Πίσω από ένα από τα πιο σκοτεινά τραγούδια της ελληνικής δισκογραφίας κρύβεται μια ασπρόμαυρη φωτογραφία του 1917. Ένας τίτλος που πολλοί σιγομουρμούρισαν, χωρίς να ξέρουν την αληθινή ιστορία του ανθρώπου που τον χάρισε: Φορτίνο Σαμάνο.
Μάρτιος του 1917, Πόλη του Μεξικού. Ο αέρας μυρίζει μπαρούτι, φτηνό καπνό και το αναπόφευκτο τέλος της Μεξικανικής Επανάστασης. Μπροστά από το εκτελεστικό απόσπασμα των κυβερνητικών δυνάμεων στέκεται ένας υπολοχαγός του απελευθερωτικού στρατού του Εμιλιάνο Ζαπάτα.
Φοράει πλατύγυρο καπέλο, σκούρο παλτό κι έχει ένα τσιγάρο σφηνωμένο στα χείλη. Δεν τρέμει. Κοιτάζει τις κάννες και τον φακό με μια εσωτερική γαλήνη που σχεδόν τρομάζει.
Η ιστορία πίσω από τη λήψη
Ο Σαμάνο ήταν ένας μπαρουτοκαπνισμένος αγωνιστής της αγροτικής επανάστασης, ταγμένος στο θρυλικό σύνθημα «Tierra y Libertad» (Γη και Ελευθερία). Όταν συνελήφθη, η καταδίκη του σε θάνατο ήταν προδιαγεγραμμένη.
Ως τελευταία του επιθυμία, ζήτησε απλώς να καπνίσει ένα τσιγάρο.
Διαβάστε ακόμα: Για ποια γυναίκα έγραψε ο Σωκράτης Μάλαμας την Πριγκηπέσσα
Ο σπουδαίος Μεξικανός φωτορεπόρτερ Αγκουστίν Βίκτορ Κασασόλα πάτησε το κλείστρο την πιο κατάλληλη στιγμή. Στη λεζάντα του αρχείου του σημείωσε μια ατάκα που έμελλε να ταξιδέψει στις δεκαετίες:
«Ο Φορτίνο Σαμάνο καπνίζει το τελευταίο τσιγάρο πριν από την εκτέλεσή του. Βλέπουμε έναν άνθρωπο σε ειρήνη με τον εαυτό του και με τον θάνατο».
Από το Μεξικό στη Λάρισα: Πώς γεννήθηκε το τραγούδι
Δεκαετίες αργότερα, αυτή η φωτογραφία και η λεζάντα της έπεσαν στα χέρια του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Η εικόνα του Μεξικανού επαναστάτη χαράχτηκε στην ψυχή του Θεσσαλού δημιουργού, γέννησε το ομώνυμο τραγούδι και τον ώθησε σε μια βαθιά υπαρξιακή εξομολόγηση:
«Όταν διάβασα τη λεζάντα της φωτογραφίας ανατρίχιασα. Η στάση του Φορτίνο Σαμάνο δεν έχει καμία σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα.
Οι τωρινοί άνθρωποι, με τη συμβολή της τηλεόρασης, έχουμε υποστεί δύο σημαντικές ήττες: Από τη μια, έχουμε εθιστεί στον πόνο και στον θάνατο των άλλων –μέχρι και ζωντανή αναμετάδοση πολέμων έχουμε παρακολουθήσει– και από την άλλη, ακριβώς επειδή νομίζουμε ότι είμαστε πάντα στη θέση του θεατή, όταν χτυπήσει την πόρτα μας κάποια συμφορά, ξαφνιαζόμαστε και τρομάζουμε.»
Στίχοι:
Είμαι ότι δεν έζησα, είμαι η βροχή που θα `ρθει Να δροσίσει άγνωστων γυναικών το κορμί Βράδυ στα κρεβάτια τους πως στενάζουν ξαναμμένες Ποιος Σαμάνος έφερε τούτη τη βροχή…”
Ο στρατιώτης με τ’ όπλο σημαδεύει και σκέφτεται: “Με μια κίνηση απλή θα του κλέψω ότι έχει ζήσει Είμαι ένας μικρός θεός, είμαι ένα στοιχιό Πάνω από το αίμα του αύριο εδώ την ίδια ώρα Ερπετά θα σέρνονται όπως κάνω κι εγώ…”
Το τελευταίο τσιγάρο κι εκείνο σκέφτεται: “Θα γίνω γέλιο να κρυφτώ σε παιδιά που ξεφαντώνουν Ο καιρός θα χάνεται ώσπου κάποιο απ’ αυτά Θα φωνάξει “Λιμπερτά!” κι όπως θα κοιτάει τις κάνες Θα βρεθώ στα χείλη του σαν τσιγάρο ξανά
Αυτή η υπερβατική στάση απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα δεν είναι μεξικάνικο αποκλειστικό προνόμιο. Είναι η παγκόσμια στάση των ανθρώπων που πεθαίνουν για μια ιδέα.
Διαβάστε ακόμα: Για ποια γνωστή ηθοποιό έγραψαν οι Κατσιμιχαίοι το Ρίτα Ριτάκι
Πρόσφατα, η ελληνική κοινωνία βίωσε μια αντίστοιχη συγκλονιστική αποκάλυψη. Οκτώ δεκαετίες μετά, ήρθαν στο φως οι άγνωστες μέχρι σήμερα φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής (από τη συλλογή T. de Craene / Χ. Χόιερ, που κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού).
Εκεί, οι 200 ήρωες αποκτούν ξανά πρόσωπο. Στήνονται στον τοίχο από τους Ναζί και κοιτάζουν τον φακό του κατακτητή με το ίδιο ακριβώς, αγέρωχο βλέμμα που είχε ο Σαμάνο το 1917. Άνθρωποι που δεν χαμήλωσαν τα μάτια, γιατί το ιδεώδες τους ήταν μεγαλύτερο από τη σφαίρα που τους περίμενε.
Όταν έχεις αφιερώσει τη ζωή σου σε κάτι ανώτερο από την επιβίωση του «εγώ» σου, ο θάνατος παύει να είναι μια παράλογη τραγωδία. Γίνεται το τελευταίο, συνειδητό τίμημα.
Ο Φορτίνο Σαμάνο και οι 200 κομμουνιστές στέκονται εκεί, λίγο πριν το παράγγελμα «Πυρ!». Είναι ελεύθεροι άνθρωποι που διάλεξαν πώς θα ζήσουν, και γι' αυτό γνώριζαν ακριβώς πώς να πεθάνουν. Οι ιστορίες αυτές είναι τραγούδια και διδαχές.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
