5 πράγματα που δεν θα υπήρχαν αν ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν είχε γεννηθεί ποτέ

Λένε πως στην Ιστορία δεν υπάρχουν «αν». Και σωστά. Καμιά φορά όμως, αξίζει να αναρωτηθούμε πριν απαντήσουμε το ερώτημα που θέτει ο τίτλος. Μια προσωπικότητα δεν μπορεί να μπει σε άσπρο ή μαύρο χρώμα. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν αποτελεί εξαίρεση.

Για τους μισούς, ήταν ένας επικίνδυνος λαοπλάνος. Για τους άλλους μισούς, ένα σπάνιο και συνάμα τεράστιο κεφάλαιο της πολιτικής μας ιστορίας. Ο ιστορικός του μέλλοντος θα αποφασίσει για το αν υπάρχει προ-Παπανδρέου και μετα-Παπανδρέου εποχή. Εμείς μοναχά αναρωτιόμαστε για το αποτύπωμα του ανθρώπου που γεννήθηκε σαν σήμερα και υλοποίησε πάγια αιτήματα της ελληνικής κοινωνίας που ήταν ευρέως αποδεκτά πριν από την άνοδό του στην εξουσία.

«Γεννήθηκα στη Χίο, το ‘19. Ο πατέρας μου ήταν τότε Γενικός Διοικητής Αιγαίου» έλεγε στον δημοσιογράφο Γιώργο Δουατζή το 1989. Οκτώ χρόνια μετά την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία και εν μέσω πληθώρας σκανδάλων. Επτά χρόνια πριν περάσει οριστικά στην κρίση της Ιστορίας. Τι θα ήταν διαφορετικό αν ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν είχε υπάρξει ποτέ;

1. Θα είχε αναγνωριστεί η Εθνική Αντίσταση;

Μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του ‘80, οι αντιστασιακές οργανώσεις που ανήκαν στην Αριστερά δεν αναγνωρίζονταν καν ως αντιστασιακές. Ίσχυαν οι νόμοι της χούντας για το τι σημαίνει αντίσταση. Το πρώτο βήμα είχε γίνει με τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Το επόμενο έγινε από την πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ που σε μια συνεδρίαση της Βουλής τον Αύγουστο του 1982 έθεσε οριστικό τέρμα στα αποτελέσματα του Εμφυλίου Πολέμου. Για την Ιστορία, η Νέα Δημοκρατία (εκτός του Παναγιώτη Κανελλόπουλου) αποχώρησε από τη συνεδρίαση διαμαρτυρόμενη. 

2. Ποια θα ήταν η κατάσταση στην υγεία;

Μέχρι και τη δεκαετία του ‘70, αντιστοιχούσαν περίπου έξι κλίνες ανά 1.000 κατοίκους. Ενιαίο σύστημα υγείας δεν υπήρχε στη χώρα και όπως συχνά αποτυπώνεται στις ελληνικές ταινίες παλαιότερων εποχών, η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη δεν ήταν κάτι δεδομένο. Το 1983 δημιουργήθηκε το Εθνικό Σύστημα Υγείας και ακολούθησε η ίδρυση Κέντρων Υγείας και νοσοκομείων στην περιφέρεια. Βέβαια, σχεδόν από τα πρώτα χρόνια, τα προβλήματα που «μαστίζουν» το ΕΣΥ μέχρι και σήμερα έκαναν την εμφάνισή τους.

3. Τι θα ίσχυε για τα δικαιώματα της γυναίκας;

Πράγματα που σήμερα θεωρούμε δεδομένα καθιερώθηκαν τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου. Η κατάργηση της προίκας, η αποποινικοποίηση της μοιχείας, η θέσπιση του πολιτικού γάμου, η νομιμοποίηση των αμβλώσεων, η νομική κατοχύρωση της ισότητας των δύο φύλων. Η κληρονομιά της πρώτης οκταετίας ΠΑΣΟΚ δέχεται μέχρι σήμερα αυστηρές κριτικές. Και σε κάποια πράγματα, δικαιολογημένα. Όμως, με το πέρασμα των χρόνων καμία κυβέρνηση δεν τόλμησε να «πειράξει» τα σημεία αυτής της κληρονομιάς που η κοινωνία σε πολύ μεγάλο βαθμό αποδέχθηκε. 

4. Η οικονομία θα ήταν σε καλύτερη μοίρα;

Από το 1981 και μετά, οι οικονομικοί δείκτες χειροτέρεψαν. Ειδικότερα, από τα μέσα του 1985, η οικονομία βρέθηκε σε κατάσταση συναγερμού. Η σοβαρή επιβάρυνση του δημοσίου χρέους, οι λιγοστές επενδύσεις, τα θέματα διαφθοράς, έφεραν τον Παπανδρέου προ τετελεσμένων γεγονότων. Ίσως το παράδοξο είναι πως ο ίδιος ήταν καθηγητής οικονομίας με «βαριές» περγαμηνές.

Οι επικριτές επισημαίνουν πως η πολιτική των υποσχέσεων μπήκε πάνω από την αλήθεια των οικονομικών στοιχείων που έδειχναν τις κακές επιδόσεις του ΠΑΣΟΚ στην οικονομία. Ο ίδιος το αναγνώριζε από το 1989 πως η οικονομική πολιτική των πρώτων χρόνων είχε σοβαρά λάθη που προσπάθησε στη συνέχεια να διορθώσει. Σε κάθε περίπτωση, αξίζει να αναρωτηθούμε τι διαφορετικό θα είχε συμβεί στην οικονομική ιστορία της χώρας χωρίς τις επιπτώσεις του παπανδρεϊσμού.

5. Πώς θα ήταν η ζωή χωρίς το ΠΑΣΟΚ;

Μια ζωή χωρίς πολλά memes. Χωρίς ατάκες. Χωρίς φαινόμενα διαφθοράς, χωρίς σημαντικές αποφάσεις που καθόρισαν το μέλλον των πολιτών. Χωρίς ένα κίνημα που ξεκίνησε από το μηδέν και σε επτά χρόνια κέρδισε την εξουσία. Χωρίς πολιτικούς που προσπαθούν (συχνά αποτυχημένα) να μιμηθούν τον Παπανδρέου. Χωρίς ζεϊμπέκικα. Χωρίς υποβρύχια που γέρνουν. Χωρίς Ολυμπιακούς Αγώνες. Χωρίς στελέχη που «στοιχειώνουν» ακόμη το YouTube. Άραγε, είχε δίκιο ο Παρασκευάς Αυγερινός όταν είπε «χωρίς τον Παπανδρέου, δεν θα μας ήξερε ούτε ο θυρωρός της πολυκατοικίας μας»;

Ανεξαρτήτως όλων αυτών, φίλοι και εχθροί μπορούν να συμφωνήσουν πως η κληρονομιά του Ανδρέα Παπανδρέου ρίχνει βαριά τη σκιά της στην ελληνική Ιστορία με μοναδικό τρόπο.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.