο και την εισβολή μέσα στην Τροία ήταν μία από τις καλύτερες σκηνές πολεμικής μάχης που έχω δει ποτέ. Όμοιες του έχουμε ενδεχομένως να δούμε στο σινεμά από τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών. Εξαιρετική απεικόνιση του Πολύφημου, παρότι βιαστική στον χρόνο της στην οθόνη. Εκπληκτική η Κίρκη και η μεταμόρφωση των συντρόφων του Οδυσσέα, τίμια η Χάρυβδη, λίγο βαρετή η παραδείσια απεικόνιση της χώρας των Λωτοφάγων.

Το σημείο που απογειώθηκε η εικαστική αξία της ταινίας ήταν η Νεκυία, η επίσκεψη του Οδυσσέα στον Άδη. Μία συνθήκη της ιστορία που πολύ εύκολα θα μπορούσε να πετάξει εκτός τον θεατή. Η εικονογράφηση, τα χρώματα, οι κινήσεις των ηθοποιών, οι εκφράσεις του Ματ Ντέιμον. Τα πάντα λειτουργούσαν στην εντέλεια. Έλειπε φυσικά η κορύφωση του δράματος του Οδυσσέα εκεί (δεν κάνω spoiler), αλλά μιλάμε για μία πραγματικά στοιχειωτική κινηματογραφική εμπειρία.

Η εικαστική δύναμη της ταινίας είναι τόσο μεγάλη που συγχωρεί την κλασικά μετριότερη σε ισχύ δύναμη του σεναρίου, όπως τη βλέπουμε ούτως ή άλλως στις περισσότερες ταινίες του Νόλαν. Δεν είναι όμως μόνο αυτό.

Μία διαχρονική ιστορία που ήρθε και στο σήμερα

Οι περισσότεροι σκηνοθέτες που καταπιάνονται με ένα αρχαίο κείμενο προσπαθούν να φτιάξουν ένα δικό τους πλαίσιο. Να πάρουν κάτι το διαχρονικό και να το φέρουν στο εδώ και στο τώρα. Ίσως από μία αυταρέσκεια του να θέλουν να γίνουν και εκείνοι μέρος μίας ιστορίας που θα την αφηγούνται άνθρωποι εις τους αιώνας των αιώνων.

Το φοβόμουν πολύ αυτό στο τέλος της ταινίας, έχοντας δει την τρίτη ταινία του Μπάτμαν και έχοντας κατανοήσει πόσο ατσούμπαλος μπορεί να γίνει ο Νόλαν στην πολιτική αλληγορία. Εδώ όμως τα πήγε πολύ καλά. Προφανώς, το δράμα είναι αντιπολεμικό, ο ίδιος ο Οδυσσέας γίνεται δέσμιος των ενοχών του, που είναι και αυτές που αποτελούν την κινητήριο δύναμή του.

Τα πάντα ξεκίνησαν επειδή προτίμησε να υποταχθεί στην εξουσία ενός ανθρώπου (του Αγαμέμνονα) κι ας ήταν αυτή κόντρα στους νόμους των θεών. Αναλογία που μπορεί να μοιάζει κάπως εύκολη κοιτώντας τη από μακριά αλλά σίγουρα αρκετά ισχυρή στη χώρα του Trump και σε έναν δυτικό πολιτισμό στον οποίο διασαλεύεται η τάξη των πραγμάτων, οι αρχές και οι νόμοι που έμοιαζαν να υπερβαίνουν τους ανθρώπους αλλά τελικά ρύθμιζαν τη ζωή τους. Καθόλου τυχαία, άξονας ήταν ο ξένιος Δίας σε μία εποχή άνθισης αντιμεταναστευτικών λόγων.

Όλο αυτό ο Νόλαν δεν το άφησε να υπάρχει εκεί χωρίς χωροχρονικές συντεγμένες. Αντιθέτως το συνέδεσε με τις περιόδους της μετάβασης του ανθρώπινου πολιτισμού από τη μία φάση στην επόμενη. Αυτό που ο ίδιος ο Οδυσσέας, σε μία τελείως ανιστορική αλλά όμορφη σκηνή, μίλησε για το τέλος της εποχής και των αξιών του και την αφετηρία αιώνων σκότους.

«Ο παλιος κόσμος πεθαίνει, ο νέος πασχίζει να γεννηθεί, τώρα είναι η εποχή των τεράστων». Δεν ξέρω αν ο Νόλαν έχει υπόψη του το πασίγνωστο πια ρητό του Γκράμσι. Είμαι σίγουρος όμως ότι είδε την ιστορία του Οδυσσέα ως μία ιστορία μετάβασης από έναν πολιτισμό σε έναν άλλον. Επειδή του έλαχε να ζήσει σε αυτές τις μεταβατικές περιόδους, στις οποίες έλαχε και στον Νόλαν να ζήσει.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.