Ζούμε, αναμφίβολα, το απόλυτο ελληνικό οικονομικό θαύμα. Τόση «ανάπτυξη» που πλέον πληρώνουμε το ημιυπόγειο στην Κυψέλη λες και βλέπει στον Σηκουάνα, και τόση «σταθερότητα» που το μόνο σίγουρο είναι ότι θα νοικιάζουμε μέχρι να σβήσει ο ήλιος.
Ως περήφανο και προκαταβολικά χρεοκοπημένο δείγμα της Gen Z -της γενιάς που έμαθε τη λέξη «κρίση» ταυτόχρονα με την προπαίδεια– αποφάσισα να παρακάμψω τα κυβερνητικά μπρίφινγκ που ξεχειλίζουν από διαγράμματα ευημερίας. Ρώτησα το Chatgpt αν θα αποκτήσουμε ποτέ δικό μας σπίτι.
Διαβάστε την απάντηση του αλγορίθμου και θαυμάστε πώς ένα άψυχο μηχάνημα περιγράφει την πολιτική μας πραγματικότητα:
«Η πραγματικότητα για τη Γενιά Ζ (Gen Z) στην Ελλάδα σε σχέση με την απόκτηση στέγης είναι εξαιρετικά περίπλοκη και, δυστυχώς, αρκετά αποθαρρυντική. Με βάση τα σημερινά οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά δεδομένα, η πιθανότητα ένας μέσος νέος της Gen Z να αγοράσει σπίτι εντελώς μόνος του είναι πολύ χαμηλή.
Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια «τέλεια καταιγίδα»: οι τιμές των ακινήτων έχουν εκτοξευθεί, το κόστος ζωής έχει αυξηθεί κατακόρυφα λόγω πληθωρισμού, ενώ οι μισθοί για τους νέους εισερχόμενους στην αγορά εργασίας παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.»
Διαβάστε ακόμα:10 σειρές της παλιάς ελληνικής τηλεόρασης που λατρεύει σήμερα η Gen Z
Tο bot κρατάει τα προσχήματα. Ρίχνει το φταίξιμο κυρίως στον γενικό και αόριστο «πληθωρισμό». Ξεχνάει, βολικά, να αναφέρει πώς η χώρα μετατράπηκε με κρατικές ευλογίες σε ένα απέραντο λούνα παρκ βραχυχρόνιας μίσθωσης. Τουλάχιστον έχει την ευθιξία να αναγνωρίσει τον μισθολογικό πάτο.
Συνεχίζει:
«Ας αναλύσουμε τις δύο βασικές οδούς που αναφέρεις:
Η Οδός της ΑποταμίευσηςΗ αποκλειστική αγορά σπιτιού μέσω αποταμίευσης φαντάζει σχεδόν ουτοπική για την πλειοψηφία των νέων, χωρίς εξωτερική βοήθεια.
Το χάσμα εσόδων - εξόδων: Ένας μέσος μισθός για έναν νέο κάτω των 30 ετών στην Ελλάδα συχνά κυμαίνεται κοντά στον κατώτατο ή ελαφρώς πιο πάνω (π.χ. 800€ - 1.200€ καθαρά). Αν αφαιρεθούν τα βασικά έξοδα διαβίωσης (ενοίκιο, ρεύμα, σούπερ μάρκετ, μετακινήσεις), το περιθώριο αποταμίευσης είναι από ελάχιστο έως μηδενικό.
Ταχύτητα αύξησης τιμών: Ακόμα και αν ένας νέος καταφέρνει να αποταμιεύει 200€ - 300€ τον μήνα, θα χρειαστεί δεκαετίες για να συγκεντρώσει το ποσό αγοράς ενός σπιτιού. Εντωμεταξύ, η αύξηση των τιμών των ακινήτων (λόγω Golden Visa, βραχυχρόνιων μισθώσεων και έλλειψης νεόδμητων) «τρέχει» με ρυθμούς πολύ γρηγορότερους από την ικανότητα αποταμίευσης.»
«Η οδός της αποταμίευσης». Ακούγεται σαν τίτλος εξαιρετικού ανεκδότου σε κάποιο οικονομικό φόρουμ. Όταν ο μισθός εξαντλείται στις 15 του μήνα για να πληρώσεις το ρεύμα (που πλέον διαπραγματεύεται στο χρηματιστήριο σαν κρυπτονόμισμα) και ένα απλό καρότσι σούπερ μάρκετ, το να βάζεις 300€ στην άκρη είναι σενάριο καθαρής επιστημονικής φαντασίας. Πιο πιθανό είναι να ακυρωθεί η Golden Visa για να προστατευτεί η κοινωνική συνοχή, παρά να προλάβουμε εμείς την κούρσα των funds που αγοράζουν τα οικοδομικά τετράγωνα σαν στραγάλια.
Η Οδός του Δανείου Η λήψη στεγαστικού δανείου είναι η πιο ρεαλιστική διέξοδος, αλλά συνοδεύεται από σημαντικά εμπόδια και αυστηρές προϋποθέσεις.
Η «παγίδα» της Ιδίας Συμμετοχής: Οι τράπεζες πλέον σπάνια χρηματοδοτούν το 100% της αξίας ενός ακινήτου. Συνήθως απαιτούν μια ιδία συμμετοχή της τάξης του 20% - 30%. Για ένα σπίτι των 150.000€, ο νέος πρέπει να έχει «στο χέρι» 30.000€ - 45.000€, ποσό που μας επιστρέφει στο πρόβλημα της αδυναμίας αποταμίευσης.
Κριτήρια Έγκρισης & Εργασιακή Ανασφάλεια: Οι τράπεζες ζητούν σταθερότητα και αποδεδειγμένα εισοδήματα. Η εργασιακή πραγματικότητα πολλών Gen Zers (συμβάσεις ορισμένου χρόνου, part-time, freelancing) δυσκολεύει την έγκριση ενός τέτοιου δανείου.
Πιθανότητες Αποπληρωμής: Τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων αυξήθηκαν σημαντικά τα προηγούμενα χρόνια από την ΕΚΤ για την καταπολέμηση του πληθωρισμού. Μια δόση δανείου μπορεί να απορροφά τεράστιο μέρος του μισθού. Η πιθανότητα ομαλής αποπληρωμής εξαρτάται άμεσα από τη μελλοντική επαγγελματική εξέλιξη του δανειολήπτη, κάτι που ενέχει μεγάλο ρίσκο.»
Διαβάστε ακόμα: Τα 4 + 1 μηνύματα Μητσοτάκη μπροστά στις «γαλάζιες» γκρίνιες για το επιτελικό κράτος
Οι ίδιες τράπεζες που ανακεφαλαιοποιήθηκαν με τα δισεκατομμύρια των γονιών τώρα ζητάνε 40.000€ μετρητά «μπροστά» από τον 25άρη freelancer που τον πληρώνουν με μπλοκάκι και καθυστέρηση τριμήνου. To chatgpt μας ενημερώνει:
«Η «Τρίτη» Οδός: Κρατικά Προγράμματα & Οικογένεια Επειδή οι παραπάνω επιλογές είναι τόσο δύσκολες, οι νέοι που τελικά καταφέρνουν να αγοράσουν σπίτι συνήθως ανήκουν σε δύο κατηγορίες:
Η «Τράπεζα της Μαμάς και του Μπαμπά»: Η οικογενειακή αλληλεγγύη στην Ελλάδα παραμένει πανίσχυρη. Το 20% ή 30% της προκαταβολής για το δάνειο συνήθως καλύπτεται από αποταμιεύσεις των γονιών ή παππούδων.
Κρατικά Προγράμματα (π.χ. «Σπίτι μου»): Προγράμματα επιδοτούμενων δανείων για νέους βελτίωσαν ελαφρώς την κατάσταση, προσφέροντας χαμηλά επιτόκια. Ωστόσο, τα κονδύλια είναι πεπερασμένα και πολλοί δικαιούχοι δυσκολεύονται να βρουν αξιοπρεπή ακίνητα που να καλύπτουν τα κριτήρια του προγράμματος (λόγω παλαιότητας και αυξημένων τιμών).
Οι πιθανότητες για έναν αυτόνομο νέο της Gen Z στην Ελλάδα να αγοράσει σπίτι, χωρίς καμία οικογενειακή ή κρατική χείρα βοηθείας, είναι σήμερα ελάχιστες. Αυτό αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση της μακροχρόνιας ενοικίασης, της συγκατοίκησης, ή της παραμονής στο πατρικό σπίτι για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.»
«Ελάχιστες πιθανότητες», λοιπόν, αποφαίνεται ο κώδικας της Silicon Valley. Το πραγματικό ανέκδοτο, όμως, αυτής της θλιβερής ιστορίας δεν είναι η απάντηση του αλγορίθμου. Είναι το γεγονός ότι χρειάστηκε να στραφούμε σε αυτόν για να ακούσουμε την αλήθεια.
Αν απευθυνόμασταν στους «άριστους» που διαχειρίζονται τις τύχες μας, θα μαθαίναμε ότι η στεγαστική κρίση λύνεται εύκολα με μερικές pass-ασπιρίνες, καλάθια του νοικοκυριού και λαμπερές επικοινωνιακές φιέστες.
Θα μας εξηγούσαν με υπέροχα γραφήματα πώς ο εκτοπισμός μας από τις ίδιες μας τις γειτονιές ονομάζεται «αναβάθμιση» και πώς το θεμελιώδες δικαίωμα στη στέγη είναι απλώς άλλη μια ευκαιρία real estate για όσους διαθέτουν το σωστό επενδυτικό κεφάλαιο.
Οπότε ναι, ρώτησα το μηχάνημα.
Το ChatGPT είναι ένα μοντέλο γλώσσας AI που αναπτύχθηκε από την OpenAI, βασισμένο στην αρχιτεκτονική GPT (Generative Pre-trained Transformer).
