Σκρολάροντας στην άβυσσο του ίντερνετ περιμένεις να δεις πολλά πράγματα. Από AI μπανάνες που φοράνε παπούτσια (και διάφορα άλλα AI πράγματα) μέχρι βίντεο τυχαίων life coaches. Αυτό που δεν περιμένεις είναι ο τίτλος «Μουσείο Τόλκιν στην Κέρκυρα». Οι απορίες μου ήταν τόσες πολλές που αμέσως έψαξα τον άνθρωπο πίσω από το εγχείρημα και έτσι γνώρισα τον ζωγράφο Σπύρο Γελέκα.
Το έργο του Σπύρου κινείται ανάμεσα στον μύθο, την ατμόσφαιρα και την έννοια της εμπειρίας μέσα από την εικόνα. Αντλώντας από τη λογοτεχνία - κυρίως από τον κόσμο του J.R.R. Tolkien, δεν επιχειρεί να εικονογραφήσει, αλλά να δημιουργήσει μια προσωπική, σύγχρονη εικαστική γλώσσα. Έχει συνεργαστεί με τον εκδοτικό οίκο HarperCollins (του επίσημου εκδότη των έργων του J.R.R.Tolkien παγκοσμίως) συμμετέχοντας σε επίσημες εκδόσεις που σχετίζονται με το έργο του Tolkien, ενώ έργα του έχουν παρουσιαστεί σε διεθνείς εκθέσεις και διοργανώσεις σύγχρονης τέχνης.
Το 2024 συμμετείχε στο επίσημο Tolkien Calendar, ενώ έχει ήδη επιλεγεί και για το επετειακό ημερολόγιο του 2027, με αφορμή τα 50 χρόνια από την έκδοση του Silmarillion. Φέτος ίδρυσε στην Κέρκυρα έναν μόνιμο εκθεσιακό χώρο αφιερωμένο στον κόσμο του Tolkien, την Art of Middle-Earth Gallery, έναν από τους ελάχιστους διεθνώς που προσεγγίζουν το θέμα μέσα από σύγχρονη εικαστική ματιά.
Περιέγραψέ μας την πρώτη στιγμή που έπιασες βιβλίο του Τόλκιν στα χέρια σου και μαγεύτηκες από αυτόν τον κόσμο.
«Η πρώτη μου επαφή ήταν με το Silmarillion και θυμάμαι ότι ήμουν ακόμα στο Λύκειο. Το πήρα στα χέρια μου χωρίς να ξέρω ακριβώς τι να περιμένω, αλλά από την αρχή ένιωσα ότι αυτός ο κόσμος είναι κάτι διαφορετικό.
Δεν ήταν εύκολο βιβλίο. Με δυσκόλεψε αρκετά και θυμάμαι ότι κάποια στιγμή πήγα να το παρατήσω και δεν νομίζω ότι είμαι ο μοναδικός. Μέχρι που έφτασα στην ιστορία του Beren και της Lúthien.
Ήταν η πρώτη φορά που ένα βιβλίο με συγκίνησε τόσο, που έβαλα τα κλάματα. Εκεί άλλαξε κάτι μέσα μου. Αποφάσισα να του δώσω μια δεύτερη ευκαιρία και να το προσπαθήσω ξανά, όσο μπορούσα τότε να το κατανοήσω.
Δεν το είδα ποτέ σαν απλή "φαντασία". Έμοιαζε σαν ένας ζωντανός κόσμος, με δικούς του κανόνες και αξίες. Κάποιες από αυτές τις αξίες τις κράτησα και τις κρατάω μέχρι τώρα. Και δεν το λέω για να δείξω κάτι ή να φανώ, ειλικρινά. Θεωρώ οπότε ότι από εκεί ξεκίνησε ουσιαστικά και ο τρόπος που βλέπω τα πράγματα και, αργότερα, ο τρόπος που δημιουργώ».
Υπάρχει κάποιος χαρακτήρας από τον κόσμο του Τόλκιν που σε έχει επηρεάσει περισσότερο και γιατί;
«Θα πω αμέσως τον Bilbo. Πάντα ένιωθα ότι έχω κάνει κι εγώ το δικό μου "There and back again”. Από μικρός ξεκίνησα πιο "ήσυχα", σχεδόν σαν Hobbit, και στην πορεία βρέθηκα σε καταστάσεις που δεν περίμενα. Άλλαξαν πολλά γύρω μου, ακόμη και ο τρόπος που με βλέπουν οι άλλοι και μιλάω φυσικά για την εικαστική μου πορεία. Υπήρχαν δυσκολίες, αλλά και όμορφες στιγμές μέσα σε αυτό το ταξίδι.
Νομίζω ότι αυτό που κρατάω από τον Bilbo είναι αυτή η διαδρομή. Το ότι μπορείς να ξεκινήσεις απλά και να επιστρέψεις διαφορετικός αλλά το πιο δύσκολο, να παραμείνεις ο ίδιος άνθρωπος χωρίς να σε επηρεάσει όλη αυτή την πορεία. Μάλιστα πολλοί με ρωτούν πως έχω καταφέρει να παραμείνω χαμηλών τόνων, αλλά ο σκοπός δεν ήταν ποτέ η αναγνώριση αλλά η επίγνωση».
Πώς ισορροπείς ανάμεσα στο να είσαι πιστός στον κόσμο του The Lord of the Rings και στο να δημιουργείς κάτι αυθεντικά δικό σου;
«Δεν το βλέπω σαν ισορροπία ανάμεσα σε δύο πράγματα. Ο κόσμος του Τόλκιν είναι η αφετηρία, όχι το όριο. Με ενδιαφέρει να κρατάω το πνεύμα, όχι να αντιγράφω εικόνες ή λεπτομέρειες. Από εκεί και πέρα, αυτό που βγαίνει είναι πάντα προσωπικό. Δεν προσπαθώ να "είμαι πιστός" με την έννοια της αναπαραγωγής, αλλά να είμαι ειλικρινής με τον τρόπο που το αντιλαμβάνομαι και εκεί είναι όλο το παιχνίδι, εκεί βρίσκεται και η ισορροπία, στο να σέβεσαι αυτό που υπάρχει, αλλά να το περνάς μέσα από τη δική σου ματιά. Εξάλλου δεν είμαι εικονογράφος, δεν περιορίζομαι σε κάτι τέτοιο».
Πώς βλέπεις την θέση της ΑΙ στην τέχνη; Θεωρείς είναι μια “απειλή”;
«Και εδώ είναι η στιγμή που όλοι περιμένουν από μένα να κράξω (σ.σ. γέλια). Όχι, δεν τη βλέπω ως απειλή. Είναι ένα εργαλείο, όπως έχουν υπάρξει πολλά εργαλεία στην πορεία της τέχνης. Όπως το Corel, το Photoshop και πάει λέγοντας. Το θέμα δεν είναι η τεχνολογία, αλλά το πώς τη χρησιμοποιεί κανείς. Αν υπάρχει πρόθεση, εμπειρία και προσωπική ματιά, αυτό φαίνεται. Αν δεν υπάρχει, πάλι φαίνεται. Και πίστεψέ με, φαίνεται πολύ.
Για μένα η τέχνη έχει να κάνει με τη διαδικασία, τον χρόνο που αφιερώνεις, τα λάθη, τις επιλογές. Αυτά είναι δύσκολο να αντικατασταθούν. Για να πω την αλήθεια, μια φορά έδωσα ένα έργο μου στο AI και του ζήτησα να το κάνει πιο ωραίο και αρνήθηκε. Έχω κάνει print screen αυτή τη συνομιλία, ένιωσα "νίκη" και μετά από λίγα λεπτά κατάλαβα ότι δεν βγάζει κανένα νόημα. Οπότε δεν με απασχολεί ως απειλή. Περισσότερο ως κάτι που θα συνυπάρχει και θα δείξει τελικά ποιος έχει κάτι ουσιαστικό να πει».
Αν η πρώτη ταινία του Άρχοντα των Δαχτυλιδιών γυριζόταν σήμερα, πώς πιστεύεις θα ήταν; Φτιάχνονται ταινίες σαν αυτές πλέον;
«Νομίζω ότι αν γυριζόταν σήμερα, θα ήταν διαφορετική κυρίως στον τρόπο παραγωγής. Πιο πολύ CGI, πιο γρήγορος ρυθμός, ίσως και διαφορετική προσέγγιση στο storytelling, ειδικά αν κρίνω από το Rings of Power... Οι ταινίες εκείνης της εποχής είχαν κάτι πιο "χειροποίητο", μια αίσθηση ότι ο κόσμος υπάρχει πραγματικά. Αυτό είναι που τις κάνει να ξεχωρίζουν μέχρι σήμερα. Δεν ξέρω αν φτιάχνονται εύκολα τέτοιες ταινίες πλέον.
Ίσως όχι με τον ίδιο τρόπο. Αντικειμενικά, πέρα από αρέσκειες, αν έρχονταν εξωγήινοι και ρωτούσαν τι είναι αυτό το Hollywood και οι ταινίες που φτιάχνετε, με κλειστά μάτια θα έδινα την τριλογία όπου είναι και σπουδή όλου του κινηματογράφου παγκοσμίως».
Πώς γεννήθηκε η ιδέα να φτιάξεις αυτόν τον χώρο στην Κέρκυρα;
«Είμαι από την Κέρκυρα, οπότε η αρχική σκέψη ήταν σχεδόν αυτονόητη. Αυτό που δεν ήταν αυτονόητο, ήταν η ανάγκη για έναν χώρο που δεν θα λειτουργεί απλώς ως έκθεση, αλλά ως συνέχεια των έργων. Από εκεί ξεκίνησαν όλα. Αν και θεωρώ πως είναι η φυσική εξέλιξη, δεν ξεκίνησε ως επιχειρηματική ιδέα, αλλά ως ανάγκη. Εγώ ο ίδιος δεν ξεκίνησα με την προοπτική να κάνω καριέρα, πόσο μάλλον αυτό. Με τα χρόνια, τα έργα άρχισαν να σχηματίζουν έναν ενιαίο κόσμο και δεν ένιωθα ότι αποδίδεται σωστά μέσα από μεμονωμένες εκθέσεις ή εικόνες online.
Διαβάστε Επίσης: Πώς ο Τόλκιν εμπνεύστηκε τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών» στα χαρακώματα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου
Εκεί κατάλαβα ότι δεν με ενδιέφερε απλώς να δείχνω έργα, αλλά να χτίσω έναν χώρο όπου αυτά θα έχουν συνέχεια μεταξύ τους. Ο κόσμος της Μέσης-Γης δεν είναι εικόνες, είναι εμπειρία. Και αυτή η εμπειρία δεν μπορεί να υπάρξει αποσπασματικά. Η ιδέα της γκαλερί γεννήθηκε ακριβώς από αυτή την ανάγκη: να υπάρχει ένας τόπος όπου το έργο δεν τελειώνει στον καμβά. Η Κέρκυρα, για μένα, ήταν το ιδανικό σημείο για να συμβεί αυτό. Και for the record, η γκαλερί βρίσκεται δίπλα από μια περιοχή που το όνομά της σημαίνει ακριβώς Μέση-Γη!».
Τι θα ήθελες να νιώθει κάποιος κοιτώντας τους πίνακές σου;
«Θα σου απαντήσω με ειλικρίνεια. Δεν με ενδιαφέρει να καταλάβει κάτι άμεσα. Με ενδιαφέρει να σταθεί. Να μείνει λίγο περισσότερο απ’ όσο θα έμενε συνήθως μπροστά σε μια εικόνα και να αρχίσει να χτίζεται μια αίσθηση, όχι μια εξήγηση. Η δουλειά μου ξεκινά από τον μύθο, αλλά δεν τον αντιμετωπίζω ως κάτι στατικό ή αφηγηματικό.
Με ενδιαφέρει το meta, πώς μπορεί να υπάρξει σήμερα σαν εμπειρία, σαν παρουσία, σαν κάτι που ενεργοποιείται ξανά στον θεατή. Αν φύγει από την γκαλερί με την εντύπωση ότι είδε κάτι που δεν ολοκληρώθηκε μπροστά του, αλλά συνεχίζεται μέσα του, τότε το έργο έχει λειτουργήσει. Θέλω να φύγει και να μην είναι άλλη μια επίσκεψη, ακόμα ένα μέρος, αλλά να πει "τι μόλις έζησα εκεί μέσα"».
Πιστεύεις ότι ο κόσμος του Τόλκιν επηρεάζει ακόμα τη σύγχρονη τέχνη;
«Ξεκάθαρα ναι, και νομίζω ότι θα συνεχίσει να επηρεάζει. Ο κόσμος του Τόλκιν δεν είναι απλώς μια ιστορία, είναι ένα ολόκληρο σύμπαν με βάθος, δομή και αξίες. Αυτό δίνει έμπνευση σε πολλούς δημιουργούς, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Δεν φαίνεται πάντα ξεκάθαρα, αλλά υπάρχει. Σε εικόνες, σε αφηγήσεις, σε τρόπους σκέψης. Και αυτό είναι που τον κάνει διαχρονικό. Ότι δεν μένει στο παρελθόν, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται μέσα από άλλους. Προσωπικά για μένα είναι ο σύγχρονος Όμηρος».
Μιας και θα γυριστεί νέα ταινία Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, πώς σου φάνηκε η επιλογή του Jamie Dornan ως Aragorn;
«Προτιμώ να μην μπω στην διαδικασία του casting. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι το αν αποδίδεται το πνεύμα του έργου συνολικά. Ο κόσμος του Τόλκιν δεν στηρίζεται σε ένα πρόσωπο, αλλά στην ατμόσφαιρα και στις αξίες που κουβαλάει. Εκεί είναι που κρίνεται για μένα αν μια μεταφορά έχει ουσία».
Δεν γίνεται να μη ρωτήσουμε… ποια είναι η αγαπημένη σου ταινία της τριλογίας;
«Θα έλεγα το The Fellowship of the Ring. Έχει κάτι πιο "αγνό", είναι η αρχή του ταξιδιού και κρατάει μια ατμόσφαιρα που με εκφράζει περισσότερο. Εκεί μπαίνεις πραγματικά σε αυτόν τον κόσμο. Μου θυμίζει περισσότερο το συναίσθημα της πρώτης επαφής».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
