Ο σκοτεινός λόγος που στις Κυκλάδες όλα τα σπίτια είναι λευκά

Όταν σκέφτεται κανείς το ελληνικό καλοκαίρι, η πρώτη εικόνα που έρχεται στο μυαλό είναι ένα ολόλευκο σπίτι με μπλε παράθυρα, λουσμένο στο φως του Αιγαίου. Αν ρωτήσουμε οποιονδήποτε, Έλληνα ή τουρίστα, γιατί τα νησιά των Κυκλάδων έχουν αποκλειστικά αυτά τα χρώματα, η απάντηση θα είναι σίγουρα ρομαντική: «Για να ταιριάζουν με το χρώμα της θάλασσας και του ουρανού» ή «για να αντανακλούν τα χρώματα της ελληνικής σημαίας».

Όταν οι Κυκλάδες ήταν...άβαφες

Η αλήθεια, όμως, δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την αρχιτεκτονική αισθητική ή τον ρομαντισμό. Κρύβει πίσω της τον φόβο των πειρατών, μια θανατηφόρα επιδημία και ένα αυταρχικό κρατικό διάταγμα. Μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1930, τα κυκλαδίτικα σπίτια δεν ήταν λευκά. Ήταν ως επί το πλείστον άβαφα, αφήνοντας να φανεί το φυσικό, γήινο χρώμα της ντόπιας πέτρας. Αυτό δεν ήταν τυχαίο, αλλά ζήτημα επιβίωσης. Αποτελούσε το τέλειο καμουφλάζ ενάντια στους πειρατές που λυμαίνονταν το Αιγαίο. Ένα ολόλευκο σπίτι πάνω στον βράχο θα φαινόταν από χιλιόμετρα μακριά, κάνοντας τον οικισμό εύκολο στόχο.

Το σημείο μηδέν για τη μεγάλη αλλαγή ήρθε το 1938. Η Ελλάδα, υπό τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν τρομακτικό υγειονομικό κίνδυνο: ένα σαρωτικό ξέσπασμα χολέρας, το οποίο απειλούσε να θερίσει την επικράτεια. Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, για να σταματήσει η εξάπλωση της ασθένειας στα νησιά, όπου οι συνθήκες υγιεινής ήταν στοιχειώδεις, το καθεστώς έπρεπε να βρει ένα φθηνό και άμεσα διαθέσιμο απολυμαντικό.

Η λύση ήταν ο ασβέστης. Ο Μεταξάς εξέδωσε διάταγμα με το οποίο υποχρέωνε όλους τους νησιώτες να ασβεστώσουν τα σπίτια τους. Η επιλογή δεν ήταν διακοσμητική, αλλά απολύτως υγειονομική, καθώς ο ασβέστης θεωρούνταν το ισχυρότερο απολυμαντικό της εποχής.

Ασβέστης εναντίον χολέρας

Οι νησιώτες, προκειμένου να «σπάσουν» την εκτυφλωτική ασπρίλα στους τοίχους και να προστατεύσουν τα μάτια τους από την αντανάκλαση του ήλιου, αναζητούσαν ένα φθηνό χρώμα για να βάψουν τις πόρτες και τα παράθυρά τους. Η απάντηση βρισκόταν στο «λουλάκι», τη φθηνή μπλε σκόνη που χρησιμοποιούσαν τότε ευρέως οι νοικοκυρές για να καθαρίζουν τα ρούχα. Ανακατεύοντας λίγο λουλάκι μέσα στον ασβέστη, έφτιαξαν αυτό το χαρακτηριστικό γαλάζιο. Δεν ήταν άποψη, ήταν ανάγκη και οικονομία.

Η σημερινή, παγκόσμια ταυτότητα των Κυκλάδων «κλείδωσε» οριστικά το 1955. Η βασίλισσα Φρειδερίκη, βλέποντας την τουριστική δυναμική των νησιών, ζήτησε να δημιουργηθεί μια εικόνα για την Ελλάδα, την οποία προώθησε ο ΕΟΤ. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1974, επιβλήθηκε πλέον δια νόμου η υποχρεωτική χρήση του λευκού και του μπλε σε όλα τα κτίρια των νησιών. Αυτό που ξεκίνησε, λοιπόν, ως ένα απεγνωσμένο μέτρο καραντίνας απέναντι στη χολέρα, κατέληξε να μετατραπεί στο σύμβολο του ελληνικού καλοκαιριού, κάνοντας την ιστορία των νησιών μας ακόμα πιο συναρπαστική από την εικόνα τους.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.