Μία λέξη που έλεγαν γλυκά οι γιαγιάδες μας, στα τουρκικά σήμαινε κάτι υβριστικό

Καμιά φορά σκέφτομαι μία σειρά από λέξεις που χρησιμοποιούσαν σχεδόν αποκλειστικά οι γιαγιάδες και οι παππούδες μας και τις οποίες, συχνά, έχω να τις ακούσω από τότε μιάς και δεν πέρασαν στις επόμενες γενιές, συνδεδεμένες μάλλον με τις εποχές στις οποίες δημιουργήθηκαν. Πολλές φορές μάλιστα ήταν δάνειες από άλλες γλώσσες.

Μία από τις λέξεις αυτές είναι και η περίφημη λέξη σουρτούκω (το έχω ακούσει και ως «σουλτούκω») την οποία τη χρησιμοποιούσε η γιαγιά μου χαϊδευτικά κυρίως προς την αδερφή μου ή τέλος πάντων προς τις νεαρότερες γυναίκες της οικογένειας μου.

Η ετυμολογία της λέξης σουρτούκω

Η λέξη προέρχεται, όπως της φαίνεται νομίζω, από τα τουρκικά. Ουσιαστικά αποτελεί το θηλυκό του σουρτούκης. Ο σουρτούκης προέρχεται με τη σειρά του από το sürtük της παλαιοτουρκικής γλώσσας. 

Στα ελληνικά, χρησιμοποιούνταν κυρίως η λέξη «σουρτούκω» στο θηλυκό ως ένας μάλλον χαϊδευτικός τρόπος, τουλάχιστον από τις γιαγιάδες, για να μιλήσουν για μία γυναίκα η οποία γυρόφερνε σε διάφορα μέρη και δεν ασχολούνταν τόσο με τις οικιακές εργασίες και το σπίτι της. 

Διαβάστε Επίσης: H ελληνική λέξη για το σάντουιτς είναι σχεδόν γελοία

Το ότι βέβαια έχουμε πάρει αυτή τη λέξη από τις γιαγιάδες και τις έχουμε προσδώσει μία κάπως γλυκιά/σκωπτική χρήση δεν σημαίνει ότι ίσχυε κιόλας για το πώς πρωτοχρησιμοποιήθηκε η λέξη. Ψάχνοντας σε τουρκικά λεξικά βλέπω ότι το sürtük είχε μία υβριστική και προσβλητική υφή και μεταφραζόταν με πολύ πιο επιθετικούς όρους.

Πάντως οφείλουμε να κρατήσουμε και τη χρήση του επιθήματος «-ω», το οποίο μάλλον δίνει και αυτή τη πιο γλυκιά υπόσταση στη λέξη. Η λέξη «σουρτούκισσα» ίσως θα ήταν και πιο επικριτική.

Το ανανεωμένο ενδιαφέρον 

Ούτως ή άλλως βέβαια η ίδια η ύπαρξη του όρου και της σημασίας του είναι ενδεικτική μίας άλλης εποχής κατά την οποία οι γυναίκες δεν επιτρεπόταν να κυκλοφορούν πολύ στον δρόμο, καθώς κάτι τέτοιο θεωρούνταν ηθικά μεμπτό και σίγουρα όχι σύμφωνα με τα τότε ήθη της εποχής.

Τα τελευταία χρόνια η λέξη έχει αρχίσει να αποκτάει ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον σε νεότερες γενιές, κυρίως στα εγγόνια και στις εγγονές εκείνων των γιαγιάδων, στο πλαίσιο μίας νοσταλγικής αντιμετώπισης του παρελθόντος αλλά ακόμα και του κινήματος για την ενδυνάμωση των γυναικών (εξάλλου ήταν ένας όρος που απευθυνόταν κυρίως από γυναίκες προς γυναίκες).

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.