Στα... χαρακώματα ξανά ΕΕ και Κίνα, σε εξέλιξη ο «πόλεμος» των microchips

Με επανάληψη του αδιεξόδου στο οποίο βρέθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας απειλείται η ευρωπαϊκή – και όχι μόνο – αυτοκινητοβιομηχανία. Τότε οι καθυστερήσεις στην παραγωγή των οχημάτων, λόγω έλλειψης ημιαγωγών, είχαν ως αποτέλεσμα το διάστημα από την παραγγελία έως την παράδοση ενός αυτοκινήτου να φθάνει ακόμα και τα 2 χρόνια!

Ο εμπορικός πόλεμος που έχει ξεσπάσει ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κίνα με αφορμή τα φθηνά ηλεκτρικά αυτοκίνητα που έρχονται από τη χώρα της Ασίας με κρατική επιδότηση και δημιουργούν συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού, έχει επεκταθεί πλέον στα microchips. Αποτελούν τη... ραχοκοκαλιά κάθε σύγχρονου αυτοκινήτου, καθώς είναι απαραίτητα για το πλήθος ηλεκτρονικών συστημάτων. 

Η κρατικοποίηση της Nexperia από την Ολλανδία με... καρφί των ΗΠΑ

Η νέα κρίση προκλήθηκε όταν η ολλανδική κυβέρνηση ανέλαβε τον έλεγχο της Nexperia, μίας εταιρείας ημιαγωγών με έδρα το Ναϊμέγκεν. Η Ολλανδία επικαλέστηκε λόγους ασφαλείας, μετά από πληροφόρηση που έλαβε από την κυβέρνηση των ΗΠΑ σχετικά με τα σχέδια της μητρικής εταιρείας της Nexperia, της κινεζικής Wingtech. 

Η Κίνα απείλησε την ΕΕ με διακοπή της ροής ημιαγωγών προς τα ευρωπαϊκά εργοστάσια συναρμολόγησης αυτοκινήτων και ήδη σε αρκετές περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί καθυστερήσεις, ακόμα και διακοπή λειτουργίας ορισμένων γραμμών παραγωγής.

Πλέον Ολλανδία και Κίνα βρίσκονται σε... επαναδιαπραγμάτευση, προκειμένου να αρχίσει και πάλι η φυσιολογική ροή ημιαγωγών από την Ασία προς την Ευρώπη.

«Κίνα, Κορέα και Ταϊβάν εξάγουν το 80% των τσιπ μνήμης παγκοσμίως» 

Πόσο ευάλωτη είναι η Ευρώπη τεχνολογικά απέναντι στην Ασία, όταν εξαρτάται σε τέτοιο βαθμό στον τομέα των ημιαγωγών; Στο Reader μίλησε ο κ. Πάρις Χρυσός, Επίκουρος Καθηγητής στο αντικείμενο Διοίκηση και Οργάνωση Επιχειρήσεων Έντασης Τεχνολογίας στο Τμήμα Τεχνολογιών Ψηφιακής Βιομηχανίας της Σχολής Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

«Η αυτάρκεια στον τομέα των ημιαγωγών είναι ούτως ή άλλως εκτός συζήτησης. Ο συγκεκριμένος τομέας είναι παγκόσμιος, κανένας δεν μπορεί να είναι απολύτως αυτάρκης. Καταρχάς, στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας των ημιαγωγών η Δύση έχει επιλέξει τα τμήματα εκείνα που υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους, όπως ο σχεδιασμός. Η παραγωγή καθαυτή των ημιαγωγών στα foundries απαιτεί πολλούς πόρους και μεγάλες επενδύσεις και χαρακτηρίζεται από πολύ μικρότερα περιθώρια κέρδους. Η στρατηγική του outsourcing ήταν γενικευμένη προσέγγιση της Δύσης τις προηγούμενες δεκαετίες και βασιζόταν τόσο σε χρηματο-οικονομικά κριτήρια όσο και στο δόγμα της «μεταβιομηχανικής» εποχής και την αποβιομηχάνιση.

Έπειτα, πέρα από τους πόρους, η βιομηχανία απαιτεί και τεχνογνωσία σε όλα τα επίπεδα (από τα εργατικά χέρια μέχρι τη διαχείριση), κάτι το οποίο απαιτεί πολύ χρόνο για να καλλιεργηθεί. Σήμερα υπάρχουν μέρη όπου οικοδομούνται βιομηχανικές μονάδες με ταχείς ρυθμούς, σκοντάφτουν όμως συχνά στο ζήτημα των ανθρωπίνων πόρων, καθώς δεν υπάρχουν αρκετοί εξειδικευμένοι εργαζόμενοι και μηχανικοί».

Ο κ. Χρυσός χαρακτηρίζει «σοκ» για τη βιομηχανία όσα συνέβησαν κατά την έξαρση της πανδημίας. «Πριν την πανδημία ήταν δύσκολο να φανταστούμε ότι θα υπάρξει πρόβλημα στην προμήθεια ημιαγωγών από την Ανατολή. Η ρήξη των εφοδιαστικών αλυσίδων που επήλθε ως συνέπεια της πανδημίας ήταν ένα σοκ για το σύνολο των βιομηχανιών που σταμάτησαν την παραγωγή τους. Έτσι εγκαινιάστηκε μια εποχή που η προμήθεια αυτών των στοιχείων δεν είναι πλέον αυτονόητη και, κατά συνέπεια, ξεκίνησε η προσπάθεια και στην Ευρώπη για την ενίσχυση της αντίστοιχης βιομηχανίας, που σήμερα κατέχει το 10% της παγκόσμιας αγοράς».

Απευθύναμε στον Επίκουρο Καθηγητή το ερώτημα μήπως οι ημιαγωγοί είναι το σύγχρονο μέσο ενός αθέατου πολέμου. «Η αξία των ημιαγωγών για τη βιομηχανία και, κατά συνέπεια για το εμπόριο, είναι αντίστοιχη με αυτή της ενέργειας. Μια σειρά από κλάδους εξαρτώνται άμεσα από αυτούς. Το πόσο ορατή ή αόρατη είναι αυτή η πραγματικότητα είναι σχετικό. Για παράδειγμα, οι διαφημίσεις αυτοκινήτων εδώ και πολλά χρόνια προβάλουν στοιχεία όπως τα πολυμέσα ή τα μέσα ασφαλείας και οι διάφοροι αυτοματισμοί που υπάρχουν στα σύγχρονα αυτοκίνητα, λειτουργίες που γίνονται εφικτές με τη χρήση ημιαγωγών. Τα σύγχρονα αυτοκίνητα έχουν χιλιάδες τσιπ. Ωστόσο, η μη διαθεσιμότητα ενός τσιπ που κοστίζει ένα ευρώ μπορεί να σημαίνει το σταμάτημα της παραγωγής ενός αυτοκινήτου που κοστίζει σαράντα χιλιάδες  ευρώ, όπως και έγινε κατά τη διάρκεια της πανδημίας. 

Αυτή η συνθήκη μπορεί να εργαλειοποιείται για εμπορικές διαπραγματεύσεις και να οδηγούμαστε σε «θερμά επεισόδιά».  Κάτι τέτοιο συμβαίνει τώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση Κατασκευαστών Αυτοκινήτων προειδοποίησε ότι είμαστε στα πρόθυρα σταματήματος της παραγωγής λόγω της απόφασης της Κινεζικής κυβέρνησης να απαγορεύσει τις εξαγωγές τσιπ της Nexperia επειδή η Ολλανδική ανέλαβε τον έλεγχο της επιχείρησης με έδρα την Ολλανδία – μια απαγόρευση που ακολουθήθηκε από μια «χαλάρωση» των όρων.

Ωστόσο οι ημιαγωγοί κάνουν εφικτή και την ανάδυση νέων βιομηχανιών. Για παράδειγμα, το πρόσφατο βιβλίο μου «Cubesats: invading and shaping the space industry» αναλύει πώς με τη χρήση εμπορικά διαθέσιμων τσιπς έχει αναδυθεί μια νέα τεχνολογία, αυτή των νανοδορυφόρων, που δημοκρατικοποεί την πρόσβαση στη διαστημική εξερεύνηση και την αξιοποίηση του διαστήματος, τομέας που κυριαρχείται για δεκαετίες από πολύ μεγάλους και ακριβούς δορυφόρους. 

Κατά τη μακρά περίοδο του outsourcing διαμορφώθηκε ένας παγκόσμιος χάρτης σύμφωνα με τον οποίο, για παράδειγμα, τρεις χώρες – Κορέα, Κίνα και Ταϊβάν – εξάγουν το 80% των τσιπ μνήμης παγκοσμίως. Είναι σημαντικό ωστόσο να τονίσουμε ότι δεν πρόκειται για ένα κλάδο σε κρίση: το αντίθετο! Το παγκόσμιο οικοσύστημα ημιαγωγών αναμένεται να έχει ένα σύνθετο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 11,7%. Η «πίτα» μεγαλώνει λοιπόν για όλους και, παρά τον οξύ ανταγωνισμό, υπάρχουν οι ευκαιρίες για συμμετοχή και ανάπτυξη».

Η ΕΕ προσπαθεί μέσω της πρωτοβουλίας European Chips Act να δυναμώσει τη θέση της στον κρίσιμο αυτό τομέα. Ο κ. Χρυσός εξηγεί: «To EU Chips Act ξεκίνησε το 2023 για να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης στον τομέα των ημιαγωγών και των εφαρμογών τους και να ενισχύσει τη θέση της Ευρώπης στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας με ένα συνολικό προϋπολογισμό 43 δις ευρώ. 

Μέρος του είναι για παράδειγμα η πρωτοβουλία «Ημιαγωγοί για την Ευρώπη» που αποσκοπεί στην ενίσχυση των παραγωγικών δυνατοτήτων της Ευρώπης, γεφυρώνοντας τις προηγμένες ικανότητες έρευνας και καινοτομίας με την βιομηχανική εκμετάλλευσή τους. Στην πρωτοβουλία αυτή περιλαμβάνεται η ίδρυση 27 κέντρων ικανοτήτων σε όλη την Ευρώπη. Μεταξύ τους και το ελληνικό κέντρο ικανοτήτων ημιαγωγών (HCCC). Το έργο, που συντονίζεται από την ένωση επιχειρήσεων Hetia, συγχρηματοδοτείται από την ΕΕ και την Ελλάδα και είναι υπό την εποπτεία της ΕΥΔΕ-ΒΕΚ του Υπουργείου Ανάπτυξης. Σε αυτό συμμετέχουμε κι εμείς ως Πανεπιστήμιο Αθηνών, μεταξύ 14 πανεπιστημίων και ερευνητικών ιδρυμάτων, με υπηρεσίες κατάρτισης που αφορούν τόσο στο σχεδιασμό chips όσο και στην επιχειρηματική αξιοποίηση των τεχνολογικών καινοτομιών.

Παράλληλα, αναπτύσσονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο πιλοτικές γραμμές για τον πειραματισμό και τη δοκιμή νέων τεχνολογιών ημιαγωγών καθώς και τη δυνατότητα μικρής κλίμακας παραγωγής στοχευμένων, υψηλής προστιθέμενης αξίας chips, όπως οι τεχνολογίες κατασκευής ημιαγωγών με τρανζίστορ μικρότερα από 2 νανόμετρα, και οι τεχνολογίες για πιο αποδοτικούς ενεργειακά ημιαγωγούς (πχ. τεχνολογία Fully-Depleted Silicon-On-Insulator)».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.